Uitgenodigd door Thierry Ardisson in 2006 vertelde de conservator van het Huis der Slaven op Gorée, nabij Dakar, die in 2009 overleed, over drie eeuwen slavernijhandel en bekritiseerde hij de ongelijkheden waarmee voormalige Afrikaanse soldaten werden geconfronteerd.
« Gorée a été la porte de l’enfer. » Het is met deze uitspraak dat Joseph N’Diaye, conservator van het Huis der Slaven op Gorée, voor de kust van Dakar, zijn passage op het plateau van Thierry Ardisson opent, in een archieffragment dat door het Institut national de l’audiovisuel (INA) op zijn kanaal Arditube uitzendt.
Wij bevinden ons in 2006, enkele dagen voor de Nationale Dag van de Memoires van de traite, de slavernij en hun afschaffingen. Geboren op Gorée, waar hij het hele jaar door woont, publiceerde Joseph N’Diaye toen Er was eens op Gorée, de slavernij verteld aan kinderen, een werk geschreven met Michel Lafond. Het interview, afgenomen door Thierry Ardisson, gaat terug op de geschiedenis van de handel en op de herinnering die zij heeft achtergelaten.
Volgens de archieven die de conservator aanhaalt, tussen 1536 en 1848 zouden zo’n 15 tot 20 miljoen Afrikanen Gorée hebben verlaten richting de Amerika’s. Een cijfer dat hij zelf hanteert en dat onder historici nog altijd wordt betwist. Joseph N’Diaye omschrijft ook de omstandigheden van de overtocht: in schepen van zo’n dertig meter lang werden de gevangenen met honderden op elkaar gepakt, en één op de vijf sterft vóór aankomst.
Voor de conservator verklaart de duur van de handel waarom herinnering zo’n cruciaal vraagstuk is. Hij benadrukt dat zij zich over driehonderd jaar uitstrekte, terwijl nazi-concentratiekampen slechts een kleine twaalf jaar bestonden, en betreurt het dat hierover zo weinig gesproken wordt. Hij zegt dat hij het overdragen van deze geschiedenis tot levenswerk heeft gemaakt.
Tijdens een vraag over de Franse wet die een “positieve rol” van de kolonisatie suggereert, spreekt hij duidelijk: slavernij en kolonialisme volgen volgens hem hetzelfde doel, de uitbuiting van een ras door een ander. Als voormalig tirailleur uit Senegal, die zich in 1944 aansloot en daarna parachutist werd en naar Indochina werd gestuurd, bekritiseert hij tenslotte de ongelijkheid in militaire pensioenen. Hij beweert acht keer minder te ontvangen dan een Franse gepensioneerde parachutist.
Joseph N’Diaye overleed in 2009.
