De 18e editie van de Dakar Internationale Boek- en Didactisch Materiaalbeurs (FILDAK) werd gisteren officieel geopend, op donderdag 15 oktober 2026, in de zaal van de Afrikaanse Eenheid van het Centre international du commerce extérieur du Sénégal (CICES), onder leiding van premier Ahmadou Al Amine Lô. Plaatsende onder het thema “Bibliotheek, Overdracht en Soevereiniteit”, beoogt deze bijeenkomst de plek van het boek te bevestigen in de opbouw van de nationale identiteit, het behoud van het collectieve geheugen en de beheersing van de savoirs te versterken in een tijdperk van digitalisering en kunstmatige intelligentie. De verwezenlijking van de Nationale Bibliotheek behoort tot de engagements die door de regeringsleider zijn bevestigd.
De ceremonie, georganiseerd in de zaal van de Afrikaanse Eenheid van het CICES, bracht meerdere overheidsfunctionarissen samen, alsook vertegenwoordigers van het diplomatieke korps, actoren uit de boekenketen, schrijvers, kunstenaars en professionals uit de cultuursector.
Namens de staatshoofd leidde Bassirou Diomaye Diakhary Faye de ceremonie; premier Ahmadou Al Amine Lô plaatste deze editie onder het teken van de overdracht van kennis en van de affirmatie van de culturele en intellectuele soevereiniteit van Senegal. Aan zijn zijde stonden onder meer de minister van Cultuur,ambachten en Toerisme, Alpha Thiam, en de minister belast met Cultuur, Creatieve Industrieën en Historisch Erfgoed, Mame Coumba Diop. De Republiek Egypte, eregast van de gelegenheid, werd vertegenwoordigd door zijn vice-minister van Cultuur, Omar Selim.
In zijn openingstoespraak herinnerde de premier eraan dat de bibliotheek niet kan worden gereduceerd tot een gebouw of tot een eenvoudige verzameling werken. Zij vormt volgens hem een essentieel instrument voor het bewaren en valoriseren van kennis, herinneringen en imaginaires die een natie vormen. “Het opbouwen van onze eigen bibliotheek geeft ons de middelen om ons verhaal te vertellen en deel te nemen aan de wereldwijde dialoog van kennis vanuit eigen referenties,” benadrukte hij.
CHEIKH HAMIDOU KANE, EEN EREMEMORIE
Deze editie opent in een context waarin de Senegalese schrijver Cheikh Hamidou Kane recentelijk is heengegaan, op 3 oktober jongstleden, op 98-jarige leeftijd. Auteur van de toonaangevende werken L’Aventure ambiguë en Les Gardiens du temple, heeft hij de Afrikaanse gedachte diepgaand beïnvloed door vragen te stellen over de verhouding tussen traditie, moderniteit en identiteit.
De premier bracht stevige eerbetuigingen aan de man, presenteerde zijn literaire erfenis als een blijvende referentie, vooral in het licht van de veranderingen die digitalisering en kunstmatige intelligentie met zich meebrengen. Namens de president, van het gouvernement en namens zichzelf uitte hij zijn deelneming aan de familie van de overledene en aan de Senegalese natie, waarna hij de aanwezigen opriep een minuut stilte in acht te nemen.
Deze eerbetuiging geeft een bijzondere resonantie aan het thema van deze 18e editie. Overdracht gaat niet enkel over het bewaren van werken uit het verleden, maar ook over het mogelijk maken dat de nieuwe generaties zich deze werken eigen maken, ze bevragen en erop voortbouwen.
DE DIGITALisering, TUSSEN KANSEN EN UITDAGINGEN
Verder dan de viering van het boek stelt FILDAK 2026 de vraag naar de plaats van bibliotheken in een omgeving die gekenmerkt wordt door dematerialisatie van kennis en de opkomst van kunstmatige intelligentie. Hoewel nieuwe technologieën het makkelijker maken toegang te krijgen tot informatie en de verspreiding van ideeën bevorderen, brengen ze ook vragen met zich mee over de betrouwbaarheid van bronnen, de authenticiteit van werken en de bescherming van intellectueel eigendom.
Voor Ahmadou Al Amine Lô ligt de uitdaging niet in het afwijzen van technologische vernieuwingen, maar in het leren ze te beheersen zonder het kritische denken uit te schakelen. Het onderwijs moet een generatie vormen die deze instrumenten kan gebruiken terwijl zij haar eigen onafhankelijkheid van denken en haar vermogen tot oordeelsvorming bewaart.
Deze ambitie verwijst naar een grote uitdaging voor Senegal: het duurzame behoud van zijn intellectuele productie, met name die van schrijvers, onderzoekers en makers, waarborgend tegelijk hun toegang in formaten die aansluiten bij hedendaagse praktijk. Digitalisering van collecties, het behoud van archieven en het verspreiden van Senegalese werken vormen in dit licht belangrijke hefbomen om de documentaire en culturéle soevereiniteit van het land te versterken.
DE NATIONALE BIBLIOTHEEK, EEN PRIORITEITSAFWEGING
Om deze ambitie om te zetten in daden, wil de regering de infrastructuur voor bewaring en verspreiding van kennis uitbreiden. In zijn toespraak herhaalde de premier de inzet van de staat om de Nationale Bibliotheek te realiseren, en meldde dat de regering de concretisering ervan zal versnellen.
Deze instelling moet een strategische rol spelen in het behoud van de nationale intellectuele productie, het bewaren van patrimoniale verzamelingen en het doorgeven van kennis aan toekomstige generaties. Ze moet bovendien bijdragen aan het verwerven en waarderen van kennis afkomstig uit andere culturen, in een open en dialooggerichte logica tussen culturen.
Daarnaast is er een plan voor een dichter netwerk van bibliotheken, leescentra en culturele activiteiten; het doel is de boeken dichter bij de bevolking te brengen, ook in de meest afgelegen gebieden, zodat toegang tot kennis geen privilège is dat voorbehouden blijft aan de grote steden.
De kwestie van de Nationale Archieven kadert in dezezelfde doelstelling om het collectieve geheugen te bewaren. De verwezenlijking van een Huis van de Nationale Archieven, genoemd in de lijst van grote culturele infrastructuren die worden verwacht, zou tegemoetkomen aan de noodzaak om documenten historisch en administratief te bewaren, te katalogiseren en te valoriseren. In zijn toespraak, zoals gereproduceerd in het referentiedocument, herhaalde de premier echter expliciet de realisatie van de Nationale Bibliotheek zonder de tijdlijn of de modaliteiten voor een project van een Nationaal Archiefhuis te schetsen.
Culturele soevereiniteit gaat ook gepaard met de beheersing van de productie en verspreiding van boeken. Op dit punt onderstreende de premier de noodzaak om de Nieuwe Afrikaanse Uitgeverijen van Senegal (NEAS) het aanzien terug te geven dat zij verdienen.
Opgericht in 1972 hebben deze uitgeverijen bijgedragen aan de bekendmaking van meerdere belangrijke werken uit de Afrikaanse literatuur, waaronder Une si longue lettre van Mariama Bâ. Via hun catalogus, hun schoolboeken en hun rol in de verspreiding van ideeën vormen de NEAS een belangrijk erfgoed op het gebied van publishing.
Volgens de premier vormt de versterking van dit uitgeverij-instrument een strategische uitdaging voor auteurs, lezers en het onderwijssysteem. Senegal’s capaciteit om eigen werken te produceren, uit te geven en te verspreiden bepaalt mede zijn vermogen om zijn stem te laten horen, zijn culturele referenties te bewaren en volwaardig deel te nemen aan internationale intellectuele uitwisselingen.
In dit perspectief worden de actoren in de boekenketen – schrijvers, uitgevers,boekhandelaars, bibliothecarissen en onderzoekers – opgeroepen om de dialoog met de overheidsmacht te continueren zodat duurzame resultaten worden geboekt, ondanks economische beperkingen.
EGYPTE, ERE GAST, TUSSEN VERHAAL EN SAMENWERKING
Namens haar land en van de Egyptische minister van Cultuur sprak de viceminister Omar Selim zijn dank uit aan de Senegalese autoriteiten voor de warme ontvangst van zijn delegatie.
Hij herinnerde aan diepte in de betrekkingen tussen de twee landen, en benadrukte dat Egypte diplomatieke betrekkingen met Senegal aanging sinds 1960. Voor hem gaat deze uitnodiging verder dan een literaire manifestatie: het is een kans om twee volkeren dichter bij elkaar te brengen door kennis, creatie en dialoog tussen culturen.
De Egyptische delegatie hoopt het publiek in Senegal kennis te laten maken met haar literatuur, haar intellectuele gedachten, haar artistieke tradities en haar populaire erfgoed. Het programma van deelname bevat ontmoetingen en seminaries over onder andere de toekomst van de uitgeverij in Egypte, de culturele banden tussen Egypte en Afrika en de rol van de creatieve economie in de valorisatie van erfgoed.
Omar Selim onderstreepte ook het belang van twee-weguitwisseling: het bekendmaken van de Egyptische cultuur in Senegal, maar ook het land in staat stellen meer Senegalese schrijvers en kunstenaars te ontdekken.
Premier Ahmadou Al Amine Lô benadrukte de symbolische draagwijdte van deze aanwezigheid, met name door te verwijzen naar het erfgoed van Cheikh Anta Diop, wiens werk heeft bijgedragen aan het plaatsen van Afrika centraal in de geschiedenis van de mensheid en aan debatten over de banden tussen Afrika ten zuiden van de Sahara en het oude Egypte.
HET BOEK, DE SCHAKEL TOT ONDERWIJS TRANSFORMATIE
Naast infrastructuren en internationale uitwisselingen wil FILDAK 2026 boeken terug brengen in het hart van onderwijs- en cultureel beleid. Voor de autoriteiten blijft het boek een instrument voor vorming, emancipatie en maatschappelijke cohesie.
De premier pleitte voor een leerprogramma dat meer rekening houdt met identiteit, geschiedenis en nationale talen van Senegal, terwijl het open blijft staan voor universele kennis. Deze koers roept met zich mee vragen over de beschikbaarheid van werken, hun financiële toegankelijkheid en hun aanpassing aan de noden van leerlingen en studenten. De democratisering van lezen vereist een gezamenlijke inspanning van de Staat, scholen, bibliotheken, uitgevers en gezinnen. Het vereist tevens de versterking van nabije infrastructuur en de ontwikkeling van leespraktijken die aansluiten bij de huidige generaties. Bij de opening van deze 18e editie van FILDAK roep Ahmadou Al Amine Lô leerlingen, studenten en alle burgers op om de beurs massaal te bezoeken, de auteurs te ontdekken en van het boek een metgezel te maken in hun opleiding en ontwikkeling.
