Ons literaire erfgoed is een rijk gevouwen ruimte vol creativiteit en schoonheid. Literatuur is een kunst die een plek vindt niét zomaar in een tijdperk, maar binnen een historische context en een culturele ruimte, terwijl ze tegelijk verborgen waarheden van de werkelijkheid onthult. Literatuur is een alchemie tussen esthetiek en ideeën. Het is door de literatuur dat we ons verhaal bouwen, een verhaal dat in het geheugen blijft bestaan.
Zo bestaat de Afrikaanse literatuur door haar eigenheid, haar geschiedenis en haar bijzondere verteltrant. De fraaie bladzijden van onze literatuur hebben als doel ons een ontmoetingen te bieden met de scheppers van de taal en met hun werken die in samenspel treden met onze talenten en onze inzichten.
Een autobiografie is een authentiek verhaal waarin de auteur over zijn eigen leven schrijft in wat het meest persoonlijk is. Het woord, samengesteld uit auto die voor zichzelf staat, bio die het leven definieert en grafie die betrekking heeft op beschrijven, de daad van het schrijven, is het enige literaire genre waarin auteur en verteller één zijn. Het kan lastig zijn om afstand te doen tussen autobiografie en fictie, want door het schrijven reconstrueert de auteur gebeurtenissen die hij mogelijk onbewust of bewust kan aanpassen voor de verhaallijn. We spreken dan van een autobiografisch pact, een impliciete afspraak tussen auteur en lezer.
Er kunnen verschillende soorten vertellingen aan gekoppeld worden. Memoires is een literair genre dat een leven vertelt, maar waarvan de episodes gebaseerd zijn op historische feiten. Er bestaan ook dagboeken die vooral tot de innerlijke levenswereld behoren. Autobiografische romans laten meer vrijheid wat betreft gebeurtenissen en kunnen herschikt worden in functie van een romaneske noodzaak. Er wordt ook gesproken van autofictie. De autobiografie is een som van bekentenissen die onlosmakelijk met de auteur verbonden zijn en die ook kunnen informeren over een historisch, sociaal en cultureel kader.
Het werk van Nafissatou Diallo, De Tilène au Plateau : Une enfance dakaroise, is dus het verhaal van een kinder- en tienerleven van een jonge meisje uit de tweede helft van de twintigste eeuw. Dit verhaal, tegelijk authentiek en romanachtig, is ook het getuigenis van een tijdperk in de hoofdstad Dakar. Als een echt roman leest het verhaal daardoor met de auteur die de vertelling aandraagt met een zekere durf en oprechtheid die verrast door zijn/haar klassiekheid en rijpheid.
Nafissatou Diallo werd in 1941 geboren in Tilène op het Camp des Gardes, thans het stadion Iba-Mar-Diop. Ze is weeskind van haar moeder en wordt opgevoed door haar vader, ambtenaar van de gemeente Dakar, en door haar grootmoeder aan vaderszijde, Mame. Haar jeugd, hoewel bescheiden, is aangenaam ondanks de strengheid van haar vader. Voor het meisje is de kinderjaren een speelterrein en de jaren 1950-1960 in de Médina worden beschreven als een tijdperk dat tegelijk vrolijk is en voorbij. Haar opvoeding blijft echter streng bewaakt door haar vader en wordt gecompenseerd door de tederheid van Mame.
We volgen, met verwondering, de tradities en de opvoeding die binnen deze uitgebreide familie worden doorgegeven, een familie die een grote woning deelt en wiens leven, rijk aan details, klanken en beelden, op de pagina’s tot leven komt. De jonge Safi, afkorting van Nafissatou, is dapper en nieuwsgierig naar het leven en naar alles wat haar uit het huis kan laten stappen. Het is ook voor de auteur een belangrijk literair terrein waar culturele en sociale transformaties in Senegal plaatsvinden, tussen de oudere generatie en diegene die op het punt staat onafhankelijk te worden. De positie van meisjes wordt er ook uitvoerig beschreven, maar zonder scheidslijnen: delen en luisteren zijn de hoofdwoorden van de clan, zelfs voor haar vader die gehecht is aan een traditionele opvoeding. Het modernisme dat aan de deur klopt bij het familiehuis is een uitdaging die alle sociale lagen raakt. Voor Safi, die verlangt naar een bestaan vol vrijheid, is het een evidentie die ze met vurigheid en ongeduld omarmt. Ze volgt eerst het koranschooltraject, waarna ze door haar ongehoorzaamheid wordt tegengehouden, en daarna gaat ze naar de Franse school waar ze uitstekende resultaten behaalt.
Gedwongen om het huis te verlaten nadat het land door de staat werd verkocht, verhuist de familie naar Le Plateau, de wijk van de Europeanen, waar de jeugdbruis verdwijnt. Maar er begint een nieuw avontuur voor Nafissatou in een wereld heel ver verwijderd van het traditionele domein. Het toezicht van haar vader blijft opnieuw een rem, dit keer bij haar liefdesinitiaties. Door dit bijzondere leerproces wordt de roman ook het verhaal van een geuite emancipatie, gedreven door een gepassioneerde nieuwsgierigheid en door studies die het familiale juk doorbreken. Want hoewel vrouwen in die tijd nog onderhevig zijn aan vele sociale conventies, kondigt de auteur, vastberaden en verzet tegen het familiedrukwerk, het begin aan van een onderwijs- en beroepscarrière voor vrouwen die in de komende jaren zal toenemen.
Mooi gedetailleerd en tegelijk eenvoudig geschreven, een buitengewoon moeilijke prestatie, slaagt het verhaal erin om de sociale en historische realiteit van de stedelijke zone van Dakar te laten samenvloeien met de atypische traject van Safi. Het brengt ons mee naar een verleden dat niet zo ver ligt en toch is verdwenen, een verleden dat ons herinneringen doet oproepen aan bepaalde cineastische komedies. De beelden worden op een sequentiële wijze ontvouwd, in een tempo dat samenvalt met de ontembare denkwereld van het personage. Want zelfs als we de jaren tussen het verhaal en de tijd van de schrijfwerkelijkheid voorstellen, werkt de temporele articulatie omdat alles nauwkeurig en precies vastgelegd is.
Het verhaal van Nafissatou Diallo is erg verweven met het lichaam van de vertelling; de geschiedenis ontvouwt zich op een vloeiende manier en de schrijfstijl is beheerst, verzorgd en precies. Zo zet Nafissatou Diallo het autobiografische genre in voor niet alleen het vertellen van haar eigen verhaal, maar ook om alle culturele elementen van een bepaalde periode te verlenen vorm, terwijl ze de hoofdstijlen van veranderingen in Senegal verbindt. Ze vertelt het met een bevrijde energie en een strakke frisheid, terwijl ze ook hoopvolle boodschappen voor toekomstige generaties draagt. De autobiografische vorm wordt hier verheven door de levendige vertelling en de kwaliteiten van de taal van Nafissatou Diallo, waardoor dit werk een romansachtige vertelling wordt en zo een referentiepunt vormt in het hedendaagse literaire landschap.
Amadou Elimane Kane, een schrijver-dichter.
Nafissatou Diallo, De Tilène au Plateau : Une enfance dakaroise, (eerste editie 1975), Les Nouvelles Editions Africaines du Sénégal, Dakar, 2020.
HET StilzwijGEN VAN DE TOTEM OF DE RESTITUTIE VAN DE AFRICAANSE ESTHETIEK
CHEIKH HAMIDOU KANE OF DE BOUWER VAN DE TEMPELS VAN ONS VERLANGEN
DE GOEDE WREVELEN VAN ELGAS OF DE EMANCIPATO POGINGEN VAN DE DEKOLONISATIE
ÉEN LITERAIR VERBUIGEN TEN BEKVE VAN AFRIKAANSE LETTEREN
SLAG, SLA DE TAM-TAM VAN LICHT, DE TAM-TAM VAN ONZE VERHAAL
AFRIKAANSE AVONDEN VAN NDÈYE ASTOU NDIAYE OF DE KUNST VAN INITIËRE VERHALING
VROEGE VROUWENJAREN VAN RABY SEYDOU DIALLO OF HET AFRIKAANSE MATRILINEAIRE ERFGOED
ANNETTE MBAYE D’ERNEVILLE, EEN BOUWENDE FARAO
DE WEERSTAND VAN VROUWEN IN HET TEATERTREK VAN MAROUBA FALL
LANDING SAVANE OF DE POËZIE IN REVOLUTIONAIRE LETTERS
MARIAMA BÂ, HET BELANGRIJKSTE WERK
MURAMBI, HET BOEK DER BEENDEREN OF HET HISTORISCHE VERHAAL VAN EEN MASACRE
AFROTOPIA OF DE poëtische beschaving van Afrika
AMINATA SOW FALL, DE WILLEN EN DE HOOP
ROUGE STILTE VAN FATIMATA DIALLO BA OF DE INTENSITEIT VAN MAGISCH REALISME
VAN DE DECOLONISATIE VAN DE KENNIS TOT HET AFRIKANSE VERHAAL
ABDOULAYE ELIMANE KANE OF HET DICHTE GEHEIM VAN BEGADERING
TANGANA OVER TEFES, EEN LITERAIRE BALADE TUSSEN NOSTALGIE EN FANTASIE
ISSA SAMB DIT JOE OUAKAM, EEN ICONE VAN DE WERELD VAN DE SENEGALAALSE ARTEN
DE WACHTERS VAN SANGOMAR VAN FATOU DIOME OF DE VERDEDIGING VAN EEN VERBEELDING GEANKERD IN CULTUUR EN GESCHIEDENIS
DE PLEUR VAN MALICK FALL OF HET EMBLEMATISCHE VERHAAL VAN DE MASKER
ABDOULAYE SADJI, MEERVOUDIGE ALLIANTIE EN HERGEBOORTE
SABARU JINNE, DE TAM-TAMS VAN DE DUVEL OF DE UITDRUKKING VAN EEN CINÉMATOGRAFISCHE LITERATUUR
DE LAATSTE KUNSTEN VAN FARY NDAO OF DE VEROOVERING VAN DROMEN
DE HOEGRANEN VAN HOEP DE KAUTS VAN ROMANCE
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE PLURIEL GELUID VAN DE AFRIKANSE ZANG
UNIVERSEEL MAKEN DOOR SOULEYMANE BACHIR DIAGNE OF HOE DE MENSELIJKE CULTUUR TE VREIDIGEN IN ZIJN VEELDUIDIGHEID
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE POËTISCHE GEST, DOOR ABOU BAKR MOREAU
SOKHNA BENGA, EEN ZACHTE EN BEAUT Poëzie
NAFISSATOU DIA DIOUF, EEN POËSIE DOORDRENKT VAN ZACHTHEID EN RECHTVAARDIGHEID
FATOUMATA BERNADETTE SONKO OF HET WEIGEREN VAN DE STILTE
BABACAR SALL OF DE INCARNATIE VAN EEN ALWETENDE POËZIE
MANKEUR NDIAYE OF DE DIPLOMATIE IN HET HART
MAHAMADOU LAMINE SAGNA ONTHULT DE EPSTEMOLOGISCHE BREUK IN HET WERK VAN CORNEL WEST
CÉSAIRE: FUNDATIE VAN EEN POËTIK, DOOR Mamadou Soule BA
AMY NIANG OF DE POËZIE VAN EEN WERELD
FADEL DIA OF DE AVONDDIENST VAN HET LAND VAN DE KINDHEID
KRITIEK VAN DE ORALE VERSTELLING DOOR MAMOUSSÉ DIAGNE, EEN FUNDAMENTEEL WERK VOOR DE AFRICAANSE VERHAALOPBOUW
ABDOULAYE RACINE SENGHOR OF DE VERDICHTING VAN EEN STRALENDE ESTHETIEK
BAABA MAAL, EEN REIZENDE ARTIST OVER DE AFRIKANSE OERGEN
MAKHILY GASSAMA OF EEN BELANGRIJKE STEM IN DE AFRIKAANSE LITERATUUR
EEN KINK IN DE WESTELIJKE EPISTEMOLOGIE
DE ANDERE VISIE OP EEN OVERHEERSENDE ILLUSIE
DE MALEUR VAN HET LEVEN, EEN ROMAN VOL ESTHETIEK EN RICHTING
DE VEROORDEELING VAN DE RAABI VAN MOUMAR GUÈYE OF HET VERHAAL VAN EEN KILLE VERHAAL
BAL VAN AFRICA DOOR MAMADOU DIALLO OF EEN LITERAIR ARTS IN BEZIT
DE DRADEN VAN VERHALEN OF DE ROMANSE INSCHRIJVING VAN DE REALITEIT
DE POGING OM CONFLICT TE BEËINDIGEN DOOR DIALOOG
HERINNERINGEN VAN EEN KIND VAN HET PLOEGBAAR SALIOU MBAYE OF DE SCIENTIFISCHE, HISTORISCHE EN INTIME UITDRUKING
In de hand van God van Annie Coly Sane of het autobiografisch pact
De schemering van ijdelheden van Amadou Tidiane Wone of fictie ten dienste van de realiteit
Het imaginaire Saint-Louisien onder de proef van de tijd door Alpha Amadou Sy
De kronieken van Maaba Yero door Rassoul Ba of het verhaal van een symbolische en collectieve geschiedenis
Duizend jaar aan verhalen van Souleymane Mbodj of de allegorieën van het Afrikaanse vertelverhaal
Khady Fall Faye-Diagne of een poëzie die gevoelig is voor de zachtheid van het historische land
Het kind van Balacoss van Malick Diarra of de uitdrukking van een historisch en romans verhaal
De liberalisering van maskers van pseudo-democratie
Het fundamentele werk van de beschaving van Afrika
Het zoon van Papa Samba Badji, een roman vol dramatische intensiteit
El Hadj Hamidou Kassé, een poëzie met uitzonderlijke literaire densiteit
Habib Demba Fall of de schatten van een fundamenteel verhaal
Force-Bonté van Bakary Diallo of het unieke verhaal van een autodidoot
Anna Ly Ngaye of de uitdrukking van een vrije en moderne poëzie
Mame Ngoné Faye of een poëzie met een prodigieuze vrijheid
Aoua Bocar Ly-Tall of het in de kijker zetten van Afrikaanse vrouwen in de geschiedenis van de Mensheid
Fatou Warkha Sambe of gerechtigheid om de schouder
De vakbonden in de geschiedenis onder de ogen van Babacar Diop Buuba
Meïssa Maty Ndiaye of poëzie die de lichten samenbrengt
Dr Ibra Mamadou Wane of het traject van een zoon van het land, tussen erfenis, cultuur en geheugen
Assaïtou Diop of parfums van poëzie
De fabricage van het heden van Felwine Sarr of hoe utopieën van het Afrikaanse continent in leven worden gebracht
Karim – het Senegalese roman van Ousmane Socé Diop of het romaneske beproefd door desillusie
De Verhalen van Amadou Koumba van Birago Diop of de overdracht van het Afrikaanse vertelverhaal
Ndongo Mbaye of de belichaming van een rechtopstaande poëzie
