Na bijna anderhalf jaar gespannen relaties is de Tsjadese president Mahamat Idriss Déby ontvangen op het Élysée door Emmanuel Macron, waarmee een verzoening werd bezegeld die net zo spectaculair als strategisch is. Volgens de journalist Thomas Dietrich in zijn column “Chroniques de Françafrique” symboliseert deze warme omhelzing op de treden van het Franse presidentiële paleis veel meer dan een eenvoudige diplomatieke heropleving.
“Het is een verstandshuwelijk of liever een bruiloft die berust op berekening en angst,” analyseert Dietrich, die de coulisses van dit toenaderingsproces blootlegt waar elke partij over aanzienlijke drukmiddelen beschikt tegenover de andere.
Frankrijk houdt onder meer het onderzoek van het Parquet National Financier (PNF) naar de door de Deby-familie in Frankrijk verwiijgende bezittingen, een procedure die begin 2024 “veel te opportunistisch” werd opgestart, merkt de journalist op. “Het was dertig jaar bekend dat de Deby-clan bergen geld witgewaste in Frankrijk,” onderstreept hij, en vraagt hij zich af of het tijdstip van deze gerechtelijke stap niet bewuste riskant was.
Maar N’Djamena blijft niet aan de zijlijn. De entourage van Déby heeft gevoelige informatie in huis, onder meer over “de mysterieuze reizen die Emmanuel Macrons lijfwacht, Alexandre Benalla, naar Tschad maakte vóór de Franse presidentsverkiezingen van 2017,” meldt Dietrich, en werpt hij een licht op mogelijke geheime financieringen van de campagne.
Volgens de analyse van Thomas Dietrich wordt Débys terugkeer in het Franse rijtje vooral verklaard door zijn eigen zwakheden. De Tsjadese president vreest voor zijn macht nadat hij “een groot deel van het Zaghawa-clan tegen zich in het harnas heeft gejaagd,” het clan van zijn adoptiefvader Idriss Déby. Leden van zijn familie zijn “geraakt door de moord op de Zaghawa-opponent Yaya Dilo in 2024” en door de “verdachte dood” van Saleh Déby, de oom van de president, aldus de journalist.
Maar het dossier omtrent Sudan lijkt N’Djamena het meest te verontrusten. In tegenstelling tot zijn vader, die de troepen van generaal al-Burhan steunde, heeft Mahamat Déby ervoor gekozen zich te scharen achter generaal Hemetti en zijn Force de Soutien Rapide (FSR), een alliantie die “bijna tegen de natuur in gaat of toch op z’n minst tegen de familie,” noteert Dietrich.
Deze alliantie met Hemetti, gesteund door de Verenigde Arabische Emiraten, had Tsjaad in staat gesteld te profiteren van “honderden miljoenen dollars” in ruil voor zijn rol als achterhoedebasis voor het doorsluizen van wapens naar de FSR, onthult de journalist. Dankzij deze “onverwachte meevaller” geloofde Déby even dat hij zonder de historische bondgenoot Frankrijk kon doorkomen.
Niger in het vizier van Macron
Maar de situatie keerde. De slachtpartijen gepleegd door de FSR in El Fasher, met name tegen Sudanese Zaghawa, hebben de positie van Déby “verzwakt,” aldus Dietrich. Nog erger, Hemetti zelf, “die voor een deel van Tsjadese oorsprong is, droomt er in werkelijkheid van om Kaka niet langer aan het hoofd van Tsjaad te zien,” onthult de journalist, die verwijst naar het bijvoeglijk gebruikte scheldwoord voor de president.
De FSR hebben onlangs zelfs “aanvallen gepleegd op Tsjadese grondgebied” tegen het leger van Déby, verduidelijkt hij.
“Volgens mijn informatie hebben de twee leiders, tijdens zijn gesprek met Emmanuel Macron deze donderdag, afgesproken om discreet een militaire samenwerking te hervatten,” stelt Thomas Dietrich. Zonder terug te grijpen op de grote Franse basissen van weleer, zal deze samenwerking het Tsjadese leger “in staat stellen te profiteren van inlichtingenondersteuning van de Fransen om de dreigingen die Tsjaad omringen het hoofd te bieden.”
De journalist doet bovendien uit de doeken dat “in de voorbije weken, met de goedkeuring van de Franse diensten, Déby afstand heeft genomen van Hemetti” en dat via een “discreet onderhandelingskanaal” een dialoog is geopend met generaal al-Burhan, via de Centraal-Afrikaanse krijgsheer Nouredine Adam.
Voor Parijs gaat de inzet echter verder dan Tsjaad. “Het belangrijkste doel van de ontmoeting tussen Macron en Déby is Niger,” verzekert Dietrich. De Franse president “slikt de staatsgreep van 2023” die Mohamed Bazoum heeft verdreven en Frankrijk voor schut zet.
Volgens de onthullingen van de journalist heeft “met goedkeuring van de Fransen Tsjaad discreet steun geboden aan een Nigerese rebellenbeweging,” het Mouvement Patriotique pour la Liberté et la Justice (MPLJ). “Wapens en geld worden door het Déby-regime geleverd aan de MPLJ-rebellen aan de grens tussen Tsjaad en Niger,” stelt hij, citeren zijn bronnen.
Het doel zou zijn Niger in te sluiten en het regime van Tiani te wurgen, en wellicht een domino-effect te veroorzaken met Burkina Faso en Mali, analyses Dietrich.
Volgens de journalist zal er maar één verliezer zijn: het Tsjadese volk. Met de zegen van Frankrijk zal Mahamat Déby “blijven kunnen blijven vasthouden of het verdwijnen van iedereen die hem in de weg staat in de geheime gevangenen van de NSE, de politieke politie van het regime.”
“Ik ben in 2016 door deze gevangenissen gegaan en ik beloof u, het is geen vijfsterrenhotel,” getuigt Dietrich, eindigend met een scherp commentaar over wat hij omschrijft als het “bloederige regime” van een “operette-marechaussee” die aan de macht blijft met “de Kalashnikov in één hand en een blanco cheque ondertekend door Frankrijk in de andere.”
