Afwezigheid van een wettelijke status, onregelmatige beloning, gebrek aan sociale bescherming, tekorten aan geneesmiddelen en ontoereikende middelen. Dat zijn de kwalen waarmee de gemeenschapsgezondheidswerkers te maken hebben. Om deze situatie aan te pakken, zet het ministerie van Volksgezondheid een hervorming van het nationale beleid voor de gemeenschapsgezondheidszorg in gang, met de ambitie deze actoren te professionaliseren en betere arbeidsvoorwaarden te garanderen.
De gemeenschapsgezondheidszorg draait om actoren die, ondanks hun essentiële rol in de preventie en gezondheidszorg voor de bevolking, opereren in een toestand van grote precariteit. Zonder een duidelijk juridisch statuut, zonder professionele carrière, met onregelmatige beloning en zonder sociale bescherming, blijven de gemeenschapsgezondheidswerkers geconfronteerd met zware arbeidsomstandigheden. Dit is een van de belangrijkste vaststellingen uit het voorlopige diagnostische onderzoek bij de hervorming van het nationale beleid voor de gemeenschapsgezondheidszorg, gepresenteerd door Dr. Kalidou Ba, arts gespecialiseerd in volksgezondheid, tijdens een oriënteringsatelier voor journalisten van de Association des Journalistes en Santé, Population et Développement (AJSPD).
Volgens de specialist zijn sinds de invoering van het nationale beleid voor gemeenschapsgezondheid in 2013 meerdere tekortkomingen blijven bestaan die de effectiviteit van interventies ter plekke compromitteren. «De gemeenschapsacteurs beschikken over geen statutair statuut. Ze hebben geen carrière, geen regelmatig inkomen en ook geen sociale bescherming», lichtte hij toe.
Een situatie die contrasteert met het belang van de taken die aan deze medewerkers worden toevertrouwd, vaak in de voorhoede van de bevolking, met name in gebieden waar de toegang tot gezondheidsinstellingen nog moeilijk is. Aan deze professionele precariteit komt bovendien de kwetsbaarheid van de financiering van de sector toe. De gemeenschapsgezondheidszorg hangt in hoge mate af van technische en financiële partners, zonder dat er een nationale begrotingslijn is die hier specifiek aan is gewijd. «Deze afhankelijkheid van externe financiering verzwakt de continuïteit van de interventies en beperkt de actionele capaciteiten van de actoren ter plaatse. De diagnose wijst ook op een fragmentatie van het bestuur, gekenmerkt door de verveelvoudiging van interventievoerders en programma’s die niet altijd goed op elkaar zijn afgestemd», aldus Dr. Kalidou Ba.
De moeilijkheden hebben ook een materieel en organisatorisch karakter. Gemeenschapswerkers krijgen regelmatig te maken met tekorten aan medicijnen en essentiële producten, met name in de laatste kilometer, wat de continuïteit van de zorg ondermijnt. Daarnaast ontbreekt het aan voldoende begeleiding door gekwalificeerde zorgprofessionals en blijft de opvolging van hun activiteiten beperkt. Hun interventies zijn bovendien weinig zichtbaar in de systemen voor de verzameling van gezondheidsgegevens. De resultaten van het diagnostic tonen de omvang van de uitdagingen. Volgens de gepresenteerde data telt Senegal 48.348 gemeenschapsacteurs die geregistreerd staan op het DHIS2-platform. Bovendien melden 86% van de onderzochte lokale overheden een tekort aan middelen voor de gemeenschapsgezondheidszorg, terwijl 46% de participatie van de bevolking als laag beschouwt. «Een constatatie op basis van informatiesessies in verschillende regio’s en met diverse betrokken partijen», benadrukt hij.
EEN HERVORMING OM DE GEZONDHEIDSWERKERS UIT DE PRECARITEIT TE HALEN
In het licht van deze tekorten beoogt de hervorming die door het ministerie van Volksgezondheid wordt ingezet, een duurzame transformatie van de sector. Verankerd in Vision Senegal 2050 en in de richtlijnen van het sectorbeleid van het departement, met name via het kernthema “Preventie, Gezondheidsbevordering”, volgt dit initiatief op de lijnen die door de president Bassirou Diomaye Faye zijn uiteengezet tijdens de Ministersraad van 7 augustus 2024. «Onder de wijzigingsvoorstellen valt onder meer de juridische erkenning van de gemeenschapswerkers, met het definiëren van een statuut, professionele categorieën en duidelijk vastgestelde verantwoordelijkheden. Het project voorziet tevens in hun professionalisering door middel van certificerende opleidingen, vergoed en met loopbaanperspectieven en sociale bescherming», stelt de specialist in de volksgezondheid.
Volgens hem zal het ministerie ook het pakket aan diensten dat aan de bevolking wordt aangeboden herzien om dit af te stemmen op de huidige en opkomende gezondheidsbehoeften, met bijzondere aandacht voor chronische aandoeningen en geestelijke gezondheidszorg. «De hervorming voorziet bovendien in versterking van preventie, de integratie van digitale hulpmiddelen in de opvolging van activiteiten en de oprichting van een nationaal gecentraliseerd sturingssysteem», voegt hij toe. Om de duurzaamheid van het stelsel te waarborgen, zo stelt hij, is financiering een ander majeur onderwerp. «Het doel is een speciale begrotingslijn voor de gemeenschapsgezondheidszorg op te zetten en de mobilisatie van nationale middelen te versterken, met aanvullende steun van partners en lokale overheden», voegt hij eraan toe.
Na evaluatie van drie scenario’s zal de gefaseerde uitrol van de hervorming starten in proefregio’s voordat deze wordt uitgerold naar het hele land. «De verwachte kosten worden geschat op 37,8 miljard CFA-frank over vijf jaar. Een investering die vooral moet toelaten om de 48.348 gemeenschapswerkers uit de precairiteit te halen en hun bijdrage aan het Senegalese gezondheidssysteem beter te erkennen», aldus Dr. Kalidou Ba.
