De retoriek die haat zaait presenteert zich nooit op het eerste gezicht als haat. Het gaat over het vaderland, over traditie en over moraal. Dat is wat de Senegalees jurist Adama Dieng, speciaal gezant van de Afrikaanse Unie voor de preventie van genocide, in een interview met Stéphanie Maupas zegt, gepubliceerd door Le Monde op 30 oktober 2026, als slot van de reeks “In Afrika, de reactionaire golf”.
Op het continent signaleert hij een banaliserende toon in uitspraken die migranten, etnische of religieuze minderheden en LGBT-personen tot collectieve dreigingen maken. De methode bestaat erin mensen in één categorie te stoppen en hen een collectieve schuld toe te schrijven, waardoor hun uitsluiting als acceptabel wordt gezien.
Niet elk haatzaaiend taalgebruik leidt tot een massale misdaad, erkent hij. Maar herhaalde ontmenselijking, oproepen tot geweld en straffeloosheid zijn alarmerende signalen. Het Rwanda van 1994 herinnert ons eraan: “Het begon niet met machetes of met machinegeweren, maar met woorden.”
Wat betreft de wetgeving in Senegal die homoseksualiteit strafbaar stelt, geeft Dieng toe dat de zorgen die voortkomen uit cultuur en opvoeding van sommige families gehoord moeten worden. Hij maakt zich echter zorgen over de verstrakking van de tekst, gezien de mogelijke effecten op veiligheid, de toegang tot zorg en de vrijheden. Geen debat rechtvaardigt agressie of vervolging.
De gewelddadigheden jegens Afrikaanse migranten in Zuid-Afrika baren hem diepe zorgen. Sociaal-economische moeilijkheden en werkloosheid vragen om antwoorden, maar hierdoor mag de buitenlander niet als zondebok voor alles worden aangewezen. Hij waarschuwt ook tegen nationalististische misbruik van het pan-Afrikanisme: “Hoe kun je de eenheid van Afrika oproepen terwijl je de Afrikaan uit het buurland als een ongewenste vreemdeling bestempelt?”
Radicalisering is geen onvermijdelijk lot, benadrukt hij. Verenigingen, journalisten, advocaten, rechters, kunstenaars en religieuze leiders zetten zich in voor de bedreigde mensen, soms met groot risico.
