Ons literaire erfgoed is een rijke, geconcentreerde ruimte vol creativiteit en schoonheid. Literatuur is een kunst die haar plek vindt in een tijdperk, een historische context en een cultureel geheel, terwijl zij tegelijk verborgen waarheden van de werkelijkheid onthult. Literatuur is een alchemie van esthetiek en ideeën. Door de literatuur bouwen wij ons verhaal dat in het geheugen gegrift staat.
Zo bestaat Afrikaanse literatuur door zijn singulariteit, zijn geschiedenis en zijn bijzondere vertelwijze. De mooie bladen van onze literatuur hebben als doel ons een ontmoeting te brengen met de scheppers van het woord en met hun werken die samensmelten met onze talenten en onze intelligentie.
In het landschap van de hedendaagse Afrikaanse literatuur lijken de planken eindeloos vol te raken met de verbeelding die zich ontplooit en met de kracht van onze ontdekkingen. Men denkt misschien dat men een auteur, een werk, of een literaire esthetiek heeft voltooid, maar de creatie herconfigureert zich opnieuw om ons te verrassen, om ons opnieuw uit te nodigen in de daad van de roman, in de gedachte of in de poëtische wals van het woord.
En poëzie bekleedt een bijzondere plaats in de productie van een schrijver. Soms is zij de bron van de esthetische opbouw van een heel geheel dat tot stand komt door de uitdrukking van een nieuwe taal. Poëzie, die lijkt te zijn gegrondvest op diverse stilistische restricties, is ook een uitgestrekt veld van een diep vrij uitdrukken, en die door haar korte en imaginaire vorm het begin is van elke literatuur.
Uit het veelvormige oeuvre van Alain Mabanckou, gegroeid uit een unieke en sonore dwarsstroom, rijst de poëtische beweging die zich bevindt aan de dageraad van de inspiratie van een heel ruim en memorabel esthetisch beeld. La Légende de l’errance, aangrijpend verhalend-gedicht over de overleden moeder, alleen in de schaduwen van de verlaten berg, is een ontroerende getuigenis van degene die de dichte wildernis van de kindertijd, overspoeld door ballingschap, niet kan bereiken.
S’ouvre une plaie profonde
sur la peau tendue du désamour
nourri d’herbes d’errance
Jonge dichter geboren in Congo, raakt Alain Mabanckou op dat moment wees van zijn verre land, ontworteld aan de oevers van Parijs, een nieuw vertrekpunt dat open gaat voor de schrijver in wording:
La distance se dilue
dans la géographie de l’urgence
La douleur côtoie les eucalyptus
qui bordent les terres lointaines
In deze ongeneselijke pijn die nog aanstaande is, verschijnen er perks die zich op de muren van het verdwalen aftekenen waar de dichter in een droom zoekt, als een voorgevoel van een droom. En een zin verschijnt als een aankondiging die de regels van het verhalende gedicht bezet:
« Voici la patrie toute nue…
De essentiële woorden lijken over het papier te schieten, als een vlucht naar het begraven land, onbeheersbare woorden die al in de genesis van de poëtische schepping staan.
« Voici la patrie toute nue
avec une lune rachitique
crucifiée au faîte de l’incertitude
De beelden vormen zich stap voor stap in het verbeeldingsvermogen van de dichter die tekens hoort en zoekt, nog steeds, om te zeggen wat zich onttrekt:
« Dans les ténèbres de l’errance
le songe est le seul point lumineux
Mais il meurt dans le gosier de l’engoulevent
Alain Mabanckou lijkt zijn tocht te uitvinden als antwoord op de roep van een poëtische zwervacht die uit de hemel en uit de ijzige wind van de woestijn klinkt:
« Marcher
Marcher encore
Suivre sans mot dire
l’allure de l’affluent
qui se presse vers l’embouchure
De taal van Alain Mabanckou is zo nauwgezet dat zij geen brede uitspatten nodig heeft; zij zoekt niet te verblinden, zij stroomt als het zachte water van een beek dat de essentie van alles is:
« Un village
Sous le ciel cendreux
la somme des semailles dévastées
par l’ingratitude pérenne des pluies »
Zo, langs dit door hoop op een nooit zekere terugkeer uitgezette route, vloeien de woorden samen met het opnieuw uitgevonden landschap:
« Les larmes de l’herbe fauchée
se confondent avec la rosée
La vie est passée par ici
rasant les cimes de l’espoir
L’écorce de ce figuier porte les traces
de la légende de l’errance »
Maar ondanks de poëtische vorm die probeert onzekere tijden te ver weg te houden, verschijnt het onvermijdelijke in het hart van de mens die stapt en wacht op de ijskoude kreet:
« L’ululement des effraies
C’est la nuit qui hante la nuit
et l’annonce d’une nouvelle »
En uit deze melancholische, haperende en mistige poëzie lijkt Alain Mabanckou te stoppen, hij is bevroren door de begrafeniskenning die even ver lijkt als de oneindigheid van de ballingschap:
« C’est ici que s’achève la course du soleil
Avec lui, les jours se retirent
dans le cimetière des éléphants »
De pijn omcirkelt de dichter waarvan de woorden overvloedig zijn maar niet meer weten hoe afscheid te nemen, hetzij zijn eigen afscheid, hetzij dat van zijn moeder. Daarom kunnen alleen metaforen het oorverdovende stilte van dit afschuwelijke nieuws verzachten:
« J’ai peur du vide
j’ai peur de la nuit
de l’ombre qui se déploie
de ma silhouette qui se courbe
J’ai peur
du silence
j’ai peur »
En aangezien er geen remedie is tegen het ultieme rouwproces, die aan de oorsprong van ons bestaan ligt, blijft er slechts de hoopvol heropleven van wat nu begraven ligt in de modder van herinnering:
« J’irai planter l’arbre de ma douleur
sur les terres humides
du silence près de sa tombe »
Zo wekt Alain Mabanckou’s poëzie een vertrouwde stem in ons op, die van het gemis dat brandt. De ontpersoonlijking van het vaderland, het verraad van het geheugen, het tekort aan de moeder die er niet meer is, als een dubbele vloek voor wie ver is of zich tot vreemd heeft gevoeld ten opzichte van het vaderland. Zijn tranen zijn de onze in deze poëtische en menselijke gemeenschap. Het is uit deze gevoelige wond dat Alain Mabanckou poëzie creëert, met een strakke stijl, vol precisie, als een beweging die de tijd en de beelden tijdelijk stilstelt.
La légende de l’errance, Alain Mabanckou, Récit-Poème, préface de Pius Ngandu Nkashama, éditions L’Harmattan, Paris, 1995.
DE STILTE VAN DE TOTEM OF DE TERUGGEVEN VAN DE AFRIKANSE ESTHETIEK
CHEIKH HAMIDOU KANE OF DE BOUWER VAN DE TEMPELS VAN ONZE MEMORIE
DE GOEDE WREVELEN VAN ELGAS OF DE EMEANCIPERENDE GOLVEN VAN DE DECOLONISATIE
EEN LITERAIR VERDRAAG VOOR AFRIKAANS LITERATUUR
KLAP, KLAP DE TAM-TAM VAN LICHT, DE TAM-TAM VAN ONZE VERHAAL
Afrikaanse Afspraken van NDÈYE ASTOU NDIAYE OF DE ART VAN DE INITIATIEVE VERHALEN
VROUWTIJDEN VAN RABY SEYDOU DIALLO OF DE MATRILINEAIRE Afrikaanse ERFGOED
ANNE TTE MBAYE D’ERNEVILLE, EEN FARAO BOUWER
DE WEERSTAND VAN VROUWEN IN DÉ THEATERWERK VAN MAROUBA FALL
LANDING SAVANE OF DE POËZIE IN REVOLUTIONAIR LETTERS
MARIAMA BÂ, HET BELANGRIJKSTE WERK
MURAMBI, DE BOEK VAN DE BEENSELTEN OF DE HISTORISCHE VERTELLING VAN EEN MASSACRE
AFROTOPIA OF DE POËTISCHE BESCHAVING VAN DE AFRIKANSE BEZIELING
AMINATA SOW FALL, DE VASTberadenHEID EN HOOP
ROUGE SILENCES VAN FATIMATA DIALLO BA OF DE INTENSITEIT VAN MAGISCH REALISME
VAN DE DECOLONISATIE VAN DE CRITISCHE GEEST NAAR HET AFRIKAANSE VERHAAL
ABDOULAYE ELIMANE KANE OF DE DENSE MEMORIE VAN BEELD
TANGANA OP TEFES, EEN LITERAIRE BALLADE TUSSEN NOSTALGIE EN FANTASIE
ISSA SAMB DIT JOE OUAKAM, EEN IKOON VAN DE SENEGAALSE KUNSTWERELD
DE WAAKSERS VAN SANGOMAR VAN FATOU DIOME OF DE VERDEDIGING VAN EEN VERBEELDING GEANKERD IN CULTUUR EN GESCHIEDENIS
DE PLEUR VAN MALICK FALL OF HET EXEMPLAIRE VERHAAL VAN DE MASKER
ABDOLAYE SADJI, MEERstemmigheid EN HERNIEUWING
SABARU JINNE, DE TAM-TAMS VAN DE DIJDE OF DE BEELDVOLLE LITERATUUR VAN CINÉMATOGRAFISCHE ARBEID
DE LAATSTE SCHONE ARTS VAN FARY NDAO OF DE OVERWINNING VAN DE DROMEN
DE HOOPKETTING VAN HOOP EENROMAN VAN KHADI HANE OF DE TAM-TAM VAN ROMANSE VERLANGEN
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE MEERVOUD VAN DE AFRIKANSE ZANG
UNIVERSALISER DOOR SOULEYMANE BACHIR DIAGNE OF HOE DE HUMANE CULTUUR TE VERBREIDEN IN HAAR VERSCHILLENDHEID
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE POËTISCHE HANDGEBRACHT, DOOR ABOU BAKR MOREAU
SOKHNA BENGA, EEN TEKENEND ZACHTE EN SCHONE POËZIE
NAFISSATOU DIA DIOUF, EEN POËZIE GEWOOND IN ZACHTHEID EN RECHTVAARDIGHEID
FATOUMATA BERNADETTE SONKO OF DE WEIGERING VAN DE STILTE
BABACAR SALL OF DE INCARNATIE VAN EEN ALWETSE POËSIE
MANKEUR NDIAYE OF DE DIPLOMATIE IN HET HART
MAHAMADOU LAMINE SAGNA ONTHULT DE EPISTEMOLOGISCHE BREUK VAN CORNEL WEST’ WERK
CÉSAIRE: STICHTING VAN EEN POËTIEK, DOOR MAMADOU SOULEY BA
AMY NIANG OF DE POËZIE VAN EEN WERELD
FADEL DIA OF DE VEILIGHEID VAN HET VERLEID VAN DE KINDERJAREN
CRITIQUE DE LA RAISON ORALE VAN MAMOUSSÉ DIAGNE, EEN FUNDAMENTEEL HET VERHALEN VAN AFRIKANSE VERHALEN
ABDOULAYE RACINE SENGHOR OF DE HOOG GLANSENDE ESTHETIEK
BAABA MAAL, EEN REIZENDE ARTIST OP DE AFRIKAANSE VERKENNING
MAKHILY GASSAMA OF EEN BELANGRIJKE STEM VAN DE AFRICAANSE LITERATUUR
EEN OMKERING VAN DE WEST-EUROPESE EPISTEMOLOGIE
DE ANDERE INZICHT OP EEN DOEMSCHE ILLUSIE
DE NAASTELIJKHEID VAN HET LEVEN, EEN ROMAN VOL DENS ESTHETIEK
DE VERLOOR VAN DE RAABI VAN MOUMAR GUÈYE OF HET VERHAAL VAN EEN BRUTEL VERHAAL
BAL D’AFRIQUE VAN MAMADOU DIALLO OF EEN LITERAISE KUNST IN BEELD
DE DRAAD VAN VERHALEN OF DE ROMANSE INSCHRIJVING VAN DE REALITEIT
DE PROBE VAN DE KONFLICT TE VERLICHTEN DOOR DIALOOG
HERINNERINGEN VAN EEN KIND VAN HET PLAATSVERHUIZEN VAN SALIOU MBAYE OF DE SCIENTIFISCHE, HISTORISCHE EN INTIEME UITING
In de hand van God van Annie Coly Sane of het autobiografische pact
Het schemerlicht van de praal, van Amadou Tidiane Wone of de fictie ten dienste van de werkelijkheid
Het Stedelijk Saint-Louis-idee onder tijdsdruk door Alpha Amadou Sy
De Kronieken van Maaba Yero door Rassoul Ba of het verhaal van een symbolische en collectieve geschiedenis
Duizend jaar verhalen van Souleymane Mbodj of de allegorieën van Afrikaanse verhaalkunst
Khady Fall Faye-Diagne of een poëzie die zacht is voor de geschiedenis van het land
Het Kind van Balacoss van Malick Diarra of de uitdrukking van een historische en romansche vertelling
De liberalisatie van maskers van de pseudo-democratie
Het fundamentele werk van de Afrikaanse beschaving
De zoon van Papa Samba Badji, een roman vol drama en verbazing
El Hadj Hamidou Kassé, een poëzie met uitzonderlijke literaire dichtheid
Habib Demba Fall of de schatten van een fundamentele vertelling
Force-Bonté van Bakary Diallo of het unieke verhaal van een autodidiet
Anna Ly Ngaye of de uitdrukking van een vrije en moderne poëzie
Mame Ngoné Faye of een poëzie met een buitengewone vrijheid
Aoua Bocar Ly-Tall of het onder de aandacht brengen van Afrikaanse vrouwen in de geschiedenis van de mensheid
Fatou Warkha Sambe of rechtvaardigheid op de schouderriem
Vakbonden in de Geschiedenis onder het oog van Babacar Diop Buuba
Meïssa Maty Ndiaye of poëzie die de lichten samenbrengt
Dr Ibra Mamadou Wane of het traject van een kind uit het land, tussen erfenis, cultuur en herinnering
Assaïtou Diop of geuren van poëzie
De Constructie van het huidige van Felwine Sarr of hoe utopieën van het Afrikaanse continent in leven te houden
Karim – Senegalese roman van Ousmane Socé Diop of het romaneske onder de druk van ontgoocheling
De Verhalen van Amadou Koumba van Birago Diop of de overdracht van het Afrikaanse verhaal
Ndongo Mbaye of de belichaming van een staande poëzie
Nafissatou Niang Diallo of het autobiografisch romaneske verhaal
Abdoulaye Fodé Ndione of de uitdrukking van een intieme en absolute poëzie
Mamadou Bamba Ndiaye of de ontluiking van een vulkanische poëzie
Derde afwisseling in Senegal: Mon double regard van Mamoudou Ibra Kane of het chronique van een politiek cruciaal moment
Djibril Diallo Falémé of het karakter van een poëzie vol ruptuur
Le Kajoor uit de 19e eeuw van Mamadou Diouf of het historische en poëtische verhaal van het Senegal-Saan
Hermeneutiek van de droom door Cheikh Oumar Diagne of de uitdrukking van een spirituele en wetenschappelijke visie
Elie-Charles Moreau of de stem van een mooie en opstandige poëzie
Mary Teuw Niane of een wiskundige poëzie van de woorden
De fluisteringen van Kiraye van Mamadou Hamath Kane of de adem van innerlijke herinnering
Het Rijk van Waalo door Boubacar Barry of de Afrikaanse geschiedenis ten dienste van het Afrikaanse verhaal
Amadou Lamine Ba of de uitdrukking van een poëtische exodus
En als Afrika zich verzet tegen ontwikkeling? van Axelle Kabou of de poging om het Afrikaanse project te verduidelijken
Een Afrikaanse seizoen van Fatoumata Sidibé of het poëtisch romaneske
Guy Tirolien of Prière d’un petit enfant nègre
Délya van Mamadou Abou Kane, Makkane of de poëtische Afrikaanse vertelling
De baders van het Rose-meer van Tanella Boni of de sporen van een uiterst poëtisch en universeel werk
Het verfraaien van de hemel door Eugène Ébodé of het herrezen verleden
Soweto: Soleils fusillés van Paul Dakeyo of de poëtische samenkomst
