In Dakar groeit de verontwaardiging over de hoge kosten van levensonderhoud tot in de straat. Honderden Senegalese mensen liepen zaterdag 5 september van het Senelec-kantoor aan de Bourguiba-laan naar het kruispunt Jet d’eau om de stijgende vaste lasten aan de kaak te stellen. Elektriciteit, voedsel en wonen blijven de zorg van een bevolking die te maken heeft met een voortdurende afname van haar koopkracht.
De hoge kosten van levensonderhoud zijn niet langer een zorg die enkel in huiselijke kring of op sociale netwerken wordt geuit. Ze heeft nu zijn plek gevonden in het publieke domein. Op initiatief van de burgerbeweging “30 dagen voor een eerlijke prijs” hebben meerdere honderden Senegalese mensen afgelopen zaterdag in Dakar gemanifesteerd om een betere prijsregulering en betere bescherming van de koopkracht te eisen. De keuze van de vertrekplek, voor de kantoren van Senelec aan de Bourguiba-laan in Castors, onderstreept hoe zwaar de energiefactuur op de begrotingen weegt. De mobilisatie volgt enkele weken na de bekendmaking van een tariefsverhoging voor elektriciteit, die werd aangekondigd als de grootste in vijf jaar.
ELEKTRICITEIT, DE VOORNAAMSTE BRON VAN SPANNING
Voor Mamadou Assane Diouf, mede-initiatiefnemer van het mouvement, fungeerde deze verhoging als trigger voor een bredere verontwaardiging. Het probleem, zo stellen de organisatoren, gaat inmiddels verder dan de elektriciteitsrekening alleen. Het raakt alle essentiële uitgaven waarmee huishoudens moeten omgaan terwijl inkomsten in vele gevallen minder snel stijgen dan de lasten. Het initiatief, dat zich apolitiiek noemt, rust op het platform yombal.com, bedoeld om meldingen van consumenten over te hoge prijzen te verzamelen. Volgens de organisatoren zouden meer dan 7.000 Senegalese burgers al producten en diensten hebben gemeld via dit platform. Deze mobilisatie wordt met name gedragen door jongeren, die moeite hebben om een stabiel werk te vinden en te maken hebben met inkomsten die laag blijven. Voor de initiatiefnemers is de vraag naar koopkracht onlosmakelijk verbonden met werkgelegenheid en het vermogen van huishoudens om lopende uitgaven te dragen.
DE DAGELIJKSBOODSCHAPPEN ONDER PRESSE
In het protestbouwwerk convergeren de getuigenissen. Maïmouna Ba, moeder van het gezin, beschrijft een gezinsbudget dat grotendeels wordt opgeslorpt door onmisbare uitgaven: voedsel, elektriciteit, schoolgeld en kleding. Volgens haar laat een budget van 100.000 CFA-frankjes het niet langer toe om een fatsoenlijk boodschappenmandje te vullen, terwijl de uitgaven voor de start van het schooljaar de lasten van de gezinnen nog verhogen. Deze situatie illustreert een bredere economische problematiek: wanneer voedsel- en energiekosten een groter deel van het beschikbare inkomen opeisen, daalt de aanschaf van andere goederen en diensten. De druk op de koopkracht raakt zo uiteindelijk de gehele economische activiteit.
DE VERDEELKETENS IN HET ZICHT
De mobilisatie benadrukt ook de structurele zwakheden van het voedselleveringssysteem. Mouhamed Sow, agronoom en drijvende kracht achter het project “Allô Potager”, stelt dat de hoge prijs van landbouwproducten niet noodzakelijkerwijs te wijten is aan een gebrek aan productie. Ze komt volgens hem ook voort uit de toename van tussenpersonen en de aanzienlijke verliezen tussen boer en consument.
Het geval van de tomaat wordt vaak aangehaald. Productievolumes in de teeltzones kunnen tegen lagere prijzen van start gaan, terwijl hetzelfde product later op stedelijke markten tot aanzienlijk hogere niveaus kan komen.
Daar bovenop blijft er een tekort aan opslag- en bewaarfaciliteiten bestaan. Een deel van de productie gaat zo verloren nog voordat ze de consument bereikt. Volgens de agronoom kan de ontwikkeling van bewaarsystemen die op zonne-energie draaien helpen deze verliezen te verminderen en het aanbod het hele jaar door beter te reguleren.
DE REGELGEVING VAN PRIJZEN IN HET CENTRUM VAN HET DEBAT
De initiatiefnemers eisen ook meer transparantie in de prijsvorming.
Mbathie Driizy, contentcreator en mede-initiatiefnemer, beklaagt met name een situatie waarin prijsstijgingen snel doorberekend worden aan de consument, terwijl prijsdalingen niet noodzakelijk hetzelfde effect hebben op de detailhandelprijzen.
Wonen behoort ook tot de aandachtspunten. De praktijk van het vragen van meerdere maanden borg vormt volgens de demonstranten een extra last voor huishoudens die al fragiel zijn.
Het prepaid-elektriciteitsysteem Woyofal roept eveneens vragen op over de leesbaarheid van het verbruik en de hoeveelheid elektriciteit die men daadwerkelijk krijgt voor dezelfde uitgave.
ER BESTAAN OVERHEIDSINSTRUMENTEN
Volgens de organisatoren toont de ervaring met het openbaar vervoer aan dat de overheden middelen hebben om de impact van bepaalde uitgaven op huishoudens te beperken. De tarieven van Dakar Dem Dikk, de TER en de BRT kunnen bijvoorbeeld ondersteund worden door publieke subsidies. Deze interventie van de staat bewijst volgens hen dat prijsstabilisatie mogelijk blijft wanneer begrotingskeuzes in die richting worden gemaakt. Het debat draait dus om de afweging tussen economische kost, koopkracht en publieke steun. Een evenwicht dat bijzonder gevoelig is in een context waarin de staat tegelijk zijn uitgaven moet beheersen, zijn tekorten moet terugdringen en moet voldoen aan maatschappelijke verwachtingen.
EEN MOBILISATIE DIE VERDER DUURT
De organisatoren kondigen aan dat de beweging doorzet en zich uitspreidt naar andere regio’s van het land. Hun doel is om de evolutie van de prijzen te documenteren en de producten en diensten te identificeren waarbij de verschillen tussen productie- en consumentenprijzen als buitensporig worden gezien. Naast de betoging wil “30 dagen voor een eerlijke prijs” de vraag naar prijsvorming in het publieke debat verankeren. Want achter de woede over de hoge kosten van levensonderhoud schuilt een overwegend economische vraag: hoe kan de levensduurbekostingen duurzaam verlaagd worden zonder producenten, bedrijven en publieke financiën te kwetsen? Het antwoord ligt minder in ad hoc maatregelen dan in acties die de waardeketens, de concurrentie, de logistiek, de opslaginfrastructuur en de regulering van markten aanpakken.
