Naarmate de 16e editie van de Dakar Biennale dichterbij komt, nemen de initiatieven om het ecosysteem van de beeldende kunsten te versterken toe. In dit kader organiseerde Tandem Africa Events gisteren, maandag 16 november, op Place de la Nation een persconferentie waarin Dakar Art Platform werd voorgesteld, een salon voor hedendaagse kunst dat is opgezet om de Biennale te begeleiden en in te spelen op een nog te weinig bediend behoefte: de structurering van de kunstmarkt.
Tijdens haar toespraak lichtte de docent-onderzoeker en tentoonstellingscurator Youma Fall de ontstaansgeschiedenis en de ambities van dit nieuwe platform toe. Volgens haar is het initiatief geboren uit een constatering: hoewel de Dakar Biennale dé plek biedt voor de bevestiging van kunstenaars en het opbouwen van artistieke verhalen, het niet altijd mogelijk maakt deze dynamiek te verlengen in een gestructureerde en duurzame markt. « De Dakar Biennale creëert verhalen en bevestiging, maar laat ook een aantal acties en actoren aan de kant », aldus zij. Vandaar de wens om een salon op te zetten die als kader van bemiddeling kan dienen tussen de makers, hun publiek en de markt.
Volgens Youma Fall positioneert Dakar Art Platform zich niet in concurrentie met de Biennale. Het past eerder binnen een logica van complementariteit, met als ambitie de artistieke krachten te bundelen en zichtbaarheid te geven aan makers die niet altijd een plek vinden in de officiële programmering. Naast de tentoonstelling van werken beoogt het salon ook professionele ontmoetingen, uitwisseling, acquisities en verkoop te stimuleren.
36 GENERS OM ZES DECENNIA VAN CREATIE TE HERONTDEKKEN
Een van de being moments van deze eerste editie zal de groeps-tentoonstelling “Door de loop van de geschiedenis” zijn, die 36 makers zal samenbrengen en een lees opleveren van de evolutie van de hedendaagse kunst in Senegal van 1966 tot heden. De scenografie, ontworpen als een immersieve route in plaats van een strikt chronologisch parcours, zal het mogelijk maken om de grote stappen in deze historie te herbeleven. Het beginpunt zal het Wereldfestival voor Negro-kunst van 1966 zijn, georganiseerd in Dakar, dat door de initiatiefnemers wordt beschouwd als een bepalend moment voor de artistieke en culturele ontplooiing van Senegal op het internationale toneel. De tentoonstelling zal met name de verschillende generaties kunstenaars belichten, van de figuren die verbonden zijn met de École de Dakar en de identiteitsbekrachtiging tot de kunstenaars die hebben bijgedragen aan doorbraak en aan de opkomst van hedendaagse praktijken die conceptueler van aard zijn.
Het wandtapijt zal een bijzondere plaats innemen in dit dispositif, verwijzend naar het belang dat het verworven had tijdens het Wereldfestival voor Negro-kunst. Door verbindingen te leggen tussen verschillende generaties zullen zo continuïteiten, invloeden en mutaties in de artistieke creatie in perspectief worden geplaatst. Kunstenaars zoals Ibou Diouf, Souleymane Keïta, Mbaye Ba, Baïmba Lokebé, Amadou Sow en vele andere figuren uit de kunstscene zullen in deze retrospectieve worden gepresenteerd. Makers uit andere Afrikaanse landen, met name Mali en Burkina Faso, zullen eveneens aan bepaalde delen van de tentoonstelling worden verbonden om de Senegalese creatie in haar continentale omgeving te plaatsen.
Een catalogus zal bij deze tentoonstelling worden uitgebracht. Deze zal verschillende bijdrages bundelen, onder meer van Massamba Mbaye, professor Babacar Mbaye Diop en de Ivoriaanse professor Yacouba Konaté. De teksten behandelen respectievelijk de geschiedenis van de hedendaagse kunst in Senegal, de vraagstukken en uitdagingen rond de Dakar Biennale en de problematiek van de kunstmarkt.
EEN MARKT DIE NOG KWETSBAAR IS EN KUNSTENAARS DIE TEGEN MOEILIJKHEDEN AANLOPEN
Naast de historische en artistieke dimensie heeft de economische dimensie van creatie uitgebreid tot de discussies bijgedragen. Voor Youma Fall blijft een van de belangrijkste uitdagingen voor Senegalese kunstenaars en, algemener, voor de Franstalige Afrikaanse ruimte, de toegang tot een volwaardige kunstmarkt. Ze benadrukte vooral de moeilijkheden waarmee jonge makers worden geconfronteerd bij het betreden van tentoonstellingsruimtes, zich bekend te maken, kopers te ontmoeten en hun productie economisch te valoriseren. Het ontbreken van voldoende gestructureerde circuits, de moeilijkheden bij toegang tot financiering en de geringe koppeling tussen artistieke creatie en privé-investering vormen evenveel belemmeringen voor hun professionalisering.
Door de marktdynamiek in Engelssprekende en Franstalige gebieden te vergelijken, noemde ze Nigeria en Zuid-Afrika als landen die belangrijke vooruitgangen hebben geboekt in de structurering van hun kunstmarkt. Ghana werkt deze dynamiek eveneens aan. Daarentegen blijft in meerdere Franstalige landen de sector sterk afhankelijk van publieke ondersteuning en subsidies. Een situatie die volgens haar niet voldoende bijdraagt aan het ontstaan van een autonome creatieve economie. « Afrika moet Afrika beter leren kennen », benadrukte ze, pleitend voor betere samenwerking tussen Afrikaanse markten, een grotere circulatie van werken en de versterking van netwerken van galeries en verzamelaars.
Ze benadrukte ook de noodzaak aan financiële instellingen duidelijk te maken dat een kunstwerk een economische waarde heeft en een werkelijk rendement kan opleveren. Voor haar mag kunstcreatie niet louter worden gezien door esthetische of antropologische invalshoek, maar ook via de economische, sociale, territoriale en productieve dimensies.
De vraag van overdracht vormt een ander fundament van het project. In dit kader zal er een ruimte worden gereserveerd voor het ministerie van Cultuur, Ambachten en Toerisme om tien jonge makers te begeleiden die zijn geselecteerd naar aanleiding van een oproep tot kandidaten. Deze kunstenaars, met name afkomstig uit Dakar, Saint-Louis en Kaolack, zullen zo een extra kans krijgen om hun werk te tonen en professionals te ontmoeten.
Het salon voorziet tevens een “Curator Lab”, onder verantwoordelijkheid van de cultuurjournalist en curator Massamba Mbaye. Dit lab zal de vorm aannemen van drie dagen masterclasses, telkens met twee sessies per dag, gewijd aan curatoriële praktijken.
Praatmakend nam ook Massamba Mbaye het woord en benadrukte hij het belang van het vak van tentoonstellingscurator bij de waardering en mediatie van kunstwerken. Volgens hem leveren Afrikaanse kunstenaars rijke discours over de samenleving, politiek, milieu en de verschuivingen van de wereld, maar deze discoursen vereisen documentatie, interpretatie en overdracht om volledig toegankelijk te zijn. Hij pleitte voor de noodzaak om curatoriële benaderingen te ontwikkelen die geworteld zijn in Afrikaanse realiteiten, zodat kunstenaars uit het continent en van zijn diaspora kunnen worden gepresenteerd en geïnterpreteerd vanuit hun eigen intellectuele en culturele referenties.
De masterclasses zullen onder meer ingaan op de geschiedenis en de rol van tentoonstellingscuratie, Afrikaanse artistieke praktijken, de opbouw van een curatoriële aanpak, scenografie, mediatie, communicatie en de nieuwe perspectieven op curatie in Afrika. Ook aan bod komen vragen met betrekking tot professionele netwerken en de dekoloniale discoursen.
DE BIENNALE, VAN 1966 TOT NU: EEN ERFGOED OM TE VERSTERKEN
De uitwisseling met journalisten bood ook de gelegenheid om terug te kijken op de geschiedenis van de Dakar Biennale en haar evolutie in het Afrikaanse culturele landschap. De herinnering aan het Wereldfestival voor Negro-kunst van 1966 maakte het mogelijk de lange termijn van de Senegalese ambitie te benadrukken om Dakar tot een ontmoetingsplaats van Culturen en artistieke uitingen te maken. De docent-onderzoeker Youma Fall prees de bijdrage van de voormalige president van Senegal, Abdou Diouf, aan de ontwikkeling en promotie van de kunsten. Ze herinnerde vooral aan de inspanningen die onder zijn leiding zijn geleverd om de infrastructuren te versterken en noemde als voorbeeld de oprichting van de Nationale Kunstgalerij. Een initiatief dat volgens haar aantoont hoe belangrijk het is om de creatie van kunsten te waarderen en de sector van de kunsten te structureren.
Deze eerste editie staat gepland van 19 tot 26 november 2026 op Place de la Nation, en zal worden gesponsord door de beeldhouwer en cineast Moussa Sène Absa, terwijl Baïmba Lokebé de eregast zal zijn.