Joseph Gaï Ramaka, de Zilveren Leeuw op het filmfestival van Venetië in 1997, maakt internationaal opnieuw furore met Wamè, gepresenteerd op het Internationaal Kortfilmfestival Clermont-Ferrand. In een interview met Siegfried Forster voor RFI onthult de 72-jarige Senegalese regisseur de diepgang van een project geworteld in Afrikaanse mythes en in het geheugen van de mensheid.
De titel van de film ontleent zijn naam aan een begrip uit de Lébou-cultuur, een vissersvolk uit Senegal. “De kracht die de macht van de storm geeft, noemen zij wamè,” legt de cineast aan RFI uit. “Wamè is dus wat de oceaan laat bewegen en ontwrichten, wat grote stormen teweegbrengt.”
De film begint op het strand van Gorée, een symbolische plek in de slavernijhandel. Mannen met ontblootte rompen roeien tot ze uitgeput zijn, hun lichamen drukken tegelijk kracht en kwetsbaarheid uit. Dit vertrekpunt is niet toevallig: Ramaka roept de herinnering op aan de mannen die in de ruimten van slavenschepen werden vervoerd, om een vergelijking te trekken met de migraties van vandaag. “Paradoxaal genoeg zijn de dingen nog altijd niet zo heel veel veranderd,” zegt hij. “Vandaag sterven nog altijd mannen op zee, vaak niet ver van de kusten.”
Ivoorkust, Libië, het bloedbad van Thiaroye in 1944: de film doorkruist de geschiedenis van Afrikaanse lijden zonder ook maar één woord of één gruwel te veranderen. “Het zijn echte getuigenissen,” benadrukt de regisseur. “Ik heb het land waar zij vandaan kwamen niet veranderd. Ik heb de verschrikking die zij vertelden ook niet veranderd.”
Om dit geweld te vertellen heeft Ramaka gekozen voor zang en dans. “Het zijn uitdrukkingen van het lichaam. Het zijn kermen van het lichaam. Ze laten ons voelen, zelfs begrijpen wat woorden vaak niet kunnen overbrengen of ons laten voelen,” vertelt hij. De zanger Mamadou Goo Ba, oprichter van het Front Culturel Sénégalais, belichaamt deze collectieve dimensie in de film. “We zijn ervan overtuigd dat als de mensheid een kans op redding heeft, dit te danken zal zijn aan gedeelde cultuur,” verklaart de regisseur.
Wamè is ook een meditatie over geheugen en hoop. “Het leven is een lange rivier die soms in een storm verandert, en het is goed om terug te herinneren,” besluit Joseph Gaï Ramaka in zijn gesprek met RFI.
