Ons literaire erfgoed is een dicht opeengepakte ruimte van creativiteit en schoonheid. Literatuur is een kunst die haar plek vindt in een tijdperk, een historische context, een culturele ruimte, terwijl ze tegelijkertijd verborgen waarheden van de realiteit blootlegt. Literatuur is een alchemie tussen esthetiek en ideeën. Het is door de literatuur dat wij ons verhaal bouwen, een verhaal dat in het geheugen gegrifiteerd staat.
Zo bestaat Afrikaanse literatuur dankzij haar eigenheidskenmerk, haar geschiedenis en haar specifieke vertelling. De prachtige bladen van onze literatuur hebben als doel ons een ontmoeting te bieden met de scheppers van het woord en met hun werken die samenvloeien met onze talenten en onze intelligenties.
De term essay, afkomstig uit het laag Latijn, XIIe eeuw, exagium, afkomstig van exigere, betekent “oordelen, onderzoeken, wegen”. In de literatuur is een essay een werk van persoonlijke en vrije reflectie over uiteenlopende onderwerpen die door de auteur worden gepresenteerd, vaak op het kruispunt van analyse en denken, met een intieme toon en een flexibele structuur.
De taal hierin is verzorgd, nauwgezet en weloverdacht om complexe ideeën over te brengen, die kunnen botsen maar altijd op een toegankelijke manier. De vorm van het essay heeft een beweeglijk en heterogeen karakter, met sporen van zowel persoonlijke ervaringen als argumentaties. Het betoog is geordend, gestructureerd en geïllustreerd met voorbeelden. Om verbanden tussen de argumenten te leggen, gebruikt de auteur logische connecteurs en overgangen die zijn betoog met elkaar verbinden.
Een historisch essay is een klassiek voorbeeld van academisch werk dat als doel heeft vragen over gebeurtenissen uit het verleden en hun gevolgen te onderzoeken en te beantwoorden. In tegenstelling tot een eenvoudig verhaal of een beschrijving vereist een historisch essay een kritische benadering van het verleden, waarbij de auteur historische bewijzen gebruikt om zijn standpunt te onderbouwen en waarbij de focus van het verhaal ligt op de meest vruchtbare wetenschappelijkheid.
Historische methodologie verwijst naar het geheel van reflecties die betrekking hebben op de processen, middelen, regels en contexten van historici. Ze toont hoe historici historische interpretaties produceren, welke methoden als deontologisch of ten minste valide worden beschouwd. De historische methodologie probeert met name de oorzaken van historische gebeurtenissen en hun gevolgen vast te stellen binnen de epistemologie van de menswetenschappen en de geschiedenis.
De geschiedenis, zoals de etymologie aangeeft, is allereerst een onderzoek (Ἱστορίαι [Historíai] betekent “onderzoek” in het Grieks). De geschriften die de oudheden achterlieten vertellen niet alles wat is gebeurd en kunnen deels of geheel uit foutieve of verdraaide informatie bestaan. Ten slotte mogen onderzoek en kritiek op materialen niet beperkt blijven tot de enkel schriftelijke documenten. Het scala aan bronnen waarmee de historicus kan werken, is voortdurend in beweging en neemt in de loop der tijd toe. De historicus geeft nooit blind vertrouwen aan de bronnen die hij voor zich heeft. Hij onderhoudt een kritische houding en die voortdurende twijfel is een van de bijzondere kenmerken van het beroep van historicus.
Het werk van Mamadou Diouf, professor geschiedenis en Afrikaanse studies aan de Columbia University in New York, Le Kajoor au XIXe siècle – Pouvoir ceddo et conquête coloniale, beoogt, uitgaand van grondig onderzoek en met name uit orale bronnen, een historische vertelling van het Kajoor te geven, met name over de negentiende eeuw, op een objectieve, wetenschappelijke, didactische en ideologie-vrije manier.
Het werk is opgedeeld in vier delen die alle historische, geografische en sociale relaties van het koninkrijk Kajoor in de negentiende eeuw met zijn machtsverhoudingen toelichten. Mamadou Diouf verduidelijkt dat het volgens hem belangrijk is een doek op te tillen dat de neiging tot idealisering van het verleden verhult, terwijl hij het idee van een louter koloniale invloed weerspreekt. Een verhaal dat hier revisie behoeft, op basis van documenten die de geschiedenis laten spreken. Het is daarom belangrijk om het verhaal van het koninkrijk Kajoor te onderscheiden van de kolonie Senegal en die van de bredere Senegambia, die niet noodzakelijk dezelfde verwikkelingen kent of soortgelijke vraagstukken tegenkomt. Deze studie, die streng de aardse archieven en gesproken bronnen raadpleegt om een nieuwe vorm van Kajoor-vertelling te bereiken, onderscheidt zich van de relecture musulmane, van de hagiografie coloniale en van de mythologie héroïque.
In de eerste stap, om het onderwerp duidelijk te stellen, geeft Mamadou Diouf een topografie van het geografische kader, de regio’s, steden en de bevolkingen die er wonen. Voor een betere inspiratie is er een gedetailleerde kaart van het koninkrijk Kajoor te vinden op pagina 182. Zo vermeldt de kaart voor de landkaart dat het zand overal in Kajoor aanwezig is en dat er twee soorten bodems zijn: de joor-bodems die gunstig zijn voor pinda’s en de dek-bodems, meer kalkrijk, die het terrein voor gierst vormen. Kajoor is een grotendeels agrarisch land en mil is de basisvoedsel dat er wordt verbouwd. De meerderheid van de Kajoor-bevolking bestaat uit de Wolof, aangevuld door etnische minderheden, de Sérères, de Peul en de Moren. Evenzo, om zijn onderzoek te kaderen en tot een benadering met wortels in Kajoor te komen, baseert Diouf zich op taal en taalkundige fenomenen die het functioneren van koninklijke en sociale structuren tekenen. In het eerste deel behandelt de auteur uitvoerig de Kajoor-topografie in economische productie, sociale en politieke organisatie en een historisch overzicht van Kajoor in de achttiende eeuw in zijn vroege evoluties in contact met Atlantische handel, slavernij, moslim-gemeenschappen in het rijk, de Marabout-revolte en de banden met Franse kooplieden.
In het tweede deel vertelt de auteur over diplomatieke relaties en conflicten, een periode tussen 1817 en 1854. In deze hoofdstukken gaat het erom de situatie van Kajoor aan het begin van de negentiende eeuw te plaatsen in relatie tot de opkomst van de kolonie Senegal, de pogingen tot landbouwkolonisatie, de conflicten en de convergentie van belangen en de afscheiding van het Lebou-volk binnen Kajoor. Deze structuur is essentieel om te begrijpen wat de drijfveren zijn achter de episodes in de evolutie van Kajoor. Voor dit deel zijn er talloze en betekenisvolle iconografieën die het verhaal van de geschiedenis visueel ondersteunen (p.156-157).
Voor het derde deel geeft de auteur de creatie van de koloniale ruimte weer, met onder meer de komst van Louis Faidherbe (1854-1861), de machtsovername door Birima Ngooné Latir en zijn dood die een politieke crisis in Kajoor ontketent, de consolidatie van het koloniale gebied, de politieke inmenging en economische verwoestingen die Kajoor kent en de terugkeer van Lat Joor aan de macht (1861-1871).
Voor het vierde en laatste deel noteert Mamadou Diouf de periode van Damel Lat Joor, zijn legende en geschiedenis, de ballingschap van Sidia Diop (1870-1875), het verzet tegen de koloniale invasie maar ook de allianties met de kolonie die Lat Joor in staat stellen aan de macht te blijven, en uiteindelijk de ontmanteling van Kajoor door militaire expedities, door de komst van de spoorweg en door de oprichting van de koloniale administratie.
Gebaseerd op stevige en onderbouwde archieven lijkt de vertelling van Kajoor in de negentiende eeuw hier zijn oorspronkelijke plek weer terug te krijgen, met een rigoureuze historische typologie in een panorama vrij van koloniale overheersing, van islamitische interpretatie en van mythische heldendaden van de protagonisten van het verhaal.
Uit dit complexe verhaal, samengesteld uit vele haken en ogen, realiseert de historicus Mamadou Diouf een meeslepende vertelling over Kajoor, een gebied van een belangrijke sociale en culturele organisatie in de erfenis van ons historisch erfgoed.
In de bijlage van het werk is het interessant om te verwijzen naar de documenten die in detail de organisatie van Kajoor, de administratieve en politieke macht, de lijst van de damels van Kajoor, als een duidelijke genealogie, te verklaren en te steunen op de rijke bibliografie aan het eind van het volume.
Dit werk, een ware documentaireschat, is ook een goudmijn voor een vernieuwde interpretatie van ons historische, sociale, politiek-culturele en geografische landschap. Het werk van Mamadou Diouf is exemplarisch en het verhaal dat hij opvolgt is niet alleen fascinerend maar historisch bevestigd door een analytische beschrijving van de opeenvolgende gebeurtenissen. Dit boek maakt geschiedenis, zoals alle historici het verstaan: het registreert feiten met afstand en documentatie, onderbouwt op een begrijpelijke manier en vergeet wat mogelijk discussie of verdeeldheid zaagt, zodat dit hoofdstuk uit de geschiedenis zuiver is en vrij van ruis, folklore en mythen.
De schrijfstijl beheerst en schittert door zijn heen en weer beweging tussen de verbeelding van de Afrikaanse taal en de historische realiteit, terwijl hij een poëtiek van het vertellen benadrukt die de mondelinge traditie van de Afrikaanse ruimte symboliseert.
Le Kajoor au XIXe siècle van Mamadou Diouf is ontegensprekelijk een majeur boekdocument binnen ons cultureel, historisch en literair kapitaal.
Mamadou Diouf, Le Kajoor au XIXe siècle – Pouvoir ceddo et conquête coloniale, éditions Karthala, collection Hommes et sociétés, Paris, 2014.
DE GEHEIMEN VAN DE TOTEM OF DE TERUGGEVING VAN AFRICAANSE ESTHETIEK
CHEIKH HAMIDOU KANE OF DE BOUWER VAN DE TEMPELS VAN ONZE GEHEUGEN
DE GOEDE VOELINGEN VAN ELGAS OF DE EMANCIPATORISCHE GOLVEN VAN DE DECOLONISATIE
EEN LITERAIR VERDRAAIING TEN VOORDEEL VAN DE AFRICANSE LETTEREN
VECHT, VECHT HET TAM-TAM VAN LICHT, HET TAM-TAM VAN ONZE GEHEGENIS
Afrikaanse WAKENDE AVONDEN VAN NDÈYE ASTOU NDIAYE OF DE KUNST VAN INITIATIEVE VERHALEN
SEIZOENEN VAN VROUWEN VAN RABY SEYDOU DIALLO OF HET AFRICAANSE MATRILINIAAL ERFGOED
ANNETTE MBAYE D’ERNEVILLE, EEN FARAO BOEWER
DE VERZET VAN VROUWEN IN MAROUBA FALLS THEATERWERK
LANDING SAVANE OF DE POËZIE IN REVOLUTIONAIRE LETTEREN
MARIAMA BÂ, HET GROTE WERK
MURAMBI, HET BOEK VAN DE BEENDEREN OF HET HISTORISCHE VERHAAL VAN EEN MASSACRE
AFROTOPIA OF DE POËTISCHE CIVILISATIE VAN AFRIKA
AMINATA SOW FALL, DE VASTBERADENHEID EN HOOP
ROUGES SILENCES DE FATIMATA DIALLO BA OU L’INTENSITÉ D’UN RÉALISME MAGIQUE
Van de DECOLONISATIE VAN HET KENNEN VAN DE CRITISCHE PENS EE NAAR HET AFRICAAN VERHAAL
ABDOULAYE ELIMANE KANE OF DE DENSE MEMORIE VAN BEELD
TANGANA OP TEFES, EEN LITERAIRE BAALDIJ TO RENSTOOR
ISSA SAMB DIT JOE OUAKAM, EEN IKONE VAN DE SENEGALISCHE ARTS WORLD
DE WAAKSERS VAN SANGOMAR VAN FATOU DIOME OF DE VERDEDIGING VAN EEN INGEWAAARD IMAGINAIR DAT GEANKERD IS IN DE CULTUUR EN DE HISTORIE
DE LEE, DE PLAAG VAN MALICK FALL OF HET VERHAAL VERANKERD IN DE MASKER
ABDOULAYE SADJI, PLURILE ALLIANTIE EN RENAISSANCE
SABARU JINNE, DE TAM-TAMS VAN DE VERGELIJKING OF DE CINEMATOGRAFISCHE LITERATUUR
DE LAATSTE VAN DE ARTS VAN FARY NDAO OF DE VEROVERING VAN DROMEN
DE HALSSNOER VAN HOEDE OF ROMANTISCHE TAM-TAM
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE MEERVOUDIGE GEZOERDE AFRIKANSE LIEDEN
UNIVERSALISEREN DOOR SOULEYMANE BACHIR DIAGNE OF HOE DE MENSELIJKE CULTUUR IN HAAR VEELVULDIGHEID TE VERSPREIDEN
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE POËTISCHE GESTE, DOOR ABOU BAKR MOREAU
SOKHNA BENGA, EEN Tedere EN MOOIE POËZIE
NAFISSATOU DIA DIOUF, EEN POËZIE GEKRINGEN DOOR ZACHTHEID EN RECHTHAARDIGHEID
FATOUMATA BERNADETTE SONKO OF HET WEIGEREN VAN DE GEZEGGENIS
BABACAR SALL OF DE INCARNATIE VAN EEN AL-OMNISCIËNTE POËZIE
MANKEUR NDIAYE OF DE DIPLOMATIE IN HET HART
MAHAMADOU LAMINE SAGNA ONTHULT DE EPISSTEMOLOGISCHE ONTMOETING VAN CORNEL WEST’S WERK
CÉSAIRE: VORMING VAN EEN POËTIEK, DOOR MAMADOU SOULEY BA
AMY NIANG OF DE POËZIE VAN EEN WERELD
FADEL DIA OF DE WAACHTEND PAYS VAN DE KINDERJAREN
CRITIQUE DE LA RAISON ORALE DOOR MAMOUSSÉ DIAGNE, EEN FUNDAMENTEEL WERK VOOR DE AFRIKAANSE NARRATIEVE CONSTRUCTIE
ABDOULAYE RACINE SENGHOR OF DE GLAZEN KIJK VAN EEN LUMINUS ESTHETIEK
BAABA MAAL, EEN REIZENDE ARTIST OP DE AFRIKANSE AREAS
MAKHILY GASSAMA OF EEN VOORZIEN VAN EEN MAJOR VOICE IN DE AFRikaanse LITERATUUR
EEN VERDRAAIING VAN DE WESTELIJKE EPIGROFIE
DE ANDERE VISIE OP EEN DOMINANTE ILLUSIE
DE NADER VAN HET LEVEN, EEN DENSE ROMAN VAN ESTHETIEKE
DE VERDEELDING VAN DE RAO BESTEMDE DOOR RAAMI DE RAABI OF HET VERHAAL VAN EEN BRUTALE VERHAAL
BAL VAN AFRIKA DOOR MAMADOU DIALLO OF EEN LITERARISCH KUNSTENAAR AAN HET WERKEN
DE DRAAD VAN VERHALEN OF HET ROMAN-INSCRIPTIE VAN DE REALITEIT
DE PROBE VAN HET STOPPEN VAN CONFLICT DOOR DIALOGUE
HERINNERVERSE VAN EEN KIND VAN HET PLOEGLAND VAN SALIOU MBAYE OF DE SCIENTIFISCHE, HISTORISCHE EN INTIME UITDRUKKING
In de hand van God door Annie Coly Sane of de autobiografische pact
Het schemeruur van de ijdelheden van Amadou Tidiane Wone of de fictie ten dienste van de realiteit
De imaginaire Saint-Louisien onder tijdsdruk door Alpha Amadou Sy
De kronieken van Maaba Yero van Rassoul Ba of het verhaal van een symbolische en collectieve geschiedenis
Drieduizend jaar aan verhalen van Souleymane Mbodj of de allegorieën van het Afrikaanse verhaal
Khady Fall Faye-Diagne of een gevoelige poëzie die de zachtheid van het historische land weergeeft
Het kind van Balacoss van Malick Diarra of de uitdrukking van een historisch en romans verhaal
de liberalisatie van gezichten van de pseudo-democratie
Het fundamentele werk van de Afrikaanse beschaving
Het zoon van Papa Samba Badji, een opmerkelijke roman met dramatische intensiteit
El Hadj Hamidou Kassé, poëzie met een uitzonderlijke lyrische dichtheid
Habib Demba Fall of de schatten van een fundamenteel verhaal
Force-Bonté van Bakary Diallo of het uitzonderlijke verhaal van een autodidaat
Anna Ly Ngaye of de uitdrukking van vrije en moderne poëzie
Mame Ngoné Faye of een poëzie met een buitengewone vrijheid
Aoua Bocar Ly-Tall of het licht werpen op Afrikaanse vrouwen in de geschiedenis van de mensheid
Fatou Warkha Sambe of rechtvaardigheid aan de gordel
Vakbonden in de Geschiedenis onder het oog van Babacar Diop Buuba
Meïssa Maty Ndiaye of poëzie die de lichten verenigt
Dr Ibra Mamadou Wane of het traject van een zoon van het land, tussen erfgoed, cultuur en geheugen
Assaïtou Diop of parfums van poëzie
De fabricatie van het heden door Felwine Sarr of hoe utopieën van het Afrikaanse continent tot leven komen
Karim – Senegalese roman van Ousmane Socé Diop of het roman-tastuw van desillusie
De Verhalen van Amadou Koumba van Birago Diop of de overdracht van het Afrikaanse verhaal
Ndongo Mbaye of de belichaming van een oprechte poëzie
Nafissatou Niang Diallo of het romanistische autobiografische verhaal
Abdoulaye Fodé Ndione of de uitdrukking van een intimistische en absolute poëzie
Mamadou Bamba Ndiaye of de ontluiking van een vulkanische poëzie
Derde alternantie in Senegal: Mijn dubbele blik van Mamoudou Ibra Kane of de kroniek van een politiek hoogtepunt
Djibril Diallo Falémé of het karakter van een poëzie die volledig bricht
