Het verhaal dat de Afrikaanse diaspora’s als de “zesde wereld” onmisbaar zouden zijn voor de ontwikkeling van Afrika, is volgens Serge Eric Menye een fabel. Hij is auteur van Het Mythe van de Afrikaanse diaspora’s en vertelde dit tijdens een interview op France 24: “Het is een verhaal dat feitelijk op niks berust, dat in stand wordt gehouden door de Afrikaanse diaspora’s zelf, door sommige activisten en uiteindelijk ook door internationale instellingen zoals de Wereldbank en het IMF.”
De Frans-Camerounese essayist ontmantelt het idee dat emigranten kapitaal zouden opbouwen in het buitenland om het daarna terug te sturen naar het thuisland. “Zij voelen zich niet per se aangetrokken door het idee om terug te keren. Voor de meerderheid van hen passen zij zich aan in de gastlanden,” merkt Menye op, en benadrukt dat de Afrikaanse diaspora, hoewel de grootste ter wereld, financieel gezien in de laagste inkomensschalen zit.
De 100 miljard dollar aan overmakingen naar Afrika in 2023, vaak aangevoerd als bewijs van het economische gewicht van de diaspora’s, verbergt een sterke concentratie: “80 tot 90% daarvan gaat naar 3 tot 5 landen,” zegt de gast op France 24. Bovendien dienen deze bedragen “voornamelijk om te voorzien in voedsel, kleding en gezondheidszorg,” veel minder voor productieve investeringen die men zou verwachten.
Menye onderstreept een structureel paradox: “Mensen zijn vertrokken omdat er lokaal geen kansen waren en het is moeilijk te zien hoe deze mensen het evenwicht zouden kunnen herstellen.” Dit verhaal gaat terug tot 1906, toen de Amerikaanse socioloog W.E.B. Du Bois het in beweging bracht, later opgepakt door Marcus Garvey, en recent opnieuw aangewakkerd door initiatieven zoals Ghana’s “Year of Return,” die “meer in het teken van symboliek vertoeven dan in concrete acties.”
In reactie op dit beeld pleit Serge Eric Menye voor een andere denkrichting: “Het probleem dat ik constateer, is dat de inspanningen van de diaspora’s in de eerste plaats bij de diaspora’s zelf moeten beginnen. Diaspora’s kampen met problemen op het vlak van opleiding, inkomsten en integratie.” Hij geeft als voorbeeld de Aziatische en Indiase diaspora’s, waarvan “het eerste werk op het gebied van onderwijs is verricht.”
De essayist vestigt de aandacht op de grenzen van de rol van emigranten: “Zij zouden nooit als het motorblok van verandering in Afrika gezien mogen worden en zullen nooit de drijfveer voor verandering kunnen zijn. Zij kunnen wel als nevenmotor fungeren, zoals in Zuidoost-Azië, maar nooit het werk overnemen dat primair door de regeringsleiders dient te gebeuren.” Menye zal op 26-27 maart in Brussel deelnemen aan de Africa Political Outlook (APO) om te debatteren over nieuw Afrikaans bestuur in een context die wordt gekenmerkt door de oorlog in Iran, wat “de vergelijking bemoeilijkt” voor een continent dat “zeer slecht voorbereid” is.
