De Senegalese politieke strijd lijkt van terrein te zijn veranderd. Ze wordt niet langer uitsluitend uitgevochten in de partijdige structuren, in de werving van militanten of in massale mobilisatieoperaties. Ze verschuift nu naar het verkiezingsproces zelf en naar de organisatie van de territoriale verkiezingen. Sterk met 130 zetels op 165 in de Nationale Vergadering gebruikt Pastef zijn parlementaire en partijlijn om druk uit te oefenen op de president van de Republiek en op zijn regering. Achter de publiekelijk verdedigde legaliteit van de verkiezingen tekent zich al een ander doel af: het veroveren van de territoria en het eerste grote electorale duel tussen de twee polen die voortkomen uit de vroegere Diomaye-Sonko-alliance.
En door het ministerie van Binnenlandse Zaken en de CENA (met kopie aan de president van de Republiek) te benaderen, maakt Pastef van de kieskalender een nieuw front in de politieke confrontatie. Het gaat niet langer alleen om zich voor te bereiden om de verkiezingen te winnen: men moet er eerst voor zorgen dat ze daadwerkelijk plaatsvinden.
Tot nu toe heerste bij Pastef bij de territoriale verkiezingen voornamelijk een logica van organisatorische opbouw. De verkoop van kaarten, massale stromingen van leden, de oprichting van structuren en de veldtochten van Sonko vormden de belangrijkste instrumenten voor deze verankering. Sonko trok door het land, ook naar de meest afgelegen gemeenten, om de militante dynamiek te behouden en de nationale overwinning van 2024 om te zetten in territoriale aanwezigheid. De strijd werd toen vooral op sociaal en organisatorisch terrein uitgevochten: het aantal verkochte kaarten, het aantal gemobiliseerde militanten, de capaciteit tot mobilisatie in een bepaalde gemeente.
Er is geleidelijk aan nog een andere strijd aan toegevoegd: Sonko’s discours tegen elke uitstel van de territoriale verkiezingen. Wat aanvankelijk leek op een louter politieke stellingname, wordt nu een strategische koers van de partij. Met het communiqué van 26 augustus betreedt deze koers een nieuw niveau. Pastef beperkt zich niet langer tot het zeggen dat men naar de verkiezingen wil gaan. Men handelt om het electorale proces daadwerkelijk op gang te brengen. De koersverandering verschuift dus van de voorbereiding op de verkiezingen naar de verdediging van de verkiezingen. Het electorale proces zelf wordt een politiek doel.
Pastef kiest voor een strategie van politieke pré-emptie…
Die nuance is cruciaal. Pastef zoekt te voorkomen dat de vertraging die is opgelopen in de voorbereidende stappen uiteindelijk leidt tot een feitelijke uitstel die niet openlijk erkend wordt. Vandaar deze vrij politieke formulering: “het gebrek aan daad van de President van de Republiek kan niet leiden tot de feitelijke uitstel van de territoriale verkiezingen.” Met andere woorden: het nieuwe strijdveld gaat niet alleen over verkiezingen, maar vooral over wat er vóór de verkiezingen gebeurt.
Daarnaast lijkt Pastef de hoofdverrichter te zijn van de verkiezingen. Deze paradox verdient benadrukt te worden. Men zou verwachten dat de andere oppositiepartij de eerste zou zijn die het respect voor de kieskalender eist. Maar in dit stadium lijkt zij relatief stil. Een klein deel, vooral gegroepeerd binnen het Front voor de Verdediging van Democratie en Republiek (FDR), heeft weliswaar gewaarschuwd voor de vertraging van het electorale proces, maar die mobilisatie blijft beperkt.
De situatie schept zo een vrij ongebruikelijke configuratie: de regeringspartij lijkt degene te zijn die de organisatie van de territoriale verkiezingen het hardst uitstelt, terwijl een deel van de oppositie de situatie met een zekere onthechtheid lijkt te observeren. Die onthechtheid kan vreemd aandoen. Een oppositie zou in principe bijzonder alert moeten zijn op elke vertraging die de kieskalender kan raken. Maar de Senegalese oppositie lijkt tot nu toe meer bezig met haar eigen herstructurering dan met de juridische strijd rond de kalender.
Terwijl Pastef publiekelijk pleit voor de opening van het electorale proces, organiseert Kiiraay zich politiek terwijl het een positie van weigering om deel te nemen aan de verkiezingen uitdrukt. Deze houding vormt een opvallend contrast. Enerzijds een partij die de opening van het electorale veld vraagt. Anderzijds een organisatie die zich structureert zonder zich onmiddellijk in de verkiezingsstrijd te willen mengen.
Deze difference toont aan dat de actoren niet allemaal op hetzelfde punt van de politieke kalender zitten. Pastef lijkt al te redeneren in termen van verovering van de gemeentelijke en regionaal-territoriale eenheden. Kiiraay lijkt eerder bezig te zijn met een fase van politieke en organisatorische opbouw. Het investeert in de strategie om Pastef uit te putten, zodat de politiek een langeafstandslop wordt en geen sprint.
Kiiraay zet in op de uitputtingsstrategie tegen Pastef…
Achter de redegangen over de kalender schuilt een veel meer politieke vraag: wie heeft er baat bij dat de verkiezingen nu plaatsvinden?
Het gedrag van de actoren laat een eerste interpretatie toe. Pastef lijkt te willen meedoen aan de verkiezingen omdat het een landelijke dynamiek heeft die hij wil omzetten in territoriale verankering. Voor de partij zou het winnen van gemeenten en afdelingen de verovering van de macht op het centrale niveau kunnen aanvullen met een verovering van de territoria en zo de reconquête van de macht kunnen voorbereiden. De oppositie daarentegen lijkt minder gehaast. Haar krachten zijn gefragmenteerd, haar allianties onzeker en haar lokale strategieën nog moeilijk leesbaar. Wat Kiiraay betreft, plaatst zijn ambiguë positie om deel te nemen aan de stemming het in een andere temporaliteit.
Bijgevolg wordt de kieskalender zelf een politieke hulpbron. Snel naar de verkiezingen gaan kan een voordeel zijn voor wie denkt er klaar voor te zijn; wachten kan aantrekkelijker zijn voor wie vindt dat de politieke condities nog niet gunstig zijn. Daarom mag de vraag naar de kalender niet los worden gezien van de machtsverhouding tussen de organisaties.
De strategie van Pastef kan ook begrepen worden als een poging om de politieke tijd te beheersen. Sinds 2024 beschikt de partij over een ongekende electorale dynamiek. Maar een landelijke dynamiek leidt niet automatisch tot territoriale overheersing. Lokale verkiezingen vereisen bepaalde condities: geïnstalleerde kandidaten, netwerken, maatschappelijke achterbannen, een gedetailleerde kennis van de territoria en de capaciteit tot mobilisatie van elke gemeente gezamenlijk.
Hoe verder de deadline uitgesteld wordt, hoe meer andere actoren de tijd krijgen zich te hergroeperen. Door het kalenderverhaal te verdedigen, verdedigt Pastef ook indirect het temporele voordeel dat het vandaag de dag heeft. De strijd om de kalender is dus in wezen een strijd om te bepalen wanneer de machtsverhouding in de stembussen vastligt.
Territoriale verkiezingen met een referendum-achtige dimensie…
Daarom mogen de territoriale verkiezingen niet alleen worden gezien als een volgende verkiezingsdatum. Ze vormen een referendum. Een referendum voor verduidelijking en herconfiguratie van het politieke landschap. Ze moeten de nieuwe meerderheid definiëren na de breuk van het presidentiële tandem. De verkiezingen vormen ook een machtsveld. Het eerste duel gaat over het bestaan van de stemming zelf. Het tweede over de kandidaturen. Het derde over de coalities. Het vierde over de verovering van de gemeenten en afdelingen.
Pastef lijkt te hebben begrepen dat het eerste gevecht de andere gevechten bepaalt. Door vandaag de opening van het electorale proces te eisen, anticipeert de partij dus niet alleen op de campagne van 2027. Ze probeert de temporele regels van die campagne vast te leggen nog voordat deze begint.
In dit nieuwe gevecht tekent zich bovendien een paradoxale situatie af: wie de parlementaire macht bezit en deel uitmaakt van de oppositie, lijkt vandaag degene die het scherpst de stemming eist, terwijl degenen die de presidentiële macht bezitten en een groot deel van de oppositie vertegenwoordigen, zich neerleggen bij het aanklagen van de vertraging in de kalender en nog steeds terughoudend lijken om dit terrein ten volle te betreden.
De volgende machtsverhouding zou dus al kunnen beginnen nog voordat de campagne is geopend. Het speelt zich nu al af rond één fundamentele vraag: wie wil er nu echt naar de territoriale verkiezingen?
