Jaren na de tragedie van Thiaroye-sur-Mer blijft lood een stille dreiging vormen in Senegal, ook via verf. Terwijl een derde van de producten op de markt alarmerende toxiciteitsniveaus toont die de normen overschrijden, is de dringendheid van een wettelijke regulering aanzienlijk.
Jaren na de loodvergiftigingscrisis in de wijk Guagne Diaw in Thiaroye-sur-Mer blijft het zware metaal een grote bedreiging voor de volksgezondheid in Senegal. Het gevaar komt nu van loodhoudende verf. Volgens recente studies uitgevoerd in 2023 en 2025 door het Antigifcentrum en de NGO LEEP in Dakar en Touba bevat ongeveer een derde van de verf op de Senegalese markt lood dat opzettelijk is toegevoegd. Omgezet naar de nationale verbruiksvolumes, vertegenwoordigt die derde een geschat volume van circa 22 miljoen liter toxische verf die elk jaar op de markt verschijnt.
Historisch gebruikt als pigment om kleuren vast te zetten (geel, oranje of rood), als droging versneller of vanwege zijn anticorrosie-eigenschappen, wordt lood door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geclassificeerd als een krachtige neurotoxine waarvoor geen blootstellingsniveau als veilig wordt beschouwd.
Terwijl de internationale maximale drempel is vastgesteld op 90 delen per miljoen (ppm), overschrijden sommige producten die lokaal op de markt komen deze limiet tot wel 4.000 keer. Toch is deze aanwezigheid op industrieel vlak niet langer gerechtvaardigd: loodvrije alternatieven, technisch en economisch haalbaar, zijn al beschikbaar op de markt, zoals blijkt uit de 70% verf die momenteel in omloop is en vrij is van lood.
Ingeurd en onzichtbaar voor de consument tast lood bijna elk systeem in het lichaam aan. Bij volwassenen bevordert het hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, nierbeschadiging en vruchtbaarheidsproblemen. Bij zwangeren passeert het de placentabarrière, waardoor de foetus wordt blootgesteld en het risico op miskramen toeneemt. Maar het is vooral bij kinderen dat de prijs het hoogst is. Door hun natuurlijke gedrag, zoals het in de mond stoppen van handen of voorwerpen die met stof en verfdeeltjes besmet zijn, lopen zij het grootste risico.
In 2020 schatte UNICEF dat minstens 2 miljoen Senegalese kinderen loodblootstelling hadden die medische zorg vereiste. De schade aan hun zich nog ontwikkelende hersenen is onomkeerbaar: een lager IQ, leer- en geheugenstoornissen, concentratieproblemen en gedragsveranderingen. Naast menselijk leed heeft het verlies aan cognitieve vaardigheden ook een lange termijn economische tol. Al in 2013 werd geschat dat 5,9% van het Senegalese bbp jaarlijks verloren gaat door verminderde productiviteit en lagere schoolprestaties als gevolg van loodblootstelling, en de directe lasten voor het gezondheidssysteem niet meegerekend.
IN AFWACHTING VAN HET UITVOERINGSDECREET
Wat regelgeving betreft bestaan er al juridische basis. Senegal heeft in 2021 een vrijwillige norm aangenomen, gevolgd door een verplichte norm in 2022, in lijn met de ECOWAS-regelgeving van 2023 die de grens op 90 ppm vastlegt. De uitvoering ter plaatse blijft echter vastzitten door het ontbreken van teksten die de toepassingsmodaliteiten bepalen en die de bevoegde toezichthoudende autoriteit aanwijzen.
Een ontwerp van decreet en besluit is al uitgewerkt door de Directie Binnenlandse Handel en overgemaakt aan de Primature door het Ministerie van Handel en Industrie. De bal ligt nu bij de regering om interministeriële consultaties te voeren en het tekstvoorstel ter goedkeuring aan de Raad van Ministers voor te leggen.
Om deze overgang te versnellen, wordt een nationale coalitie gevormd die instellingen, deskundigen, consumentenorganisaties en maatschappelijke actoren onder auspiciën van het Antigifcentrum samenbrengt, met de technische ondersteuning van LEEP, om sensibilisatie-initiatieven te versterken. Het doel blijft de snelle aanname van het regelgevende kader om de productie, invoer en verkoop van loodhoudende verf op nationaal grondgebied definitief te verbieden.
