De vooruitgang die in de eerste jaren van het basisonderwijs werd geboekt, houdt niet stand tot aan het einde van het basisonderwijs in de Afrikaanse onderwijssystemen die door PASEC2024 zijn geëvalueerd. In 2025 verkeerde 62% van de leerlingen aan het eind van het basisonderwijs onder de minimale leesvaardigheidsnorm en 75% onder de minimale wiskundevaardigheden, tegenover respectievelijk 52% en 62% in 2019, volgens de op donderdag 22 oktober in Dakar openbaar gemaakte resultaten door de Conferentie van Ministers van Onderwijs van de staten en regeringen van de Francofonie (CONFEMEN).
In een op dezelfde dag gedateerde verklaring presenteert CONFEMEN een evaluatie die 16 Afrikaanse landen omvat en gebaseerd is op gegevens van 364.313 respondenten, waaronder leerlingen, leraren, schooldirecties en ouders. Ondanks de titel PASEC2024 is deze cyclus gebaseerd op een in 2025 uitgevoerde verzameling. Het maakt onder meer mogelijk de evolutie van de leerprestaties over een decennium te onderzoeken en laat verschillen zien tussen landen, vakken en schoolniveaus.
Het begin van de basisschool vormt het grootste aandachtspunt voor vooruitgang. Tussen 2014 en 2025 daalde het aandeel leerlingen onder het minimumniveau in leesvaardigheid van 71% naar 41% in de bestudeerde landen. In wiskunde is het aandeel gedaald van 47% naar 26%. CONFEMEN meent dat deze evoluties de effecten weerspiegelen van interventies gericht op de eerste jaren van de schoolloopbaan, terwijl ook blijkt dat een aanzienlijk deel van de kinderen nog steeds moeite heeft.
Deze vooruitgang contrasteert met de achteruitgang die aan het eind van het basisonderwijs is vastgesteld. Het aandeel leerlingen dat niet aan het minimumniveau voldoet, is tussen 2019 en 2025 met tien procentpunten gestegen in lezen en met dertien procentpunten in wiskunde. Het einde van het collège, voor het eerst geëvalueerd in deze cyclus, laat eveneens moeilijkheden zien: slechts 32,9% van de leerlingen bereikt het vereiste leesniveau en 21,9% het vereiste wiskundeniveau.
In Senegal illustreren de resultaten dit contrast tussen de fasen van de schoolloopbaan. Het leesniveau verbetert in het begin van de cyclus, maar daalt aan het eind van de basisschool, aldus de verklaring, die de nationale scores niet specificeert. CONFEMEN meldt tevens een daling van het leesniveau aan het eind van de basisschool in Benin en een stijging in Ivoorkust. In de Republiek Congo is een verbetering waargenomen in het begin van de basisschool.
De evaluatie onderstreept ook verschillen in de academische beheersing door leraren. Van de beoordeelde leraren bereikt 42,9% het hoogste niveau van bekwaamheid in leesbegrip, tegenover 21,3% in wiskunde. De resultaten van leerlingen blijven bovendien gekenmerkt door ongelijkheden, gerelateerd aan geslacht, de publieke of private status van de instellingen en de leeromgeving. Vooral rurale gebieden blijven kwetsbaar, benadrukt de organisatie.
Volgens de secretaris-generaal van CONFEMEN, professor Abdel Rahamane Baba-Moussa, vragen deze vaststellingen om de leeropbrengsten doorheen de hele loopbaan te versterken. « De uitdagingen blijven bestaan aan het eind van het basisonderwijs en aan het eind van het middelbaar onderwijs; dit herinnert ons aan de urgentie om onze verworvenheden te consolideren, met name op het gebied van wiskunde », verklaarde hij in de verklaring. Hij roept de landen op om verder te kijken dan de gemiddelden en de ervaringen die tot vooruitgang hebben geleid, te onderzoeken.
CONFEMEN verduidelijkt dat deze publicatie geen doel heeft om een algemene ranglijst van de deelnemende landen op te stellen. Onder het motto « Samen leren » wil zij het identificeren en delen van effectieve praktijken aanmoedigen, rekening houdend met de omstandigheden waaronder ze zijn uitgevoerd. Doorlopende professionalisering van het onderwijzend personeel, vermindering van ongelijkheden en het behoud van verworven vaardigheden behoren tot de belangrijkste prioriteiten.
