Het eerste panel van de internationale multidisciplinaire tentoonstelling bracht op 7 februari in het Auditorium Frantz Fanon van het Museum der Zwarte Beschavingen (MCN) kunstenaars en architecten samen rond een centrale vraag: « De esthetische visie op de voorrang van de functie van kunst om de realiteit te transformeren ». Geleid door Babacar Mbaye Diop, de artistieke directeur van de tentoonstelling, kruisten de uitwisselingen ervaringen, theorieën en engagementen van drie grote figuren: Mbacké Niang, de plastische kunstenaar Vieux Diba en de Beninse architect Léobard Houénou.
De eerste spreker, Mbacké Niang, benaderde de kwestie vanuit zijn eigen loopbaan als architect en liet zien hoe creatie ontspringt aan een dialoog tussen gevoeligheid en wetenschappelijke strengheid. Voor hem rust architectuur op een dubbele basis: geometrie en rekenkunde. De eerste ordent de ruimte, de tweede introduceert tijd, oriëntatie en betekenis.
Volgens de architect is esthetiek nooit decoratief: zij bepaalt de waarneming van de wereld. Achter wat chaotisch of onregelmatig lijkt, schuilen precieze wiskundige principes. De Afrikaanse kunstenaar, zo legt hij uit, moet zo de wetenschappen onthullen die aanwezig zijn in Afrikaanse culturen en aantonen dat creatie een vorm van kennis is.
De beeldend kunstenaar Vieux Diba heeft de reflectie verruimd door te hameren op de sociale rol van kunst. Voor hem zijn architectuur en beeldende kunst onlosmakelijk met elkaar verbonden omdat beiden met ruimte werken en bijdragen aan de kwaliteit van leven. Architectuur is, aldus hij, « een socialisatie van de menselijke functie », oftewel een manier om de samenleving te organiseren via de verdeling van leefruimten. Hij herinnert er ook aan dat de aanwezigheid van kunst in de openbare ruimte het onderwijs en het collectieve welzijn verbetert. De hedendaagse kunstenaar moet materialen bevragen, het hergebruik en economische transformaties omzetten in vertaling van sociale realiteiten in het creatieve proces.
AFRIKA TRANSFORMEREN OP BASIS VAN HAAR MATERIALEN
Uitgenodigd uit Benin, stelde Léobard Houénou een aanpak voor die gericht is op actie. Voor hem is architectuur « het huwelijk van kunst en wetenschap » en moet ze concreet bijdragen aan de dagelijkse realiteit van Afrika.
Hoewel hij weigert westerse modellen ongewijzigd te kopiëren, verdedigt hij de modernisering van aardebouwkunst en het gebruik van lokale materialen, afgestemd op culturen en klimaten. Zijn veldonderzoeken in West-Afrika hebben aangetoond dat traditionele oplossingen nog steeds relevant zijn, omdat ze in harmonie zijn met de natuur en met de levenswijze van de bevolking. Aan het eind van de uitwisseling ontstond een duidelijke consensus: kunst moet de wereld niet alleen representeren, maar er ook aan bijdragen haar te transformeren. Esthetiek wordt daarmee een kritisch, sociaal en zelfs politiek instrument.
