Analyse van de afwijzing van het project van de gewijzigde begroting (LFR) voor 2026 in het licht van het Plan voor Economisch en Sociaal Herstel (PRES) en de oriëntaties
1. Feiten op een rijtje
Op 3 november 2026 heeft de Nationale Vergadering het wetsontwerp nr. 40/2026 houdende de gewijzigde begroting (LFR) voor 2026 verworpen door middel van een voorafgaande vraag die de behandeling van de tekst zonder inhoudelijk debat beëindigde.
De meerderheid baseerde haar afwijzing op de onvoldoende begrotingswaarheid van de tekst: betwiste inkomsten- en uitgavenramingen, het aangekondigde tekort van 7,6 % van het BBP dat als overschat werd gezien, onvolledige informatie over de schuldenlast en financieringsbehoeften, evenals de kwestie van de speciale fondsen. De minister van Economie, Financiën en Plan ziet hierin een politiek voorwendsel.
2. Lezing: van formele soevereiniteit naar substantieve soevereiniteit
Het begrotingsgoedkeuren, een fundamentele prerogatief. De parlementaire toestemming voor uitgaven en belastingen vormt het historische hart van de volkssoevereiniteit. Een stemming die beperkt is tot het registreren van reeds genomen arbitraire beslissingen zou tot een puur formele soevereiniteit leiden. Door het af te wijzen van een als onoprecht beschouwde tekst oefent de nationale vertegenwoordiging een substantiële soevereiniteit uit: zij bevestigt dat begrotingskeuzes voor het volk en zijn vertegenwoordigers worden gemaakt.
Een omgekeerde volgorde. De LFR is ontwikkeld na de overeenkomst met het IMF (Internationaal Monetair Fonds), die nog onderhevig is aan de goedkeuring van zijn Raad van Bestuur, voor een financiering van 2,2 miljard dollar. Wanneer de grote evenwichten met een schuldeiser zijn onderhandeld voordat ze aan het Parlement worden voorgelegd, wordt het nationale debat van zijn doel ontdaan. De afwijzing herinnert eraan dat externe conditionaliteit niet de democratische beraadslaging kan vervangen.
Transparantie van de schulden en gedeelde verantwoordelijkheid. Na de onthulling van de verborgen schulden is de eis van volledige informatie over de schuldenlast geen houding maar een voorwaarde voor geloofwaardigheid. Deze eis geldt voor de Staat zoals voor zijn partners. Het IMF, wiens toezicht deze afwijkingen niet heeft gedetecteerd, moet verantwoording afleggen voor zijn tekortkomingen voordat een nieuwe aanpassing wordt voorgeschreven: geen overeenkomst mag worden gesloten zolang zijn verantwoordelijkheid niet is opgehelderd door een onafhankelijke evaluatie.
3. De LFR 2026 in het licht van het Plan voor Economisch en Sociaal Herstel (PRES)
Voorgelegd op 1 augustus 2025 onder de naam « Jubbanti Koom », is het PRES gebaseerd op een kernprincipe: Senegal financieren met Senegalese middelen. Ongeveer 90 % van de financiering, geschat op 5 667 miljard FCFA over drie jaar, moest afkomstig zijn uit endogene bronnen, zonder de publieke schuld te vergroten of de natuurlijke of landbronnen af te staan. De LFR 2026 wijkt aanzienlijk af van deze traject.
Drie afwijkingen ten opzichte van het PRES. Ten eerste wordt de endogene component meer dan gehalveerd: de verwachte inkomsten uit het PRES dalen van 703,6 miljard FCFA tot 303,5 miljard FCFA, een daling van 400,1 miljard. Ten tweede legt de bijstelling de nadruk op de openbare investeringen, die met 555 miljard verlaagd zijn (-19,8%), terwijl het personeelsbestand gehandhaafd blijft en de energietoelagen met 540,3 miljard toenemen: het is juist het vermogen tot transformatie van de economie dat hierdoor wordt opgeofferd. Ten derde wordt de financiering van het tekort, op 7,6 % van het BBP gebracht, ondersteund door een IMF-programma van 2,2 miljard dollar, waardoor de externe afhankelijkheid die het PRES beoogde te verminderen, weer wordt ingevoerd.
Wat het PRES heeft aangetoond. De resultaten van 2025 bevestigen dat interne mobilisatie mogelijk is: de DGID heeft circa 2 915 miljard FCFA geïnd (+12 %), de binnenlandse btw is met ongeveer 20 % gestegen en de Douanes hebben hun doelstellingen overschreden met 1 286 miljard FCFA. De LFR 2026 registreert echter een daling van 453,3 miljard aan fiscale inkomsten, zonder dat de oorzaken van deze bezuiniging noch de correctieve maatregelen van het PRES worden uitgelegd.
Conclusie. Het afwijzen van de LFR kan worden gelezen als een daad van trouw aan het PRES: de meerderheid weigert dat een extern onderhandelde aanpassing het kader van herstelsoberain door het land wordt vervangen.
4. Risico’s en aandachtspunten
• Exécution budgétaire: het afwijzen vormt geen belemmering voor de uitvoering van de eindjaartoepassingen (lonen, leveranciers, gemeenten, overeenkomsten met de media). De regering beschikt over publieke juridische opties, waaronder artikel 83 en continuïteitsdecreten. Dus zelfs met de afwijzing van de LFR beschikt de uitvoerende macht over stevige juridische hefboomwerken om het land te laten functioneren.
• Perceptie: De LFI 2027 zou hetzelfde lot kunnen treffen. Het risico dat het afwijzen wordt geïnterpreteerd als een institutionele crisis aan de top van de Staatsinstellingen in plaats van als een middel van parlementaire controle is onaanvaardbaar. Hetzelfde scenario voltrekt zich momenteel in de VS met de resultaten van de tussentijdse verkiezingen die zojuist hebben plaatsgevonden. Niemand praat in de VS over een institutionele crisis. Elke staatsinstantie zal haar rol spelen zoals de grondwet voorschrijft. Zo gaat het nu ook in Senegal.
5. Aanbevolen oriëntaties
• Ga van afwijzing naar voorstel: publiceer zo snel mogelijk een tegenvoorstel met cijfers (verwachte inkomsten, niveau van tekort, behandeling van speciale fondsen), om het argument dat een alternatief mogelijk is te consolideren.
• Eis een uitgebreide schuldbijlage aan: stock, aflossingsschema, niet-begrotingsgerelateerde schuld en garanties, als voorwaarde voor elk nieuw voorstel en voor de LFI 2027.
• Eis een onderzoek door het onafhankelijke evaluatiebureau van het IMF (BIE/IEO) voordat elk akkoord wordt gesloten: Start het proces om het BIE te vragen naar de tekortkomingen in het toezicht van het Fonds in de zaak van de verborgen schuld. De programmabeoordelingen, de schuldwaarderingsanalyses en de IV-raadplegingen hebben geen afwijkingen aan het licht gebracht: de verantwoordelijkheid van het IMF moet worden opgehelderd en publiekelijk vastgesteld. Het BIE bepaalt zijn eigen werkprogramma; de eis moet zowel door de Gouverneur van Senegal bij het IMF als door de administrateur die Senegal in de Raad van Bestuur vertegenwoordigt, formeel in de Raad worden ingebracht en mag niet worden afgedaan als een politieke roep.
• Weiger de asymmetrie in aansprakelijkheid: Senegal heeft zijn eigen verborgen schuld onthuld en gedocumenteerd; het zou onaanvaardbaar zijn dat het Senegalese volk alleen opdraait voor de kosten van het herstel, terwijl de toezichthoudende instelling geen verantwoording aflegt.
• Breng de eis internationaal onder de aandacht: mobiliseer Afrikaanse parlementariërs, maatschappelijke organisaties en partnerlanden zodat de evaluatie door het BIE een gedeelde voorwaarde wordt en geen geïsoleerde vraag vanuit Senegal.
• Open een oprechte dialoogruimte: stel een formeel mechanisme voor voor een dialoog Executief–Vergadering voordat een nieuw wetsvoorstel wordt ingediend.
6. Taalgebruik
• « Een begroting stemmen is geen ontvangstbewijs tekenen: het is, namens het volk, beslissen over het gebruik van zijn middelen.»
• « Na de verborgen schuld is transparantie niet onderhandelbaar, noch voor de staat, noch voor zijn partners. »
• « Geen akkoord zonder waarheid: het IMF moet eerst verantwoording afleggen aan zijn eigen Evaluatiebureau over wat het niet heeft gezien. »
• « Onze eis is geen blokkade: we zijn bereid een eerlijke, cijfermatige en verantwoorde begroting aan te nemen.»
