Ons literaire erfgoed is een dicht balsamieke ruimte van creativiteit en schoonheid. Literatuur is een kunst die haar plek vindt in een tijdperk, een historische context en een culturele ruimte, terwijl zij tegelijk verborgen waarheden van de realiteit onthult. Literatuur is een alchemie tussen esthetiek en ideeën. Het is door de literatuur dat we ons verhaal construeren, een verhaal dat in het geheugen verankerd blijft.
Zo bestaat de Afrikaanse literatuur door haar singulariteit, door haar geschiedenis en door haar specifieke vertelwijze. De fraaie bladzijden van onze literatuur hebben ten doel ons uit te nodigen bij de makers van de taal en bij hun werken die samenvallen met onze talenten en onze intelligentie.
Wij moeten onze geschiedenis schrijven, zoals die van onze samenleving, met behoud van haar eigen integriteit; haar geschiedenis moet zichzelf weerspiegelt zien worden en het contact met de Europeanen mag daarin enkel voorkomen vanuit de ervaring van de Afrikanen. Kwamé Nkrumah, Le Consciencisme, Uitgaven Payot, Parijs, 1965, p.99
Een studie is een methodische toepassing van de geest die wil leren en begrijpen. Het is een intellectuele inspanning die gericht is op waarneming, een systematische analyse van feiten die, via documenten en de confrontatie met bronnen, de kennis van een vakgebied verrijkt. Het woord étude, uit het Latijn studium, betekent een “ijverige toepassing, hartstocht, toewijding”, en “toepassing op studie, studie”, voortkomend uit studere, “je inzetten voor”.
Een historische studie is een klassiek voorbeeld van een academisch werk dat beoogt vragen over gebeurtenissen in het verleden en hun gevolgen te onderzoeken en te beantwoorden. In tegenstelling tot een eenvoudig verhaal of een beschrijving vereist een historisch essay een kritische benadering van het verleden, waarbij de auteur historische bewijzen gebruikt om zijn standpunt te onderbouwen en waarbij het narratief zich richt op de vruchtbaarste wetenschappelijkheid.
De historische methodologie duidt op het geheel van reflecties die gaan over de procedures, middelen, regels en contexten van het werk van historici. Ze toont hoe historici historische interpretaties produceren, welke methoden als deontologisch of, althans, valide worden beschouwd. De historische methodologie zoekt onder meer naar oorzaken van historische gebeurtenissen en naar hun consequenties, in de epistemologie van de menselijke wetenschappen en in de geschiedenis.
De geschiedenis, zoals de etymologie aangeeft, is aanvankelijk een onderzoek (Ἱστορίαι [Historíai] betekent “onderzoek” in het Grieks). De teksten die door de oude tijden zijn achtergelaten vertellen niet alles wat gebeurde, en ze kunnen bestaan uit gedeeltelijk of geheel verkeerd geïnterpreteerde informatie. Ten slotte mogen het onderzoek en de kritiek van materialen zich niet beperken tot uitsluitend geschreven documenten. In werkelijkheid zijn de bronnen die de historicus tot zijn beschikking heeft voortdurend in beweging en worden ze door de tijd heen uitgebreid. De historicus vertrouwt nooit blindelings op de bronnen die hij voor zich heeft. Hij onderhoudt een kritische houding en dit voortdurende twijfel is een van de kenmerken van het vak van historicus.
Het werk van Boubacar Barry, historicus aan de Université Cheikh Anta Diop in Dakar, Het Koninkrijk Waalo – Senegal vóór de verovering, is een werkelijk historisch onderzoek dat, gebaseerd op een onderzoekswerk met archieven, documenten, veldwerk en orale bronnen, het historisch verhaal van het koninkrijk Waalo presenteert over een periode die begint in de zeventiende eeuw en eindigt in 1855, met als doel een specifieke kaart van de geschiedenis van Senegal objectiveerbaar, documenteerbaar, wetenschappelijk, pedagisch en cultureel te maken.
Dit werk volgt op een eerder onderzoek uit 1969 door Boubacar Barry waarin hij de politieke crisis van Waalo tussen 1819 en 1855 beschrijft. Zo gaat Barry, om zijn betoog aan te vullen, terug naar het begin en de oorsprong van de geschiedenis van het koninkrijk Waalo, dit culturele, sociale en politieke gebied dat zich uitstrekt tot aan de oevers van de Senegalrivier.
Het werk is onderverdeeld in drie delen waardoor men het decor van de geschiedenis van Waalo beter kan begrijpen. In het eerste deel schetst Barry een economisch, politiek en sociaal beeld van Waalo in de zeventiende eeuw. Hij geeft een nauwkeurige topografie van het structurale kader van Waalo, met de verdeling van regio’s, steden, gemeenschappen die er wonen en traditionele economische activiteiten zoals landbouw, veeteelt, visserij, jacht en voedselverzameling, ambachtelijke beroepen, lokale en trans- Sahara-handels, de woningen en de leefwijzen van de bevolking. In dit eerste deel komen ook de politieke en sociale instellingen van het Koninkrijk Waalo aan bod, de organen die met name georganiseerd zijn volgens familiale afkomst maar ook volgens de rol van de traditionele religie en de Islam. De politieke structuren worden vervolgens gedefinieerd door koningschap, verkiezingen, de gedetailleerde aansturing van het koninkrijk en de gerechtelijke, militaire en fiscale apparaten. Nu het kader van de studie is neergezet, kan Barry het verhaal van Waalo vertellen aan de hand van gebeurtenissen die eraan komen en de feiten laten spreken.
In het tweede deel vertelt de auteur over het tijdperk van de slavenhandel met de stichting van het Franse handelsnest Saint-Louis rond 1659 tot aan het einde van de achttiende eeuw. In deze hoofdstukken gaat het erom de positie van het koninkrijk in perspectief te plaatsen met de verschijning van de Atlantische handel en de fortenhandel, de interne evolutie van Waalo, de maraboutistische conflicten en het bestuur tussen de erfopvolgers van het rijk, de kwetsbaarheid van de soevereiniteit van de brak, de burgeroorlog die samenhing met de Britse bezetting van Saint-Louis tussen 1758 en 1783, de opstand van de Toorodo in 1776 die elke vorm van overheersing weerstand bood, vóór de Franse bezetting.
Deze historische articulatie, tussen de verschillende belangen die op dit kruispunt van geografie en economie spelen, is buitengewoon boeiend om de werkelijke historiciteit van het Afrikaanse verhaal te begrijpen, een complexe som van gebeurtenissen die elkaar kruisen om een cultureel erfgoed te schrijven dat zich voortdurend blijft openbaren.
Voor het derde deel beschrijft de auteur in detail de vele pogingen tot landbouwkolonisatie (1819-1831), die grotendeels mislukten onder druk van naburige volkeren, de problemen van het benutten van het land, de moeilijkheid om arbeid te verzamelen en de weerstand van de traditionele handel tegen de koloniale organisatie, wat leidde tot een economische, politieke en sociale crisis binnen het koninkrijk Waalo. De periode van onrust zet zich in (1830-1840) met de machtsstrijd van het regime van de brak, de verovering van Waalo door Louis Faidherbe in 1855, wat uiteindelijk de val van Waalo en de oprichting van de koloniale administratie inleidt.
Voor dit gedeelte maken de cartografie, de topografie en de bestaande illustraties van die tijd een interessante en betekenisvolle documentatie mogelijk van de evoluties kenmerkend voor het koninkrijk Waalo (p.216-217), terwijl ze een visie leveren die zo dicht mogelijke bij de realiteit blijft.
In de bijlage bij het werk zijn de bijbehorende documenten bijzonder nuttig om te raadplegen. Ze reconstrueren onder meer de chronologie van de brak op basis van verschillende geschreven bronnen; men treft er ook brieven aan van administrateurs, het verdrag van 8 mei 1819 dat de afspraken tussen Amar Boye Brak en de Koning van Frankrijk vastlegt, de nationale archieven van de Franse Republiek, de geschreven wetgeving van Waalo, evenals een nabeschouwing met een volledige bibliografie aan het eind van het boek.
Van academische aard en stevig gedocumenteerd door een wetenschappelijke benadering met bronnenvermelding, is het verhaal van Waalo vóór de koloniale verovering van Boubacar Barry een majeure studie van het Senegalese geheugen die toelaat een rigoureuze historische typologie te vormen met een objectieve vertelling, vrij van een uitsluitend kolonialistisch mythe-element.
Dit historische en documentaire werk is een waardevol instrument om alle componenten van ons historisch, sociaal, politiek, cultureel en geografisch erfgoed te begrijpen. Het langdurige werk van methodische en kritische studies van Boubacar Barry bewijst dat er, in het hart van onze ervaringen, transmissies en kennis, een logische verhaallijn bestaat die behoort tot de epistemologie van de geschiedenis en die ons toestaat uit de paradigma’s te stappen die door een extern perspectief worden opgelegd. Dit boek is een document van de Senegalese geschiedenis, dat de culturele en diachronische wortels van Waalo diepgaand onderzoekt, door een topografie van de feiten te geven met objectiviteit, op een tastbare manier, terwijl het een vernieuwde visie biedt die deze historische episodes plaatst als noodzakelijke voeding voor het begrip van ons verleden, vrij van benaderingen, interpretaties en mythen.
De schrijfwijze is nauwgezet en chirurgisch met een vereiste van historische realiteit die de continuïteit van ons Afrikaans cultureel verhaal waarborgt, een voortdurend actieve vulkaan.
Het Koninkrijk Waalo – Senegal vóór de veroveringdoor Boubacar Barry is een essentiem werk in onze literaire bronnen en vormt door zijn innovatieve karakter een authentiek archief van onze culturele en historische erfenis.
Boubacar Barry, Het Koninkrijk Waalo – Senegal vóór de verovering, uitgeverij Karthala, collectie Mensen en samenlevingen, Parijs, 1985
- Boubacar Barry, “Het Koninkrijk Waalo, van het Verdrag van Ngio in 1819 tot de verovering in 1855, Bulletin I.F.A.N., t.XXXI, série B, n°2, 1969, p.339 tot 444.
DE TARCHE VAN DE TOTEM OF DE RESTITUTIE VAN DE AFRIKANSE ESTHETIEK
CHÈIKH HAMIDOU KANE OF DE BOUWERS VAN DE TEMPELS VAN ONS GEHEUGEN
DE GOEDHEID VAN ELGAS OF DE OOPTILLENDE GOLVEN VAN DE DECOLONISATIE
EEN LITERAIR VERKEER MET HET OOG VOOR AFRIKAANSE LETTEREN
SLAAG, SLAAG HET TAM-TAM VAN LICHT, HET TAM-TAM VAN ONS VERHAAL
Afrikaanse Verveeldagen van NDÈYE ASTOU NDIAYE OF DE KUNST VAN DE INITIËTIEVE VERHAALVOERING
VROEGEN VAN VROUWEN DOOR RABY SEYDOU DIALLO OF DE AFRIKANSE MATRILINEAIRE ERFGOED
ANETTE MBAYE D’ERNEVILLE, EEN PHARAOËN DE VORM VAN EEN BOUWER
DE VERZET VAN VROUWEN IN HET TONEELWERK VAN MAROUBA FALL
LANDING SAVANE OF DE POËZIE IN REVOLUTIONAIRE LETTERS
MARIAMA BA, HET BELANGRIJKSTE WORK
MURAMBI, HET OSSEMENTBOEK OF DE HISTORISCHE VERHAAL VAN EEN MASSACRE
AFROTOPIA OF DE POËTISCHE BESCHAVING VAN DE AFRIKAANSE CIVILISATIE
AMINATA SOW FALL, DE VASTBERADENHEID EN HOOP
ROOD VERBLIK VAN FATIMATA DIALLO BA OF DE INTENSITEIT VAN MAGISCH REALISME
VAN DE DECOLONISATIE VAN DE CRITISCHE PENSEE NAAR HET AFRIKAANSE VERHAAL
ABDOULAYE ELIMANE KANE OF DE VERZAMELD HOOGTE VAN SCHOONHEID
TANGANA OP TEFES, EEN LITERAIRE BALLADE TUSSEN NOSTALGIE EN FANTASIE
ISSA SAMB DIT JOE OUAKAM, EEN ICONE VAN DE MANDEL VAN DE SENEGAALSE KUNSTEN
DE WAAKDERS VAN SANGOMAR VAN FATOU DIOME OF DE VERDEDIGING VAN EEN VERBEELDING GEZET IN DE CULTUUR EN HISTORIE
DE LEEFTIJD VAN DE PLOEG VAN MAL D’S, EEN SYMBOLISCHE VERTELLING VAN DE MASKERVERHAAL
ABDOULAYE SADJI, ALLIANTIELE ERKENNINGEN EN VERWAKING
SABARU JINNE, DE TAM-TAMS VAN DE DUVEL OF DE EXPRESSIE VAN EEN CINEMATOGRAFISCHE LITERATUUR
DE LAATSTE KUNSTEN VAN FARY NDAO OF DE VEROVERING VAN DROMEN
DE RATTEL VAN HOUTEN VAN KORELENE KHADI HANE OF DE TAM-TAM VAN ROMANTIE
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE MEERVOUDIGE KLANK VAN AFRIKAANS ZINGEN
UNIVERSALISEREN DOOR SOULEYMANE BACHIR DIAGNE OF HOE DE MENSELIJKE CULTUUR IN haar VERSCHILLENDHEID TE VEROUDEN
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE POËTISCHE GESTUS, DOOR ABOU BAKR MOREAU
SOKHNA BENGA, EEN DELICAAT EN MOOI POËZIE
NAFISSATOU NIANG DIAKIOU OF EEN POËTISCHE VERHANDELING GEGROND OP ZACHTHEID EN GERECHTIGHEID
FATOUMATA BERNADETTE SONKO OF HET WEIGEREN VAN DE STILTE
BABACAR SALL OF DE INCARNATIE VAN EEN ALZIJN LITERATUURPOËZIE
MANKEUR NDIAYE OF DE DIPLOMATIE IN HET HART
MAHAMADOU LAMINE SAGNA ONTHULT DE EPISTEMOLOGISCHE SCHEURING VAN CORNEL WEST’ WERK
CÉSAIRE: OPRICHTING VAN EEN POËTIEK, DOOR MAMADOU SOULEY BA
AMY NIANG OF DE POËZIE VAN EEN WERELD
FADEL DIA OF DE VREUGT VAN HET VERLEDENLAND
CRITIQUE DE LA RAISON ORALE VAN MAMOUSSÉ DIAGNE, EEN FUNDAMENTEEL WERK VAN DE AFRICAANSE NARRATIEVE CONSTRUCTIE
ABDOULAYE RACINE SENGHOR OF DE VERBLINDEN GLIMLACH VAN EEN HELDER ESTHETISCH ZIEN
BAABA MAAL, EEN REIZENDE ARTIST OP AFRIKAANSE ADEM
MAKHILY GASSAMA OF EEN BELANGRIJKE VOICE VAN DE AFRIKAANSE LETTERKUNST
EEN KERST OPNIEUWSTELLING VAN DE WESTELIJKE EPISTEMOLOGIE
DE ANDERE VISIE OP EEN DOMINERENDE ILLUSIE
HET NADERD VAN HET LEVEN, EEN DENSE ROMAN VAN ESTHESEE
DE VERVALKING VAN DE RAABI VAN MOUMAR GUÈYE OF HET VERHAAL VAN EEN Wrede verhaal
BAL VAN AFRIKA VAN MAMADOU DIALLO OF EEN LITERATOIR VAK
DE DRAAD VAN VERTELLINGS OF DE ROMANSE INSCHRIJVING VAN DE REALITEIT
DE PROBE OM HET CONFLICT TE STOPPEN DOOR DIALOGUE
Herinneringen van een KIND VAN HET PLOEIDE SALIOU MBAYE OF DE SCIENTIFISCHE, HISTORISCHE EN INTIEME UITDRUKKING
In de hand van God door Annie Coly Sane of het autobiografische pact
Het schemergebied van de ijdelheden door Amadou Tidiane Wone of fictie ten dienste van de realiteit
Het Saint-Louis-beeld in de tijdgeteste proef door Alpha Amadou Sy
De kronieken van Maaba Yero door Rassoul Ba of het verhaal van een symbolisch en collectief verleden
Tweeduizend jaar volksverhalen van Souleymane Mbodj of de allegorieën van het Afrikaanse verhaal
Khady Fall Faye-Diagne of een gevoelige poëzie die de tederheid van het historische land aangrijpt
Het kind van Balacoss door Malick Diarra of de uitdrukking van een historisch-romanverhaal
De liberalisatie van maskers van de pseudo-democratie
Het fundamentele werk over de Afrikaanse beschaving
De zoon van Papa Samba Badji, een roman met een opmerkelijke dramatische intensiteit
El Hadj Hamidou Kassé, een poëzie met een uitzonderlijk lyrisch dichtheidsniveau
Habib Demba Fall of de schatten van een fundamentele vertelling
Force-Bonté van Bakary Diallo of het bijzondere verhaal van een autodidiet
Anna Ly Ngaye of de uitdrukking van een vrije en moderne poëzie
Mame Ngoné Faye of een poëzie met een ongelooflijke vrijheid
Aoua Bocar Ly-Tall of het naar voren brengen van Afrikaanse vrouwen in de geschiedenis van de mensheid
Fatou Warkha Sambe of gerechtigheid om de schouders
De vakbonden in de geschiedenis door de ogen van Babacar Diop Buuba
Meïssa Maty Ndiaye of de poëzie die de lichten samenbrengt
Dr Ibra Mamadou Wane of de route van een zoon van het land, tussen erfgoed, cultuur en geheugen
Assaïtou Diop of geuren van poëzie
De fabricage van het heden door Felwine Sarr of hoe de utopieën van het continent Afrika een leven kunnen geven
Karim – Senegalese roman van Ousmane Socé Diop of het romaneske getoetst aan desillusie
De Verhalen van Amadou Koumba van Birago Diop of de overdracht van het Afrikaanse verhaal
Ndongo Mbaye of de incarnatie van een staande poëzie
Nafissatou Niang Diallo of de autobiografische romaneske vertelling
Abdoulaye Fodé Ndione of de uitdrukking van een intieme en absolute poëzie
Mamadou Bamba Ndiaye of de ontluiking van een vulkanische poëzie
Derde wissel in Senegal: Mijn dubbele blik van Mamoudou Ibra Kane of de kroniek van een belangrijke politieke periode
Djibril Diallo Falémé of het karakter van een poëzie die volledig breekt met de voorgeschreven vormen
Het Kajoor in de 19e eeuw van Mamadou Diouf of het historische en poëtische verhaal van het Senegal-Senegambische rijk
Hermeneutiek van de droom door Cheikh Oumar Diagne of de uitdrukking van een spiritueel en wetenschappelijk visie
Elie-Charles Moreau of de stem van een mooie en rebelse poëzie
Mary Teuw Niane of een poëtische wiskunde van woorden
De fluisteringen van Kiraye door Mamadou Hamath Kane of de adem van innerlijk geheugen
