De Senegalese-S Zwitserse beeldend kunstenaar Ousmane Dia presenteerde gisteren, vrijdag 23 oktober 2026, in het Monument voor de Afrikaanse Renaissance in Dakar zijn tentoonstelling « Er was eens Gaza ». Via zijn werken beoogt hij de internationale opinie bewust te maken van het drama dat de Palestijnen doormaken, de mensenrechtenschendingen aan de kaak te stellen en de journalistiekers die in het conflict om het leven kwamen te herdenken. Het project, dat bijna twee jaar lang werd voorbereid, loopt door tot en met 8 januari 2027.
Kunst als middel tot aanklacht en verzet. Dat is de kern van de Senegalese-Switsere beeldend kunstenaar Ousmane Dia met zijn tentoonstelling « Er was eens Gaza », die gisteren werd ingehuldigd in het Monument voor de Afrikaanse Renaissance in Dakar. Door middel van sculpturen en symbolische werken werpt de kunstenaar een kritisch licht op de oorlog in Gaza (Palestina) en roept hij op tot bewustwording van het lijden van het Palestijnse volk. De ceremonie vond plaats in aanwezigheid van verschillende persoonlijkheden, waaronder Hassane Albalaoui, ambassadeur van de Staat Palestina bij Mali en Niger, alsook vertegenwoordigers en Palestijnse kunstenaars. De curator van de tentoonstelling, de filosoof Babacar Mbaye Diop, nam eveneens het woord om terug te blikken op de ontstaansgeschiedenis en de ambities van dit artistieke initiatief.
Voor Ousmane Dia is dit project vooral een eerbetoon aan het Palestijnse volk en aan kunstenaars die geconfronteerd worden met de gevolgen van de oorlog. « Het is de menselijke waardigheid zelf die wordt geschonden », aldus hij, verwijzend naar zijn ontzetting over de beelden van verwoesting en het lijden van burgers in Gaza. De kunstenaar geeft aan diep geraakt te zijn door deze situatie, tot het punt dat hij moeite heeft om in slaap te vallen. Hij situeert zijn aanpak in een bredere reflectie over de relaties tussen kunst, macht en menselijke verantwoordelijkheid. Al bijna dertig jaar werkt hij aan de vraag naar macht en hij is ervan overtuigd dat kunstenaars blijven spreken tegen geweld en onrecht. Naar zijn mening vormt kunst een ruimte van geheugen, van aanklacht en van verzet.
WERKEN VOL SYMBOLIEK
De aan het publiek getoonde sculpturen vertalen deze wil om het Palestijnse drama op een andere manier te vertellen. Via « Palestijnse waaier » brengt Dia de veerkracht van een volk in beeld dat, ondanks pogingen tot uitwissen en beproevingen, blijft bestaan en blijft vechten voor zijn bestaan en zijn rechten. De waaier, met zijn heen en weer beweging, wordt zo een metafoor voor het Palestijnse doorzettingsvermogen. Een ander werk, getiteld « Palestijnse zithouding », stelt een kaart van Palestina voor die omgekeerd is afgebeeld. De kunstenaar laat hiermee toe hoe Palestina wordt weergegeven en hoe de contouren ervan mogelijk worden aangepast. De kleuren van de sculptuur roepen ook de gastvrijheid op die hij meent te hebben ervaren tijdens zijn verblijven in Palestina en Israël. Ook de pers heeft een prominente plek in deze tentoonstelling. Ousmane Dia wijdt een werk aan journalisten die in Gaza om het leven kwamen, en beklaagt de zware tol die media-professionals betalen in dit conflict. Hiermee wil hij een eerbetoon brengen aan degenen die het voor het wereldtoneel mogelijk maken getuigenissen ter plaatse te laten zien. Volgens de kunstenaar heeft dit werk weerstand opgewekt vanwege zijn ogenschijnlijke gewelddadig karakter. Hij verwerpt deze beoordeling en benadrukt dat de echte geweld zich in de handelingen bevindt die het werk probeert te vatten. Daarmee onderstreept hij ook de cruciale rol van journalisten bij de documentatie van gebeurtenissen en de overdracht van informatie.
LE COMMISSAIRE DEPLORE L’ABSENCE DE PARTENAIRES
Hoewel de tentoonstelling uiteindelijk kon plaatsvinden na bijna twee jaar voorbereiding, is de organisatie ervan niet zonder obstakels verlopen. De curator Babacar Mbaye Diop betreurt de afwezigheid van financiële en institutionele partners die het project hadden kunnen ondersteunen. Hij stelt dat de stappen richting de Senegalese overheid zonder antwoord bleven. Ook betreurt hij de afwezigheid van culturele autoriteiten bij de opening, onder wie de minister van Cultuur, Ambacht en Toerisme, Alpha Thiam, en de minister van Cultuur en Creatieve Industrieën, Mame Coumba Diop. “Ik krijg de indruk dat mensen bang zijn als we over Palestina spreken,” zei hij, betreurd wat hij ziet als een gebrek aan betrokkenheid bij een initiatief dat bedoeld is om de wereld te laten stilstaan bij een menselijke tragedie. Ondanks deze moeilijkheden prijst hij de mobilisatie van het publiek en de aanwezigheid van de kunstenaars, die het mogelijk hebben gemaakt dat de tentoonstelling kon plaatsvinden. De tentoonstelling, open tot 8 januari 2027, beoogt zo het debat over de Palestijnse situatie verder te voeren dan de openingsceremonie en bezoekers de kans te geven een reeks werken te zien die als getuigenissen en oproepen zijn ontworpen.
UN PROJET APPEL A SE POURSUIVRE AU MALI
Tijdens de vernissage in Dakar sprak Hassane Albalaoui, ambassadeur van de Staat Palestina bij Mali en Niger, zijn waardering uit voor een initiatief dat politieke solidariteit combineert met culturele betrokkenheid. Hij herinnerde aan de historische banden tussen Senegal en de Palestijnse zaak, met name de rol van het land binnen internationale instanties die de rechten van het Palestijnse volk ondersteunen. Voor de diplomaat vormt kunst een brug tussen volkeren en een krachtig middel van herinnering, hoop en verzet. Hij verwees ook naar de vernieling van culturele infrastructuren in Gaza en de verliezen die Palestijnse kunstenaars, schrijvers, dichters en journalisten hebben geleden. De ambassadeur kondigde aan samen te werken met zijn collega in Dakar, Nasser Jadallah, en met de organisatoren van de tentoonstelling om mogelijk de voorstelling later naar Bamako, Mali, te brengen. Mohamed Khawaj, een Palestijnse kunstenaar afkomstig uit Gaza en deelnemer aan de tentoonstelling, benadrukte het belang van deze artistieke ontmoeting in Afrika. Hij ziet in dit initiatief een kans om uitwisselingen, begrip en vriendschappelijke banden tussen volkeren te versterken. Via « Er was eens Gaza » wil Dia kunst dus inzetten als een ruimte van getuigenis tegen oorlog, maar ook als een oproep tot internationale solidariteit.
