Waarom is de regering bang? Het is heel eenvoudig: de regering kan niet zingen. Die uitspraak van de Keniaanse muzikant en activist Ndungi Githuku vat een theses samen die The Economist in een artikel van 29 oktober 2026 uiteenzet.
Partijen van de oppositie zijn zwak of verdeeld, de burgermaatschappij is uitgedund en de media liggen onder druk. Het Britse weekblad merkt op dat muzikanten in tal van landen de meest authentieke stemmen van dissidentie zijn geworden, en soms zelfs de gevaarlijkste voor regimes. “Als je ons beleid wilt begrijpen, luister dan naar de muziek,” vertelde een Ethiopische analist hem. Deze kracht is te danken aan een grote jeugd, vaak zonder werk of slecht tewerkgesteld, die geen beroep of duidelijke zaak deelt, maar wel een gemeenschappelijke onvrede. Artiesten, die vooral zingen in lokale talen en geïnspireerd zijn door reggae en hiphop, hebben hen een gemeenschappelijke taal gegeven.
In dit landschap neemt Senegal een bijzondere plaats in. Y’en a Marre (“On en a marre”), een drukbeweging opgericht door Senegalese rappers, wordt The Economist toegeschreven dat zij hebben bijgedragen aan het uit de macht zetten van een autocratisch leider in 2012. De krant noemt ook de Congolese rapper Martial Pa’nucci, die in 2015 aanzet gaf tot protesten tegen een grondwetswijziging die door Denis Sassou-Nguesso werd nagestreefd, en de Zambiaan Pilato, die in 2017 een mars tegen corruptie naar het Parlement leidde.
In Kampala heeft Robert Kyagulanyi, alias Bobi Wine, de stap gezet: als zanger uit de krottenwijken heeft hij zich twee keer kandidaat gesteld voor het presidentschap, tegenover Yoweri Museveni, die al veertig jaar aan de macht is. “Alles wat ik nu zeg, had ik al in mijn muziek gezegd,” legt hij uit. Dit jaar werd hij gedwongen in ballingschap te gaan na bedreigingen van het hoofd van het leger; daaruit trekt hij deze les: “Ik kon geen man gewapend met een zwaard verslaan met poëzie.”
Soms ontketent muziek de straat. In Maputo brachten de begrafenis van rapper Azagaia in 2023 duizenden mensen samen die daarna overgingen in een protest, een voorbode van een opstand die een jaar later bijna de regering ten val bracht. In Ethiopië eiste de moord op de Oromo-zanger Hachalu Hundessa in 2020 minstens 166 doden. In Kenia leidde de belastingopstand van 2024 ertoe dat demonstranten strijdliederen uit de Mau Mau-periode en Anguka Nayo (“Val met hem”), een clubhit van het duo Wadagliz, zongen, terwijl Kasongo, een oud Congolees nummer, een satirische bijnaam voor president William Ruto werd.
De prijs die betaald moet worden, kan zwaar zijn: de Angolese Luaty Beirão werd in 2016 gevangen gezet, de Rwandees Kizito Mihigo werd in 2020 dood aangetroffen in zijn cel. De macht zoekt ook naar verdere beïnvloeding: Wadagliz zong Anguka Nayo tijdens een staatsfeest, tot applaus van William Ruto.
