Deze 8 november markeert de zeventigste (70e) verjaardag van professor Souleymane Bachir Diagne, een prominente figuur in de hedendaagse filosofie en een cruciale stem in de dialoog tussen culturen, talen en kennis. Door een oeuvre van uitzonderlijke diepte heeft hij steeds benadrukt dat denken vertalen is, en dat aan de horizon van elke filosofie een ethiek van ontmoeting tekent.
Op deze dag waarop hij zijn zeventigste verjaardag viert, is het onmiskenbaar onze plicht om eer te bewijzen aan een intellectueel wiens werk de waardigheid van het Afrikaanse denken illustreert, zijn vermogen om tot de wereld te spreken en het licht dat elke cultuur draagt in die wereld tot klinken te brengen. In zijn autobiografische werk « Le Fagot de ma mémoire » (2021) vertelt Souleymane Bachir Diagne hoe alles begon in Saint-Louis, de hoofdstad van het Noorden, waar hij geboren wordt, leert kruipen en overeind te staan, voordat hij leert lopen in Ziguinchor, de hoofdstad van het Zuiden, waar zijn ouders net zijn overgeplaatst. Afkomstig uit een geleerd moslimgezin, erfgenaam van een lange traditie van kennis en openheid, gaat hij kleuteronderwijs volgen aan de katholieke school van de Zusters van het Heilig Sacrament, waar hij onder meer leert memoriseren en het Ave Maria zingt, een gezang dat hem nog steeds ontroert. Het is echter daar dat hij zijn “eerste theologische gewetenscrisis” ervaart. Een tante van zijn moeder, die hem hoort reciteren, waarschuwt hem voor het risico dat hij Gods toorn zou kunnen treffen. Zo ontdekt hij reeds op jonge leeftijd de realiteit van uitsluiting en religieuze intolerantie, wanneer religies elkaar schijnbaar het Paradijs kunnen ontzeggen. Gelukkig schenkt zijn vader op dat moment een moreel kompas gebaseerd op openheid, nieuwsgierigheid en ontmoeting. Waarden die het hart van zijn filosofie zullen vormen.
Veel later, degene die droomde de weg van zijn ouders te volgen door employé des PTT te worden, ziet zijn lot een andere richting uitgaan. Een briljant leerling en laureaat van het Concours général verwierf bekendheid na zijn ontmoeting met president Léopold Sédar Senghor, een ontmoeting die hij later weer zal herbeleven na zijn toelating tot de École Normale Supérieure aan de Rue d’Ulm in Parijs. Agrégé de philosophie, verdedigt hij zijn doctoraat voordat hij in de jaren 1980 naar Dakar terugkeert, waar hij doceert aan de afdeling filosofie.
OVER DIALOOG EN RELATIE
Na twintig jaar lesgeven, nadat hij zijn engagement jegens de Republiek heeft nagekomen en talrijke studenten heeft gevormd die op hun beurt zijn collega’s zijn geworden, voelt hij de behoefte om de reis van het weten opnieuw te nemen als een tocht en een beproeving van de vreemde.
Aan de Columbia University in New York, waar hij onlangs met pensioen is gegaan, gaf hij les in de islamitische filosofie en de Afrikaanse filosofie, en zette hij een constante reflectie voort rond het idee dat de vraag naar identiteit pas verhelderd wordt als men denkt aan wat wordt.
In « Universaliser » (2024) roept Prof. Souleymane Bachir Diagne zo op tot een vruchtbare en respectvolle dialoog tussen culturen. Hij verwerpt daarmee het universalisme van opheffing, dat zijn eenvormige visie aan iedereen oplegt en de verschillen ontkent tenzij men zich eraan aanpast. Tegen deze “uitsluitende eenheid” stelt hij “de relatie” als de enige ware basis van een open en gedeeld universalisme. Zijn belangrijkste werken — « Islam et société ouverte ». La fidélité et le mouvement dans la pensée de Muhammad Iqbal (2001) ; « Comment philosopher en islam ? » (2008) ; « Bergson postcolonial » (2014) ; « La controverse », (2019), dialoog over de islam met Rémi Braque ; « Léopold Sédar Senghor : l’art africain comme philosophie » (2019) ; of nog « De langue à langue » (2022) — getuigen allemaal van dezelfde beweging: een denken trouw aan zijn bronnen en tegelijk open voor de totaliteit van de wereld. Bij hem is filosofie nooit louter speculatie. Het is een kunst van verbinding, een tocht, een engagement in het gedeelde devenir van de mensheid. Ook in deze woelige tijden, gekenmerkt door identiteitsverkramping en het desillusie van de politiek, herinnert Souleymane Bachir Diagne ons krachtig dat denken nog steeds een daad van gastvrijheid kan zijn, een gebaar van welkom naar de ander, een manier om het mens-zijn te verruimen.
Dus aangezien 70 jaar gevierd wordt, biedt deze dag de gelegenheid om hem een fijne verjaardag te wensen en niet alleen een uitzonderlijke academische loopbaan te waarderen, maar ook een voortdurende inzet voor een mensheid in dialoog.
