De vrouwen van Goudiry maken van het herstel van de bosbronnen van dit departement in de oostelijke regio Tambacounda een dagelijkse strijd. Ze verzorgen boomkwekerijen bestemd voor herbebossing, fruitteelt en de uitvoering van agro-ecologische groentebouwprojecten.
Het departement Goudiry beslaat 17.057 vierkante kilometer, gelijk aan de voormalige provincie Boundou. De hoofdplaats van het departement ligt op ongeveer 110 kilometer van de regionale hoofdstad Tambacounda en op 618 kilometer van Dakar. Het klimaat in Goudiry is heet en droog. Deze administratieve entiteit telt zes beschermde bossen met een oppervlakte van 267.433 hectare. Daarnaast zijn er zes massieven met een totale oppervlakte van 220.388 hectare.
Echter ondervindt de ecologie van Boundou de volle klappen van de klimaatverandering, een situatie die wordt verergerd door illegale en clandestiene houtkap en bosbranden.
De druk op de begroeiing van Goudiry neemt toe. Zijn bos-ecosystemen worden steeds intensiever benut vanwege het strikte bosbeheer waar vooral de zuidelijke regio’s Sédhiou, Kolda en Ziguinchor onder vallen.
Een engagement van de gemeenschap
Rond het middagmaal in april baden de felle zonnestralen de talloze baobabs van Goudiry in licht. Diverse vrouwenorganisaties uit het departement voeren herbebossingsactiviteiten uit. Ze planten fruitbomen zoals mango’s, citrusbomen, baobabs, enzovoort. Ook soorten die bedreigd worden in dit deel van Senegal waar een lange droge seizoen en een korte regentijd heersen, worden geplant.
In Didé Gassama, een dorp in de gemeente Toumboura, in het arrondissement Kéniéba, op 57 kilometer van de stad Goudiry, is de hitte ondraaglijk. Je moet meer dan een uur rijden om er te komen, langs de gemeente Koussan.
Een warme en droge wind waait door Didé Gassama. De temperatuur ligt al zeker op 40°C. Plotseling steekt een stofwolk op en verspreidt zich door het communautaire reservaat Boundou. In Didé Gassama toont de economische belangengroep (GIE) Allah Tantou (Dank aan God) een sterke gemeenschapsbetrokkenheid bij het herstel van de bosbronnen. Het exploiteert een agroforestry-perceel van 10 hectare, met financiële steun van het Conservatoire van het communautaire natuurreservaat Boundou en de samenwerking van het departement Isère in Frankrijk. “Een inwoner, één boom” is hier het motto.
De vrouwen van het GIE Allah Tantou leiden bovendien een agro-ecologisch groenteproject, met de hulp van het “Global Environment Facility om in onze planeet te investeren”.
In haar twee tuinen, die worden onderhouden met een volledig zonne-energie aangedreven pomp, is het GIE Allah Tantou actief in het herstel van de aangetaste bos-ecosystemen. Het onderhoudt boomkwekerijen en voert herbebossingsactiviteiten uit.
Fatoumata Gassama, de voorzitter van het GIE Allah Tantou, laat ons de kwekerijen zien onder de hitte. “Hier produceren wij boskwekerijen bestemd voor herbebossing. We planten fruitbomen en andere soorten die door de beheerders van het Boundou Communautair Natuurreservaat worden aanbevolen”, legt mevrouw Gassama uit.
Ecologische regeneratie
In het bomenperceel van het GIE Allah Tantou ontwikkelen de kwekerijen zich goed ondanks de hitte en de aride bodem. “We gebruiken ze om ons bos te herbebossen”, zegt mevrouw Gassama met een lichte glimlach, teken van haar passie om bij te dragen aan de heropleving van het Boundou-bos.
De vrouwen uit het dorp Didé Gassama zetten zich verder in voor milieubescherming. In Mbangol, een dorp in het arrondissement Balla, loopt dezelfde dynamiek van gemeenschap. Het vee trekt door zandwegen. Het gevogelte parelt vrolijk voor de percelen. Mbangol is een ecodorp, grotendeels opgebouwd uit stro-huisjes en grote baobabs domineren het landschap. Ze dienen als symbool van het Boundou-bos.
In dit dorp starten de vrouwen, verenigd in een GIE, al vijf jaar met ecologische regeneratie van Balla, een gemeente in het hart van Boundou, op 53 kilometer van Goudiry.
“Wij maken onze eigen natuurlijke meststoffen”
In dit agroforestry-perceel van één hectare, direct naast de dorpsschool, investeren de vrouwen ook in de productie van boskwekerijen voor herbebossing van openbare ruimtes, waaronder scholen in de omgeving.
Oumou Camara is de voorzitter van de economische belangengroep van de vrouwen van Mbangol. “De gemeenschapsmobilisatie van de vrouwen van Mbangol voor het milieu is exemplarisch. Sinds de oprichting van onze vereniging onderhouden we kwekerijen voor herbebossing van scholen en van het bos”, zegt zij onder applaus van de andere leden van de GIE.
“Wij zijn vastbesloten ons werk voort te zetten met de hulp van de water- en bosdiensten, want wij hebben het belang van bomen voor onze leefomgeving begrepen. We voeren groenteteelt uit, maar niet met chemische producten. We maken onze eigen natuurlijke meststoffen”, getuigt mevrouw Camara.
Het maraîchier-perceel van de vrouwen van Mbangol werd ingericht met financiële steun van ActionAid Senegal. Maar de vrouwen worden geconfronteerd met moeilijkheden op gebied van watertoegang en landbouwmaterialen. Ze hopen dat de organisaties die belast zijn met milieurbescherming hen helpen een pomp te verkrijgen. “Momenteel hebben we slechts deze mini-waterput, die door het hele dorp wordt gebruikt”, zegt Oumou Camara.
Het behoud van het milieu is meer dan een noodzaak
De vegetatie van Boundou wordt gedomineerd door bepaalde soorten, waaronder Combretum glutonosum, dat sterk wordt gebruikt voor carbonisatie vanwege zijn grote regeneratievermogen.
De baobab, wetenschappelijk bekend als Adansonia digitata, waarvan de vruchten en bladeren erg in trek zijn in de regio Tambacounda, is sterk aanwezig in Boundou. Het departement Goudiry kenmerkt zich ook op sommige plaatsen door een zeer harde en latertische bodem, waar de wortels van veel bomen traag groeien.
Al jarenlang ondervinden de ecosystemen van Goudiry constante druk, verergerd door de destructieve effecten van het milieu, wat een sterke en georganiseerde burgerrespons vereist. In de steden Goudiry en Kothiary hebben de vrouwen begrepen dat milieubescherming méér is dan een noodzaak.
Het is bijna 19.00 uur wanneer de zon onder de horizon verdwijnt. De temperatuur daalt tegelijk. In de vier hectare grote tuin in het hart van Goudiry waait een zachte wind. “Diverse vrouwenengroepen uit de gemeente Goudiry voeren activiteiten uit in agro-ecologie en arboriculture. De vrouwen werken in het agroforestry-perceel, voor de productie van boomkwekerijen. Ze planten fruitbomen, met de steun van de water- en bosdiensten van Goudiry”, bevestigt Sira Dème, de voorzitster van een GIE.
De vrouwen van het departement Goudiry hebben de problemen van klimaatverandering begrepen. Ze voeren herbebossingsactiviteiten uit om het Boundou-bos nieuw leven in te blazen en wensen meer ruimte om arboriculture en agro-ecologie uit te breiden. Ook willen ze financiering om de stad Goudiry groener te maken.
Tachtigduizend bomen geplant in 2025
In het departement Goudiry gaat de gemeenschapsparticipatie van vrouwen verder dan alleen het herstel van ecosystemen. Naast herbebossing en kwekerijen, zijn de vrouwen ook actief in agro-ecologie. Ze passen doeltreffende methoden toe die hen in staat stellen de aarde te exploiteren zonder deze te schaden.
In Kothiary, een gemeente in het departement Goudiry, op 23 kilometer van de stad Tambacounda, exploiteert de vrouwenvereniging Héra Macono (Jardin de la paix) sinds 2012 een agroforestry-perceel van meer dan één hectare. Ze zijn actief in herbebossing, het aanleggen van kwekerijen en biologische landbouw.
Dit agroforestry-perceel wordt bewaterd met een mini-waterput, verworven dankzij een project gefinancierd door de Wereldbank. In dit perceel bevinden zich citroenbomen, mango-bomen, cashewnotenbomen, sinaasappelbomen en papaja’s. Hier gebruiken de vrouwen uitsluitend biologische meststoffen. “Met deze techniek ontwikkelen we arbocultuur en agro-ecologie, terwijl we het milieu beschermen. We hebben geen chemische producten nodig; we maken compost met de hulp van het MEDA-project”, verzekert Rama Diop, de voorzitster van de Héra Macono-groep in Kothiary. Zij verheugt zich over de steun van de water- en bosdiensten en de burgemeester van Kothiary.
Om de kwekerijen te beschermen tegen knaag- en insectennesten, passen de vrouwen ecologische tuinbouwmethoden toe, aldus mevrouw Diop. “We hebben de ambitie om bomen overal in de gemeente Kothiary te planten”, zegt zij.
In het departement Goudiry hebben de water- en bosdiensten in 2025 circa 112.000 bomen gekweekt en ongeveer 80.000 bomen geplant, aldus Rama Diop.
De vrouwen van het departement Goudiry dragen bij aan de regeneratie van bosbronnen door herbebossing. Ze helpen bij het inrichten van bepaalde bosmassaifs.
Vrouwen op zoek naar financiering
De educatieve initiatieven die in het Boundou communautaire natuurreservaat zijn gevoerd, hebben volgens kapitein Amadou Sarr, hoofd van de water- en bosdiensten van Goudiry, bijgedragen aan het behoud van de natuurlijke hulpbronnen. “De vrouwen zijn zich steeds bewuster van de noodzaak deze bronnen te beschermen. Ze zijn zeer betrokken bij herbebossingsactiviteiten en vooral bij de productie van planten”, observeert hij.
“We benaderen hen regelmatig voor het verpotten van planten. In alle activiteiten waaraan ze deelnemen, of het nu gaat om gemeenschappelijke boomgaarden of tuinen, zien we belangrijke resultaten”, getuigt de heer Sarr.
Van Didé Gassama tot Goudiry, via Mbangol en andere plaatsen, dragen zij bij aan het behoud van het milieu en zijn ecosystemen. Ze zoeken naar financiering om het milieu beter te beschermen. Totdat ze die financiering krijgen, tonen de vrouwen een onwrikbaar engagement voor de bescherming van Boundou’s milieu.
