Dialoog tussen regio’s, lokale financiën, de status van de bestuurder en de territoriale publieke dienst: de grote hervormingsonderwerpen krijgen concreet vorm
Het vierde Acte van de decentralisatie gaat een beslissende fase in. Bij de opening van de 44e plenaire vergadering van de Hoge Raad voor de sociale dialoog maakte de vertegenwoordiger van de minister van Ruimtelijke Ordening, van de Lokale Overheden en van de territoriale ontwikkeling duidelijk dat de regering een nieuw hoofdstuk wil aanbreken: weg van de tijd van diagnosestellingen en inzetten op de juridische, financiële en operationele vertaling van de territoriale hervormingen.
Onder het thema « Dialoog tussen regio’s in de context van het vierde Acte van de decentralisatie » vond de bijeenkomst plaats terwijl de autoriteiten werken aan de nieuwe territoriale kaart van het land. De uitgesproken ambitie is helder: de regio tot een echt vehikel voor economische en sociale transformatie maken.
« Een territoriale hervorming slaagt niet uitsluitend door de kwaliteit van haar teksten », benadrukte de vertegenwoordiger van de regering, en daarbij dat de doeltreffendheid ook afhangt van het vermogen van de actoren om de doelstellingen te doorgronden, de gevolgen te meten en mee te werken aan de uitvoering.
Het toekomstige vierde Acte wil lessen trekken uit de evaluatie van Acte 3. De in het hele land gevoerde consultaties hebben politici, administratie, economische actoren, werknemers, vrouwen, jongeren en de samenleving betrokken.
Daarbij zijn verschillende zwakheden vastgesteld: ontoereikende financiële middelen, moeilijkheden bij het uitoefenen van bepaalde overgedragen competenties, het ontbreken van een werkelijk lokale publieke dienst, kwetsbaarheden van de status van de bestuurder en zwakke mechanismen voor burgerparticipatie. De nieuwe hervorming wil deze problemen gezamenlijk aanpakken.
Zo zal ze met name de lokale financiën versterken, een territoriale publieke dienst opbouwen, de status van de bestuurder verbeteren en de betrokkenheid van burgers bij het lokaal bestuur verder organiseren.
Maar de uitdaging gaat verder dan de gemeente alleen. De hervorming beoogt ook de samenwerking tussen overheden te versterken via territoriale polen en intergemeentelijke samenwerking, om realisatie van projecten mogelijk te maken die de administratieve grenzen van een enkele overheid overschrijden.
DE ZENUW VAN HET GESCHIL: DE BRONNEN
Onder de principes schuilt echter een centrale vraag: met welke middelen kan decentralisatie gefinancierd worden?
De vertegenwoordiger van de regering verwees naar de simulaties die door de president van de Republiek zijn aangevraagd over de geleidelijke verhoging van de middelen bestemd voor de territoriale overheden. Hij kondigde tevens aan dat er gewerkt wordt aan een geleidelijke indexering van dotatiefondsen en van bepaalde financieringsmechanismen op basis van BTW.
Het doel is om de middelen van de overheden voorspelbaarder te maken en de ongelijkheden tussen regio’s te verminderen. De regering werkt gelijktijdig aan een modernisering van de lokale fiscaliteit, met een reeks maatregelen die gericht zijn op herziening van het fiscale systeem dat van toepassing is op de overheden.
Een ambitieuze hervorming, maar het succes ervan zal in grote mate afhangen van het vermogen om de overheden daadwerkelijk de middelen te geven die overeenstemmen met de bevoegdheden die aan hen zijn toegewezen.
Naar een nieuw statuut van de lokale bestuurder
Een ander major project: het statuut van de lokale bestuurder. Volgens de vertegenwoordiger van het ministerie is een eerste versie van het ontwerp voor het besluit tot statuut van de bestuurder al beschikbaar. Deze ontwikkeling beantwoordt met name aan een presidentsessie die gericht is op het versnellen van het regelgevingsproces.
Het toekomstige statuut moet de uitoefening van het mandaat beschermen, terwijl het de ethiek, transparantie en de verantwoordelijkheid van de bestuurders versterkt.
Het gaat er daarmee om een functie die steeds veeleisender wordt beter te kaderen in gemeenten die te maken hebben met toenemende verantwoordelijkheden en met steeds hogere burgerverwachtingen.
GROND, AMBTENAREN EN TERRAIRË ONGELIJKHEDEN CENTRAAL IN HET DIALOOG
Het toekomstige dialoog tussen regio’s zal ook de meest gevoelige onderwerpen aanpakken.
Het onroerend goed/grondbezit, de financiële middelen, de arbeidsvoorwaarden van territoriale ambtenaren en de ongelijkheden tussen gemeenten behoren tot de belangrijkste zorgpunten.
Het principe van territoriale differentiatie zou eveneens een belangrijke plaats innemen in de nieuwe architectuur. Het idee is om meer rekening te houden met de specifieke realiteiten van elk gebied, in plaats van dezelfde mechanismen uniform toe te passen op gemeenten met verschillende ontwikkelingsniveaus en beperkingen. Ook de vraag naar de toegang van vrouwen en jongeren tot economische kansen en tot de ruimtes waar lokale beslissingen worden genomen, moet in dit denken worden meegenomen.
TERRITORIALE PUBLIEKE DIENST, TERRITORIALE POLES EN INTERGEMEENTELIJKHEID
Een andere duidelijke boodschap: de regering wil vooruit met de vakbondswerkers in de opbouw van de lokale publieke dienst.
Het met de vertegenwoordigers van de werknemers gevoerde dialoog wordt beschouwd als een voorwaarde vooraf aan deze hervorming. Het doel is met name om carrières, arbeidsvoorwaarden en de verantwoordelijkheden van de territoriale medewerkers beter te organiseren.
Deze aanpak zal echter rekening moeten houden met de enorme verschillen tussen overheden wat betreft menselijke en financiële middelen.
Een andere belangrijke innovatie ligt in de wens om de mechanismen van territoriale samenwerking te versterken.
Intergemeentelijk samenspel moet een centrale rol gaan spelen. Volgens de cijfers die tijdens de bijeenkomst genoemd werden, hebben ongeveer twintig intercommunales al financiering ontvangen die meer dan vier miljard CFA bedraagt, terwijl ongeveer vijftien anderen in afrondingsfase zouden zijn.
De regering wil aldus de samenwerking van middelen bevorderen en de realisatie van structurele projecten op een schaal brengen die groter is dan die van de gemeente.
EEN NIEUWE TERRITORIALE KAART IN OPMAAK
De toekomstige hervorming kan ook leiden tot aanpassingen in de territoriale organisatie. Het reflectieproces rond de nieuwe territoriale entiteiten voorziet onder meer fusies en absorpties voor sommige gemeenten die incoherenties of specifieke moeilijkheden vertonen. Maar de regering wil een zuivere administratieve hervorming vermijden.
De echte uitdaging zal bestaan in het bouwen van efficiëntere, rechtvaardigere en beter gefinancierde territoria die in staat zijn de ambities op het gebied van economische en sociale transformatie van het land waar te maken.
De 44e plenaire vergadering van de Hoge Raad voor de sociale dialoog markeert zo een nieuwe stap in dit proces. Drie dagen lang worden de verschillende actoren uitgenodigd om hun analyses te vergelijken en aanbevelingen te formuleren.
Het overheidsboodschap is nu onmiskenbaar: Acte 4 mag niet langer in theorie blijven; het moet verankerd worden in wetgeving, begrotingen en vooral in de dagelijkse praktijk van de territoria.
