Praten om te bestaan
Praten is een van de eerste daden waardoor we ons in de wereld plaatsen. Nog voordat we begrijpen imiteren we; nog voordat we redeneren voelen we; voordat we iets zeggen bestaan we via de stem van de ander.
Spreken is de eerste sociale spiegel, de ruimte waarin identiteit, verbinding en erkenning verweven raken. Het is die onzichtbare draad die mensen met elkaar verbindt en die, sinds generaties, de continuïteit van onze verhalen, onze culturen en onze emoties garandeert.
Maar in onze VICA-wereld (volatiel, onzeker, complex en ambigu) lijkt de stem terrein te verliezen. Een stille transformatie voltrekt zich: we praten minder. Of beter gezegd, we praten anders.
De verbale interacties, die het kijken, de aanwezigheid, de ademhaling en de ander-zijnde vereisen, geven langzaam maar zeker plaats aan snelle, gedigitaliseerde uitwisselingen, fragmentarisch en losgekoppeld van het lichaam.
Er wordt meer geschreven dan gesproken. We antwoorden eerder dan we uitwisselen. We sturen korte berichtjes waar vroeger een lange, genuanceerde en langzame conversatie werd gevoerd.
Deze verschuiving is niet onbelangrijk. Ze ontkent communicatie, verzwakt de sociaal-emotionele gevoeligheid en ondermijnt ons vermogen om samen met de ander te zijn. Het digitale biedt een friction-free communicatie, maar laat ook aanpassingen, twijfels, stiltes, die micro-momenten zijn die essentieel zijn voor de opbouw van de socialiteit, achterwege.
Doordat we via het scherm praten, praten we minder met onszelf.
Het paradoxe is cru: we zijn nog nooit zo technologisch verbonden geweest, noch zo sociaal ontkoppeld.
De stem wordt schaarser, en daarmee ook de mogelijkheid om de ander tegemoet te treden. De schermen creëren een aanwezigheid zonder engagement, een nabijheid zonder intimiteit.
In de sociale psychologie weten we dat de constructie van het zelf gebeurt via authentieke interacties, via gematigde confrontaties, via de onvoorspelbaarheid van de ander. Maar de digitale gesprekspartner, of het algoritme, of het platform of de chatassistent vraagt niets van ons. Het confronteert ons niet. Het geeft ons terug wat we willen horen of wat het kan produceren, zonder ooit te ervaren wat we zeggen.
Deze afwezigheid van wederzijdse uitwisseling verzwakt de socialiteit en bij sommigen veroorzaakt een paradoxaal isolement: men praat veel, maar men praat eigenlijk niet meer echt.
Het ontstaan van nieuwe eenzaamheid: opgesloten zijn, angst, sociaal ontworteld raken.
Deze verandering is niet louter technologisch; ze is diep psychisch.
Tieners isoleren zich achter digitale conversaties die zij als gemakkelijker, veiliger en beter controleerbaar beschouwen dan echte interacties.
Volwassenen, uitgeput door het dagelijkse leven, verkiezen de snelheid van een minimalistische uitwisseling boven de emotionele rijkdom van een face-to-face dialoog.
Geleidelijk draagt deze economische logica van het contact bij aan een emotionele verarming die tot uiting komt in minder blikken, minder gebaren, minder nuance, minder tijd.
En daarmee stijgt ook het aantal angststoornissen, een gevoel van leegte, en de moeilijkheden om samen te leven, zoals ik eerder in mijn artikelen heb beschreven.
Het scherm wordt een toevluchtsoord, maar ook een grens.
In dit al fragiele landschap versnelt de komst van conversationele kunstmatige intelligenties het fenomeen. Voor sommigen is GPT een stille vertrouweling geworden, een ruimte voor emotionele opslag. Voor anderen een intellectueel substituut. Voor velen een verkorte weg om de moeilijkheid te vermijden om te formuleren, te argumenteren, een persoonlijke gedachte te ontwikkelen. Alleen oordeelt de AI niet, vraagt niet, confronteert niet maar beantwoordt wel.
Maar deze totale beschikbaarheid schept een relationele illusie: een uitwisseling die eigenlijk slechts een geautomatiseerde productie is. We verwarren de stem met de reactie, dialoog met assistentie, de band met functionaliteit.
Het behoud van onze menselijkheid vereist nu een bewuste terugkeer naar spreken. Het gaat niet om technologie af te wijzen, maar om ons er niet in te laten opgaan.
Praten om te bestaan betekent de traagheid accepteren, het onvoorspelbare begroeten, luisteren naar wat storend is, de uitdrukkingen van de ander ontmoeten en instemmen om in de uitwisseling getransformeerd te worden.
We hebben behoefte aan ruimtes waar de stem vrij kan Circuleren, waar men debatteert, waar men twijfelt, waar men lacht en waar men werkelijk naar elkaar luistert.
Op scholen, in gezinnen en in gemeenschappen moet spreken weer een fundamentele handeling worden. Zoals ik elders schreef, vraagt het AI-tijdperk niet om efficiënter te zijn, maar om aanwezig te zijn, dieper geworteld in onze menselijkheid en meer aandacht te hebben voor de kwetsbaarheden die ons definiëren.
Het is alleen door de stem weer centraal te plaatsen dat we eenzaamheid kunnen verzachten, ons kunnen weren tegen de stille ontmenselijking, opnieuw kunnen leren omgaan met onze emoties en relaties en kunnen bewaren wat in ons onvervreemdbaar is ten opzichte van het algoritme.
Wij zijn taalwezens. En het is door levende, belichaamde en onvolmaakte spraak dat we echte mensen zullen blijven.
Voor meer informatie over het project “Laten we opnieuw beginnen”, volg ons hier: https://lnkd.in/ga2aPyN9
Franco-Senegalese, Sandrine Lemare is een socioloog gespecialiseerd in sociale psychologie en politieke wetenschappen, al meer dan 20 jaar actief in het ontwerp en de uitvoering van innovatieve onderwijsprogramma’s, gericht op menselijkheid en aangepast aan hedendaagse uitdagingen.
DE SOCIALISATIE IN SÉNÉGAL IN HET TIJDER VAN SOCIALE NETWERKEN EN AI
WANNEER DIGITALISERING DE SÉNÉGALSE MAATSCHAPPIJ, ZIJN CODES EN WAARDEN UITDAAGT
SOCIAAL ZIJN OF DIGITAL ZIJN?
INVLOED VAN DIGITALISERING OP CULTURELE IDENTITEITEN, INZICHTEN IN SÉNÉGALE JONGEREN
DE TYRANNIE VAN DE VERTOON IN HET DIGITALE TIJDER
DE SCHADEN VAN DE SOCIOLOGISCHE IMPACT VAN HET DELEN VAN KINDERFOTO’S OP DE SOCIALE NETWERKEN
LIEFDESERVARINGEN IN HET DIGITALE TIJDER
HERZIENING VAN ONDERWIJS IN EEN DIGITALE MAATSCHAPPIJ
VOOR EEN PEDAGOGIE VAN LEVEN EN VERBINDING
CRITISCHE GEEST TRAINEN IN HET TIJDER VAN AI, DE NIEUWE UITDAGING VOOR DE SÉNÉGAALSE SCHOOL
WANNEER DE MACHINE ONZE EMOTIES REGISTREERT ZONDER ZE TE BEGRIJPEN
HERZIENING VAN ZIN, PRAKTIJKEN EN HET MENSELIJKE IN DE SÉNÉGALSE SCHOOL
DE ELEEMNT IN DE AI-TIJD
DE GEZIN IN HET TIJDER VAN AI: TUSSEN BESCHERMING, OVERDRACHT EN NIEUWE VERBEELDING
