De docent-onderzoeker politieke wetenschappen aan de UCAD, Jean Charles Biagui, bekijkt kritisch verscheidene posities die president Bassirou Diomaye Faye naar voren heeft gebracht in het interview met de televisiekanalen France 24 en RFI. Van de kandidatuur van Macky Sall voor het secretariaat-generaal van de VN tot de breuk met Ousmane Sonko, via de ontbinding van de Nationale Vergadering, de planning van de lokale verkiezingen en de overeenkomst met het IMF, wijst Biagui op wat hij ziet als inconsistenties tussen het discours over soevereiniteit en de daden van de macht. In dit interview met Sud Quotidien vreest de politicoloog dat de steun van Dakar aan de kandidatuur van de voormalige president een « strategische fout » is en dat de huidige bestuurlijke aanpak nog steeds afwijkt van sommige verwachtingen van de stemmers in maart 2024. Hij noemt ook een mogelijk « knipoog » naar de APR en sluit een opportunistische electorale alliantie tussen Kiirraay en het kamp van Macky Sall niet uit.
Welke lectuur geeft u aan de positie van president Bassirou Diomaye Faye die openlijk heeft aangenomen dat hij Macky Sall steunt voor het secretariaat-generaal van de VN, en stelt dat « de kaarten nog open liggen » zolang de permanente leden van de VN-Veiligheidsraad hun standpunt nog niet hebben ingenomen?
De steun van de Senegalese president aan Macky Sall voor de kandidatuur bij de VN leek geen verrassing meer sinds de ontmoeting tussen de twee mannen op 17 juli jongstleden. Die keuze wordt nu publiekelijk door de president bevestigd. Hij heeft gelijk dat de kaarten nog open liggen omdat er naar verwachting nog geen consensus bestaat rond een naam. Daarentegen mist Bassirou Diomaye Faye realisme wanneer hij denkt dat Macky Sall kans maakt te winnen. De officiële steun van Senegal aan zijn kandidatuur is een strategische fout. In de internationale betrekkingen is een strategische fout gelijk aan een verkeerde analyse van krachten, zwaktes en bedoelingen van een of meerdere actoren, wat leidt tot mislukkingen op het gebied van buitenlands beleid. Men moet altijd realistisch evalueren, oftewel zich beperken tot de feiten in plaats van tot politieke wensen.
Le président Diomaye Faye estime que les critiques sur les chances de Macky Sall sont prématurées. Sur le plan diplomatique, quels sont les éléments qui permettent réellement d’apprécier les chances d’un candidat au secrétariat général de l’ONU à ce stade du processus ?
Minstens vier elementen doen twijfels rijzen over de kansen van Macky Sall om António Guterres te vervangen.
Het eerste element heeft betrekking op straw polls, oftewel informele peilingen. Hoewel ze onofficieel zijn, geven ze een indicatie van de steun van de VN-veiligheidsraadleden aan de verschillende kandidaten. Na drie informele stemrondes zijn de peilingen duidelijk in het nadeel van Macky Sall. Hun doel is bovendien kandidaten die de voorkeur van de prognoses niet genieten, te laten terugtreden. Door haar kandidatuur terug te trekken, toont de voormalige Chileense president Michelle Bachelet zich zo objectiever en pragmatischer dan de voormalige staatshoofd van Senegal.
Het tweede element betreft de onderhandelingen in de gangen van de VN. Het klopt dat er moeite is om consensus rond een persoonlijkheid te bereiken, maar in New York lijkt er wel eens een bredere unanimiteit te bestaan over de beperkte kansen voor de Senegalese kandidaat.
Het derde element heeft betrekking op de mondiale geopolitieke dynamiek. Een Afrikaanse secretary-general past niet langer in deze tijd. Latijns-Amerika en de Caraïben, die steeds meer invloed uitoefenen in internationale verhoudingen, eisen terecht de post op basis van het rotatieprincipe. Hoewel de VN-Veiligheidsraadleden niet verplicht zijn dit principe te volgen, is dit onderwerp in New York een gespreksonderwerp. Bovendien beschikt Senegal niet over de diplomatieke en strategische instrumenten om zwaar te wegen in deze verkiezing.
Het vierde element werpt licht op het profiel van Macky Sall. In tegenstelling tot wat president Diomaye Faye zegt, voldoet hij niet aan het vereiste profiel, vooral omdat hij niet de idealen van de Charter van de Verenigde Naties belichaamt, met name de bevordering van mensenwaardige waardigheid via mensenrechten. Zijn repressieve en vrijheidsbeperkende regime staat ver af van dit ideaal. Het moet dan ook niet verwonderlijk zijn dat een autoritair regime zoals dat van Burundi zijn kandidatuur steunt.
Le chef de l’État récuse également les accusations de « trahison » portées contre lui par certains responsables ou militants de Pastef depuis la rupture avec Ousmane Sonko. En rappelant qu’il n’est lié que par le serment prêté devant le peuple sénégalais et Dieu, quelle conception du mandat présidentiel défend-il ?
Politici hebben vaak een stijlfiguur. Door te spreken over het respecteren van zijn eed, ontwijkt hij een cruciale vraag die voormalige partijgenoten en nieuwe tegenstanders zich zouden moeten stellen: is er consistentie tussen de governance van het land en de engagementen die in maart 2024 zijn aangegaan?
Daarnaast kunnen we de realiteit niet negeren. We bevinden ons in een land waar de governance ondanks drie machtsoverdrachten nauwelijks is veranderd. Politieke macht en geschreeuw domineren de debatten. De staatsuitgaven blijven excessief terwijl de koopkracht in 2026 blijft verslechteren. Opportunisten en incompetente figuren aan de top van de macht blijven ons gijzelen.
Peut-on considérer que le président de la République est juridiquement et politiquement libre de prendre ses distances avec le projet politique qui l’a porté au pouvoir, ou existe-t-il une forme d’engagement politique qui découle du mandat obtenu en 2024 ?
Het is aan de kandidaat Bassirou Diomaye Faye om beloften aan de Senegalese burgers waar te maken of niet. Hij is natuurlijk vrij om zijn beloftes wel of niet na te komen. Talrijke voorbeelden wereldwijd tonen aan dat beloftes van politici vaak vergeten worden zodra zij aan de macht zijn. Bassirou Diomaye Faye zal niet de eerste en ook niet de laatste zijn die zijn woord niet nakomt. Er bestaat geen juridisch instrument om hem te dwingen het programma na te leven dat hij heeft voorgesteld.
Plus largement, où se situe la frontière entre la fidélité à un programme politique porté devant les électeurs et l’exercice constitutionnel du mandat présidentiel ?
Er bestaan interne of internationale beperkingen die het mogelijk maken voor een machtige elite om te regeren in de door de kiezers gewenste richting. Een internationale financiële crisis of een andere grote crisis kan bijvoorbeeld de plannen van een politieke leider onverwacht doorbreken.
Ik schreef in een opiniestuk vlak voor de laatste presidentsverkiezingen dat de kandidaten jammer genoeg onvoldoende rekening hielden met de intrinsieke koppeling tussen de internationale context en ons beleid. We vragen niet noodzakelijk van een Senegalese president om de wereldorde te herschikken; hij heeft daar de middelen niet voor. Ik heb de indruk dat de Senegalese kiezer in maart 2024 vroeg om haalbare dingen: anders politiek bedrijven, een einde maken aan impunitie, het staatsapparaat kostenbewuster beheren, bestrijden van illegale verrijking…
Natuurlijk vallen deze uitdagingen niet onder een constitutionele verplichting. Het gaat vooral om geloofwaardigheid en coherentie ten opzichte van de campagnebeloften.
Dans le contexte actuel, la dissolution de l’Assemblée nationale pourrait-elle être décidée indépendamment de la situation politique entre le président de la République et la majorité parlementaire ?
De persoonlijke belangen van de actoren, in het bijzonder die van de president, zullen bepalen wat er met de huidige Nationale Vergadering gebeurt. Ontbinding kan gevolg hebben voor verschillende betrokkenen. Het kan de kaart herschikken of het status quo handhaven. Maar is het verantwoord om opnieuw verkiezingen te organiseren om incompetente parlementsleden te laten betalen met miljoenen?
Sur le calendrier des élections locales, le président affirme, en s’appuyant notamment sur les décisions de la Cour suprême, que « rien ne le contraint à parler ou à fixer la date des élections » avant la fin de l’année 2027. Comment faut-il comprendre cette position ?
Wat teleurstellend is in het Senegalese politieke systeem, is het gebrek aan consensus over basale vragen in representatieve democratieën. In zo’n systeem worden verkiezingen regelmatig georganiseerd op vaste data volgens een vooraf bekend schema. De persoonlijke belangen van de actoren mogen het verkiezingsschema niet bepalen. Helaas bevinden we ons in een politieke configuratie waarin de president de datum van de lokale verkiezingen zal kiezen op basis van zijn partijkundige overwegingen. Zo is democratie niet.
L’accord avec le FMI fait également partie des dossiers sensibles évoqués par le président. Le discours de souveraineté économique porté par le pouvoir depuis 2024 est-il compatible avec la poursuite d’un partenariat avec le FMI ?
De betrekkingen tussen Senegal en de Bretton Woods-instellingen, het IMF en de Wereldbank, zijn symbool voor een structurele afhankelijkheid. Sinds het rapport van Elliott Berg uit 1981 hebben deze instellingen ons economische conditionaliteiten opgelegd zoals liberalisering, privatiseringen, terugtrekking van de staat, en begrotings- en fiscale hervormingen. Vanaf 1990 stelden de internationale financiële instellingen dat economische conditionaliteiten niet volstaan om de schuldenproblematiek op te lossen; ze voegden ook politieke conditionaliteiten toe die verbonden zijn met de eis van goed bestuur. Sindsdien doen ons land en veel Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara er alles aan om de indruk te wekken in overeenstemming te zijn met democratische principes.
Wij stemmen regel matig op leiders die verantwoording afleggen aan anderen dan wij. Onze autoriteiten reizen regelmatig naar Washington om de functionarissen van het IMF en de Wereldbank te ontmoeten en hen te bewijzen dat zij de regels van het Washington-Consensus zullen naleven. Er bestaat dus een inconsistentie tussen het soevereiniteitsdiscours en de daden van het regime. Het spreken over soevereiniteit in de huidige context is een stap in een riskante richting, een gebrek aan cultuur en zelfs een uitdrukking van een aanvaarde paternalistische houding.
Au regard de l’ensemble de ces dossiers, rupture avec Ousmane Sonko, candidature de Macky Sall à l’ONU, calendrier électoral, dissolution de l’Assemblée nationale et relations avec le FMI, assiste-t-on simplement à une nouvelle phase du mandat de Bassirou Diomaye Faye ou à une redéfinition plus profonde du projet politique issu de l’alternance de mars 2024 ?
In Senegal staan we voor een conservatieve macht die niet in staat lijkt de beloofde ruptuur te realiseren. Hoe moet dit veranderingsperspectief worden verklaard? De wens om zich los te maken van Ousmane Sonko lijkt even plausibel als de Franc- Afrikaanse invloeden en al het politiek en administratief personeel dat werkt om zijn vele privileges te behouden. Als in het discours de president nog steeds ruptuur predikt, tonen de feiten aan dat hij opereert volgens de logica van de voorgaande regimes. Het lijkt op een voortzetting van een koloniale continuüm, in een dynamiek van het behoud van macht die hij heeft gekregen door toeval.
Après le soutien ouvertement assumé de Diomaye à la candidature de Macky Sall, faut-il désormais voir les prémices d’un rapprochement entre le pouvoir et l’APR ? Une alliance électorale entre Kiirray et le camp de Macky Sall est-elle désormais une hypothèse politiquement crédible pour les prochaines échéances ?
Het is duidelijk dat de president een knipoog heeft gegeven naar de APR door Macky Sall te steunen. Maar ik ben niet zeker of we op dit moment kunnen spreken van een politieke toenadering tussen de APR en Kiirraay. We zien vooral een intentie van de regeringspartij om te putten uit het APR-ecosysteem en de transhumantie van haar vele opportunistische politici te vergemakkelijken. Dat gezegd hebbende, moet men niet verbaasd zijn over een electorale alliantie van het soort die men vaak ziet: de Senegalese politici hebben ons geleerd te anticiperen op coalities en verloocheningen die vaak lastig te voorspellen zijn.
