Senegal beschikt over een geactualiseerd migratiebeleid dat wél reflectie biedt op het samenleven, maar het beleid is nooit ingevoerd. De sociologe Selly Ba ziet hierin een ongebruikt hefboommiddel tegen de opkomst van xenofobe discoursen, en koppelt dit aan wanbeheer en aan een gebrekkig begrip van de geschiedenis.
Het is een document dat in de la was gebleven. Naar aanleiding van een uitwisselingsatelier over afrophobie en xenofobie, dat op 24 oktober plaatsvond, herinnerde de sociologe Selly Ba eraan dat het land over een geactualiseerd migratiebeleid beschikt, op symbolische wijze goedgekeurd door Amadou Ba, destijds premier. De tekst stelt de vraag naar het samenleven in een anticiperende logica. “Je zou het echt opnieuw moeten bovenhalen”, benadrukt zij.
Voor haar is de verantwoordelijkheid van de autoriteiten direct betrokken. Senegal ontvangt steeds meer buitenlanders, met name in de olie- en gassector, waar de expertise vooral uit Ghana en Niger afkomstig is. Het publieke debat, merkt ze op, blijft echter geconcentreerd op het vertrek per pirogue, alsof het land niet ook een aankomstgebied is. Ze vraagt zich ook af wie de leiding over het beleid heeft: volgens haar informatie valt dit onder een repatriatiecel die aan de presidentie is verbonden, terwijl de actoren in het migratiestelsel hadden geijverd om het bij de premier onder te brengen. Het beperken van een heel beleid tot louter repatriatie lijkt haar niet verdedigbaar.
De sociologe veroordeelt streng de xenofobe discoursen, die zij beschouwt als indicatoren van een dieper liggend onbehagen. Ze ziet erin vooral het gevolg van wanbeheer. Wanneer de basisbehoeften voortdurend worden uitgesteld en de socio-economische problemen zich opstapelen, aldus zij, gaan bevolkingsgroepen op zoek naar zondebokken, zoals in Europa is gebeurd en in meerdere Afrikaanse landen nog zichtbaar is.
Tweede oorzaak die ze aandraagt: onwetendheid. De jongere generaties kennen het bevolkingsverloop van Senegal en zijn vroegere verbondenheid met het gebied van het Mali-imperium slecht, vanwege het gebrek aan voldoende aandacht voor de geschiedenis van Afrikaanse volken in het onderwijs. Selly Ba pleit ervoor dat deze geschiedenis vaker wordt onderwezen en dat de bijdrage van mensen die als buitenlanders worden beschouwd wordt gedocumenteerd.
Deze misstanden, zo meent ze, moeten de Senegalesen ook aanzetten na te denken over de inhoud van de teranga, hun proverbiale gastvrijheid. Het mag niet blijven bij een slogan of een schild, maar moet worden afgebroken, heropgebouwd en verankerd.
De wetenschapper betreurt dat ook ambtenaren van de administratie in deze val getrokken zijn. Ze herinnert eraan dat veel Senegalesen in de subregio wonen, waarmee het land een ruimte en gedeelde culturele praktijken deelt, en waarschuwt tegen de frustraties en de isolatie die een terugtrekking zou veroorzaken.
Eindelijk roept Selly Ba op tot preventie, met name op sociale media, om een cultuur van verantwoord digitaal burgerschap te ontwikkelen. Het doel: voorkomen dat Senegal zich op de weg van Zuid-Afrika begeeft of de gebeurtenissen van 1989 met Mauritanië opnieuw meemaakt. “Het is nu niet het moment”, waarschuwt ze.
