Het is een paradox die France 24 benadrukt in een analyse geschreven door Cécile Galo: de taal die Léopold Sédar Senghor aanduidde als een “wonderlijk instrument” geboren uit de “puinhopen van het kolonialisme” is vandaag meer gesproken dan ooit, en toch is de adoptie ervan door Afrikaanse jongeren niet verzekerd.
De toenmalige president van Senegal was een van de bouwers van de Francophonie. Samen met de Tunesiër Habib Bourguiba, de Nigerese Hamani Diori en de Cambodjaan Norodom Sihanouk pleitte hij voor het idee van een gemeenschap van de Franse taal, geïnspireerd op het Commonwealth-model, ten dienste van solidariteit, ontwikkeling en het dichter bij elkaar brengen van volkeren. Frankrijk hield zich op de achtergrond: zoals de zender uitlegt, vreesde generaal de Gaulle beschuldigd te worden van neokolonialisme en liet hij het Zuiden het project dragen.
Deze impuls heeft geresulteerd in een werkelijk bouwwerk. Na initiatieven op het gebied van literatuur, onderwijs, universiteiten en parlementen werd op 20 maart 1970 in Niamey door 21 landen en regeringen de Agence de coopération culturelle et technique ondertekend. Zij zou de Organisation internationale de la Francophonie (OIF) doen ontstaan. De burgemeesters van Franstalige hoofdsteden bundelden zich in 1979 op uitnodiging van Jacques Chirac, en de eerste top bracht 42 staten en regeringen samen in Versailles in 1986. Een twejaarlijkse ontmoetingsmoment volgde, tot er in 2026 de negentiende keer werd gehouden.
Tegenwoordig telt de OIF 92 staten en regeringen, met 53 volwaardige leden, 5 geassocieerden en 34 waarnemers, waaronder Saint Kitts en Nevis en Manitoba, die dit jaar toetreden. Zijn routekaart reikt verder dan taal: vrede, democratie, mensenrechten, economische samenwerking en duurzame ontwikkeling zijn onderdelen van de agenda.
Het zwaartepunt is verplaatst naar Afrika. Het Frans telt 396 miljoen sprekers, 75 miljoen meer dan in 2022, en 65% woont op het continent. Naar verwachting zouden negen op de tien Franstaligen in 2050 op het continent wonen. Congo-Kinshasa (DRC) telt het grootste aantal, Mauritius heeft de hoogste verhouding van de bevolking die Frans spreekt, met 73%. Wereldwijd is Frans de vierde meest gesproken taal, de tweede meest onderwezen taal, de derde in zaken en de vierde op internet.
Maar het pijnpunt ligt bij de jeugd. Volgens France 24 wordt Frans in Afrika soms nog gezien als koloniale erfenis of als een instrument van invloed van Frankrijk, wat de adoptie onder jongeren vertraagt. Het concurreert bovendien met lokale talen. De politieke wrevel kwam ook tot uiting in 2025, toen Mali, Burkina Faso en Niger, drie oprichters van de OIF, de organisatie verlieten in een context van spanningen met Parijs.
Andere fronten zijn ontwaakt. Online bedraagt het aandeel Franse content slechts 4%, tegenover 24% in het Engels, en grote AI-modellen halen vooral Engelse data. Engels domineert als werktale, ook bij de VN waar Frans toch een van de zes officiële talen blijft, en de wetenschap wordt minder in het Frans gepubliceerd. Bij jongeren maakt men zich tenslotte zorgen over de afname van het niveau in spelling en grammatica, verergerd door de codes van sociale media.
De conclusie van France 24 kan in weinig woorden worden samengevat: het Frans heeft mooie dagen voor zich, maar moet zich aanpassen zonder zijn oorsprong te verliezen.