Illegale migratie: zelfs de dood houdt migranten niet tegen

Illegale migratie: zelfs de dood houdt migranten niet tegen

18 november 2026

Tegen de achtergrond van onregelmatige vertrekken richting Europa, met name Spanje, per zee, die ondanks talrijke arrestaties en reddingsoperaties op zee aanhoudt, staat Senegal voor een migratiecrisis met zware menselijke gevolgen. Tussen het instorten van de inkomsten uit de visserij, werkloosheid onder jongeren en het gebrek aan economische perspectieven blijven de onderliggende oorzaken van dit fenomeen complex, zoals blijkt uit de recente dramatische gebeurtenissen op zee, waaronder die bij Lompoul waarbij 43 mensen om het leven kwamen.

Het fenomeen van illegale emigratie blijft in Senegal tot grote zorgen leiden. Ondanks toezichtoperaties, arrestaties van vermoedelijke organisatoren van clandestiene reizen en de vele dramatische gebeurtenissen op zee, blijven de vertrekken naar Europa doorgaan. Tussen de hoop op een beter leven, economische moeilijkheden, gebrek aan afzetmarkten voor landbouw-, tuinbouw- en boomgaardproducten en schaarste aan visbestanden, beschouwen veel jongeren de oversteek van de Atlantische Oceaan richting Spanje als een alternatief voor hun huidige situatie.

In de nacht van dinsdag op woensdag werden 26 kandidaten voor illegale migratie gearresteerd aan de visserspier van Boudody, in de gemeente Ziguinchor, ten zuiden van Senegal, toen zij op het punt stonden om aan boord te gaan van drie uitgeholde kano’s naar Spanje. De arrestaties vonden plaats in twee afzonderlijke operaties. De eerste maakte de arrestatie van 21 personen mogelijk, terwijl de tweede vijf anderen inregeelde. Volgens de Gendarmerie zou een van de kano’s eerst Gambia aandoen om daar andere kandidaten op te halen. Een tweede vaartuig zou rechtstreeks naar Spanje varen, terwijl de derde halte zou maken in Thiaroye, in de voorsteden van Dakar, om nog passagiers aan boord te nemen. Defensie- en veiligheidsdiensten hebben meerdere uitrustingsstukken in beslag genomen die de oversteek over de Atlantische Oceaan mogelijk maakten, waaronder mobiele telefoons, kaarsen, meer dan twee miljoen CFA-frank, een grote hoeveelheid waterzakjes, twee buitenboordmotoren, een GPS-ontvanger en brandstof.

ACHT VERDACHTEN GEARREST IN SAINT-LOUIS

De strijd tegen netwerken die deze clandestiene reizen organiseren, gaat ook verder in het noorden van het land. Op maandag 9 november 2026 heeft de Recherche-departement van Saint-Louis acht personen gearresteerd die vermoedelijk betrokken zijn bij de organisatie van illegale emigratiereizen naar het buitenland. Volgens de eerste elementen van het onderzoek zouden de betrokken personen, gepresenteerd als vissers en grotendeels woonachtig in de regio Saint-Louis, betrokken zijn bij activiteiten gerelateerd aan het organiseren van clandestiene vertrekken. Ze zijn gearresteerd wegens vermoedelijke fraude in verband met de organisatie van clandestiene reizen. Het onderzoek gaat verder om hun niveau van betrokkenheid vast te stellen en mogelijke vertakkingen van het netwerk te identificeren.

759 PERSONEN GEDEIEND OP ZEE IN EEN DAG

Terwijl de Defensie- en Veiligheidsdiensten hun arrestatiewerk voortzetten, met name in de vertrekzones, blijft de Nationale Marine ook gemobiliseerd om schepen in moeilijkheden op zee bij te staan. Eergisteren, dinsdag 10 november 2026, hebben twee eenheden van de Nationale Marine vier piroques die betrokken waren bij illegale migratie geholpen. Deze interventies hebben 759 personen gered.

Tijdens de afgelopen week hadden de marines eenheden al 817 mensen gered, dankzij de gecombineerde inzet van maritieme en landelijke eenheden die langs de kustoperaties waren uitgezet. De Nationale Marine benadrukt dat haar surveillance- en interventieoperaties in zee onderdeel vormen van haar missies tot levensredding op zee en bescherming van mensen. Volgens de berichten van gisteren, woensdag 11 november, arriveerde bovendien een pirogue met 61 personen de dag ervoor, dinsdag 10 november, in Spanje. Die aankomst illustreert de aanhoudende vertrekken ondanks de grote risico’s waaraan de kandidaten zich blootstellen.

DES HUMANEN DRAMES DIE FAMILIES VERSELDEN

Achter de cijfers van de gearresteerden, geredden of aangekomenen schuilen ook verhalen van verbroken levens en gezinnen die in angst verkeren. Senegal heeft de afgelopen jaren meerdere maritieme tragedies meegemaakt. Het zinken van een pirogue voor de kust van Tébène 2, in de gemeente Lompoul, in het arrondissement Kébémer, afgelopen zaterdag, behoort tot een van de meest recente tragedies. Volgens het laatste verslag dat gisteren, woensdag 11 november 2026, door het Commando van de Brandweercompagnie van Saint-Louis werd vrijgegeven, kwamen 43 mensen om het leven en werd slechts één overlevende gevonden. De zoekacties hebben de hulpdiensten langs meerdere kilometers kust gemobiliseerd. In september 2024 had eveneens een verdrinking van een overbeladen pirogue bij de kust van Mbour het land getroffen. De Afrikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens en de Volkeren had toen melding gemaakt van een voorlopig aantal van 29 doden, waaronder vrouwen en een kind, zonder rekening te houden met de vermisten.

MINSTENS 958 MIGRANTEN DOOD OF VERDWAARD IN 2023 OP DE ATLANTISCHE ROUTE, VOLGENS IOM

In 2023 maakte de ramp Fass Boye diepe indruk. Een vaartuig vertrokken uit Senegal in de richting van de Canarische Eilanden werd bij Kaap Verdië aangetroffen met slechts 38 overlevenden, terwijl meer dan honderd mensen aan boord waren. Meerdere passagiers waren omgekomen of vermist. De statistieken van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) geven tevens een beeld van de omvang van deze tragedie op regionaal niveau. In 2023 stierven of verdweenen minstens 958 migranten in 47 verdrinkingen langs de Atlantische route westkust van Afrika richting de Canarische Eilanden. Voor de eerste zeven maanden van 2026 werden volgens IOM-gegevens minstens 344 sterfgevallen en vermissingen geregistreerd langs de Atlantische route naar de Canarische Eilanden. Caminando Fronteras schatte daarentegen 635 doden in de eerste vijf maanden van het jaar. Deze cijfers hebben betrekking op de migratieroute in zijn geheel en beperken zich niet tot Senegalese migranten. De gegevens blijven echter onvolledig; sommige vaartuigen verdwijnen spoorloos en families wachten soms maanden, of zelfs jaren, zonder nieuws over hun dierbaren.

DE VISCRISIS, EEN VAN DE DIEPSTE OORZAKEN VOOR DE VERTREKKEN

Om het aanhoudende fenomeen van illegale migratie in Senegal te begrijpen, is het nodig verder te kijken dan arrestaties en reddingsoperaties. In meerdere kustplaatsen, met name Saint-Louis, Kayar, Mbour, Joal, Kafountine en Ziguinchor, vormt de ambachtelijke visserij al generaties lang een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor de bevolking. Echter, deze sector bevindt zich in een diepe crisis. De schaarste aan bepaalde soorten, de afname van vangsten en de achteruitgang van mariene ecosystemen verzwakken geleidelijk de activiteiten van vissers. Overexploitatie van de visbestanden, illegale visserij, bepaalde destructieve visserijpraktijken, het ongecontroleerde uitgeven van vissersvergunningen, de druk op de voorraden door verschillende vaartuigen en de effecten van klimaatverandering dragen bij aan deze situatie.

De opwarming van het water, veranderingen in maritieme stromingen en de verplaatsing van visconcentratiezones compliceren het werk van ambachtelijke vissers verder. Zij zien zich soms genoodzaakt om langere afstanden af te leggen om voldoende vangst te halen. Voor veel jongeren uit vissersgezinnen worden de vooruitzichten daardoor steeds beperkter. Sommigen slagen er niet meer in om goed rond te komen van hun activiteit, terwijl anderen moeite hebben een stabiele baan te vinden in de visserijgerelateerde sectoren. Een rapport over de relatie tussen visserij en migratie in Senegal, gepubliceerd in 2024, wijst onder meer op de economische gevolgen van deze crisis in verschillende vissersgemeenschappen. De daling van inkomsten en het verlies van banen duwen sommige actoren in de sector ertoe de migratie naar Europa als een overlevingsmechanisme te overwegen.

WERKLOOSHEID EN BEGRENZEN PERSPECTIEVEN, EEN ANDERE STUWENDE RAKE VAN MIGRATIE

Naast de crisis in de visserijsector vormt het gebrek aan economische kansen eveneens een belangrijke factor. In tal van plaatsen lukt het jonge afgestudeerden of gewone jongeren niet om een fatsoenlijk werk te vinden. Anderen draaien kleine informele ondernemingen waarin de inkomsten niet altijd voldoende zijn om aan eigen behoeften en die van hun gezinnen te voorzien. De krappe koopkracht, de kosten van levensonderhoud, de moeilijkheden bij het krijgen van financiering en het gebrek aan professionele vooruitzichten dragen bij aan een gevoel van stilstand onder een deel van de jeugd. Voor sommigen wordt vertrekken dan een optie om bij aankomst een hoger loon te verdienen, familie financieel te ondersteunen, een huis te bouwen of de studies van broers en zussen te bekostigen.

Aan deze situatie voegt zich ook sociale druk toe. Beelden van succes van landgenoten die in Europa wonen, breed gedeeld op sociale netwerken, voeden soms het idee dat geluk en succes noodzakelijkerwijs in het buitenland te vinden zijn. Dit beeld kan juist doen vergeten welke moeilijkheden migranten in Europa ervaren: onzekerheid, zware arbeidsomstandigheden, problemen met papieren en huisvesting en een gebrek aan een wettelijke status.

OOK NA REPRESSIE: DE NODzaak OM DE OORZAKEN VAN HET FENOMEEN AAN TE PAKKEN

Hoewel toezicht- en zeereddingsoperaties onmisbaar zijn om gevaarlijke vertrekken te voorkomen en levens te redden, kunnen zij illegale migratie niet op zichzelf beëindigen. De fundamentele vraag blijft wat de leefomstandigheden en de perspectieven zijn voor jongeren in hun eigen land. De heropleving van ambachtelijke visserij, een betere beheer van visresources, de bestrijding van illegale visserij en de bescherming van visgebieden moeten prioriteiten worden. Het wordt ook noodzakelijk om beroepsopleiding te versterken, de toegang tot financiering voor jonge ondernemers mogelijk te maken onder haalbare voorwaarden en economische activiteiten te ontwikkelen in de gemeenten die het zwaarst getroffen zijn door de vertrekkers.

Landbouw, aquacultuur, de verwerking van visproducten, lokale toerisme en beroepen die met nieuwe technologieën te maken hebben, kunnen immers extra perspectieven bieden. Ten slotte kan de ontwikkeling van legale en veilige migratieroutes, waaronder circulaire migratie, evenals de versterking van de samenwerking met de bestemmingslanden, helpen om de risico’s voor migranten te verkleinen. Kortom, de 26 personen die in Ziguinchor zijn gearresteerd, de acht personen die in Saint-Louis zijn aangehouden, de honderden geredde personen door de Nationale Marine en de 61 passagiers die Spanje bereikten, vertellen elk een facet van één en dezelfde realiteit: een jonge generatie die blijft uitkijken naar de Atlantische Oceaan in de hoop elders kansen te vinden die ze thuis niet altijd kunnen vinden. Maar achter elke vertrek schuilt een familie die wacht, ouders die hopen en nabestaanden die het ergste vrezen. De tragedie van Lompoul, met 43 doden en slechts één overlevende volgens de laatst beschikbare stand, herinnert hardnekkig dat de oceaan in een graf kan veranderen.

Nadia Vermeer

Nadia Vermeer

Ik ben Nadia Vermeer, adjunct-hoofdredacteur bij AfrikaNieuws. Mijn passie voor journalistiek is ontstaan uit de drang om verhalen te vertellen die verder gaan dan cijfers en feiten, en de mensen en context achter het nieuws te laten zien. Bij AfrikaNieuws wil ik bijdragen aan een eerlijker, rijker en menselijker beeld van Afrika, in de taal van onze lezers.