Terwijl de grote wereldmachten bilaterale handelsakkoorden blijven sluiten, blijft de Afrikaanse Unie achter, waardoor haar 55 lidstaten afzonderlijk onderhandelen met Washington, Peking of Ankara. Een fragmentatie die het continent duur kan komen te staan, waarschuwt een doorgewinterde waarnemer.
In een opiniestuk dat op 6 februari 2026 in Bloomberg Opinion verscheen, waarschuwt Justice Malala, Zuid-Afrikaanse politiek commentator en voormalig hoofdredacteur van This Day, voor de toenemende isolatie van Afrika in het nieuwe mondiale handelslandschap.
Terwijl het Verenigd Koninkrijk onder leiding van Keir Starmer dichter bij Xi Jinping’s China komt, terwijl de Europese Unie een historisch akkoord met India sluit en Canada onder Mark Carney een “nieuwe strategische partnership” met Peking smeedt, schittert Afrika door afwezigheid in deze herconfiguratie van economische allianties. “Overal waar je kijkt draaien de grote handelsblokken en machtige landen”, merkt Malala op, daarbij onderstreept hij dat alleen de Afrikaanse Unie buiten deze beweging blijft.
De realiteit ter plaatse is zorgwekkend: Afrikaanse staten, sommige met nauwelijks enkele miljoenen inwoners zoals Lesotho (2,3 miljoen), tekenen bilaterale akkoorden met de grote machten “zonder consultatie of om advies van hun buurlanden” te vragen, klaagt de auteur. Deze gefragmenteerde aanpak staat in contrast met de oproep op Davos van Mark Carney om “zich te verenigen of op het menu te eindigen”.
Voorbeelden van deze verdeeldheid stapelen zich op. Het Huis van Afgevaardigden heeft vorige maand een verlenging van drie jaar van AGOA goedgekeurd, die 32 Afrikaanse landen vrij van invoerrechten toegang geeft tot de Amerikaanse markt. Toch stelt Malala dat “in plaats van verenigde onderhandelingen om AGOA te herstellen, Afrika op een lopende band onderhandelt met de Verenigde Staten”. Kenya, Zuid-Afrika, Nigeria en zelfs het kleine Lesotho hebben elk afzonderlijk het Witte Huis benaderd.
Het Keniaanse geval illustreert de risico’s van deze solitair onderhandelen. In december 2025 heeft het Hooggerechtshof van het land een gezondheidszorgakkoord ter waarde van 2,5 miljard dollar met Washington opgeschort, omdat activisten waarschuwden voor Amerikaanse toegang tot gevoelige medische gegevens, “waaronder de HIV-status en de geschiedenis van tuberculosebehandeling”, wat het constitutionele recht op privacy in gevaar bracht.
Justice Malala wijst twee grote obstakels aan die de AU beletten collectief te handelen. In tegenstelling tot de Europese Unie is de pan-Afrikaanse organisatie geen supranationale entiteit: “ze heeft geen directe juridische jurisdictie over de lidstaten” en blijft “machteloos om nationale rechtsstelsels te overschrijden of conformiteit af te dwingen”.
Een enorm potentieel verspild
Daarnaast draagt de economische diversiteit van het continent en de sterke afhankelijkheid van sommige landen van tariefinkomsten bij aan de moeilijkheid om een eenduidig handelsbeleid te voeren. Toch benadrukt de auteur dat deze obstakels een uitdaging zouden moeten vormen voor politici om snel een oplossing te vinden, in plaats van een chaotische Far West-omgeving te laten ontstaan.
Het meest opvallende paradox is dat Afrika over aanzienlijke troeven beschikt. Het continent heeft een van ’s werelds snelst groeiende consumentenmarkten, met naar verwachting 1,7 miljard consumenten tegen 2030. Het bezit ook cruciale reserves van kritieke mineralen die nodig zijn voor de wereldwijde energietransitie en de hoogtechnologische industrieën: 70% van ’s werelds kobalt en 80% van de platina-groep metalen.
Desondanks onderhandelen de producenten van deze strategische hulpbronnen, waaronder de Democratische Republiek Congo, Zambia, Zimbabwe, Mali, Namibië, Zuid-Afrika en Marokko onder andere allemaal apart met de verschillende wereldmachten, “zonder een verenigde en gecodificeerde positie”, betreurt Malala.
Zo heeft China het afgelopen jaar bilaterale overeenkomsten gesloten met minstens elf Afrikaanse landen op het gebied van de mijnbouw, in het kader van zijn Actieplan 2024-2027 van het Forum voor China-Afrika Samenwerking. Afgelopen week sloot Turkije, een steeds belangrijker wordende handelspartner in Afrika, overeenkomsten met Nigeria om de bilaterale handel te verhogen tot 5 miljard dollar.
Het resultaat van deze fragmentatie: elke van de 55 Afrikaanse rechtsgebieden ontwikkelt zijn eigen antwoord op de grote machten. Sommige, zoals Zimbabwe en DR Congo, hebben de uitvoer van kritieke mineralen beperkt; andere, zoals Botswana, hebben meer lokale eigendom van de nieuwe concessies geëist. “Deze gefragmenteerde aanpak betekent dat er slechts kruimels op tafel van de onderhandelingen liggen”, besluit Malala.
De auteur roept Afrikaanse leiders op om “met urgentie” te handelen en maatregelen te nemen die de onderhandelaars van afzonderlijke landen richting geven. Zonder één front, waarschuwt hij, kan de nieuwe “race naar Afrika” voor iedereen slecht aflopen.
