De signeersessie van het boek “Penda Mbow, een geëngageerde intellectueel”, met een voorwoord door schrijver en journalist Boubacar Boris Diop, vond woensdag 21 oktober 2026 plaats in het Centre de recherche ouest-africain (WARC) in Dakar. In aanwezigheid van academici, vrienden en nabestaanden werd het parcours van een historica gevierd, wiens leven en werk decennialang verweven zijn met de intellectuele, feministische en culturele geschiedenis van Senegal, zonder ooit kennis los te koppelen van engagement.
Het traject van Penda Mbow strekt zich verder uit in de pagina’s van een boek dat meer is dan een louter biografische oefening. Dit werk, gewijd aan deze docerende van uitzonderlijk kaliber, geeft een beeld van een vrouw wiens feministische strijd, politieke standpunten en toewijding aan cultuur het publieke debat hebben getekend. De ceremonie bracht meerdere figuren uit de academische wereld samen, waaronder de professoren Fatou Sow en Mame Moussé Diagne, die een persoonlijkheid begroetten wiens invloed veel verder reikt dan de grenzen van de universiteit.
Na de presentatie van het werk door de historica Prof. Rokhaya Daba Fall, vertelde Penda Mbow opnieuw over de omstandigheden van de publicatie, en over de herinneringen en ontmoetingen die haar loopbaan hebben gevormd. Haar tussenkomst gaf de bijeenkomst een persoonlijke toon, doordat ze herinneringen aan een jeugd in Dakar naar voren bracht en de stappen van een engagement die gevoed werd door intellectuele nieuwsgierigheid, overtuigingen en de omgang met artistieke kringen.
DE LA MÉDINA À L’ENGAGEMENT INTELLECTUEL
Wanneer ze haar jeugd in de Médina, Dakar, beschreef, herinnerde Penda Mbow hoeveel haar sociale en culturele omgeving haar persoonlijkheid heeft gevormd en de mensen die haar jeugd hebben gekenmerkt. Het boek gaat niet slechts voorbij aan een academ-carrière; het brengt een tijdperk, plaatsen en gezichten opnieuw tot leven en werpt tegelijk licht op de transformaties van Senegal sinds de onafhankelijkheid. De intellectueel onderstreepte haar hechte banden met kunstenaars, met cultuur en met tradities, relaties die decennialang gekoesterd zijn en die een essentiële dimensie vormen van haar traject. Ze uitte haar dank aan de twee coauteurs, Fabienne Samson en Saliou Ngom, wiens vasthoudendheid en begeleiding haar ertoe hebben gebracht dit autobiografische werk te aanvaarden. Zij, die zichzelf aanvankelijk definieerde door haar passie voor kennis, zag er geen boek over haar eigen geschiedenis in.
“Mijn passie is studeren, kennen, weten,” herhaalde ze ter illustratie van die houding.
Ook de omslag van het boek kent een bijzondere geschiedenis. Het schilderij dat erop staat, werd gemaakt door Bénédicte Delaroncière, die Penda Mbow had geschilderd terwijl zij in het salon van haar docent Charles Delaroncière zat te lezen. De keuze voor dit werk is een eerbetoon aan een lang bestaan en aan een persoonlijke herinnering die de intellectueel heeft willen behouden.
FABIENNE SAMSON, DRIE JAAR VAN VERTRAGEN EN DIALOGUE
Na Penda Mbow sprak de antropologe Fabienne Samson en vertelde zij over de ontstaansgeschiedenis en de opbouw van het werk. Zij situeerde het begin van het project op 11 juli 2023, tijdens een lezing die Penda Mbow gaf bij de opening van een doctoraatschool, georganiseerd in Dakar met Saliou Ngom.
De gedachten van de wetenschapster over de islam, de politiek en de positie van vrouwen had toen bijzondere vragen opgeroepen bij de twee onderzoekers. Hoe kon het dat nog geen enkel werk was gewijd aan een persoonlijkheid wiens werk en engagement een centrale rol spelen in het Senegalese intellectuele leven?
Uit deze vraag ontstond het idee voor een boek. In eerste instantie voorzag men een klassieke wetenschappelijke biografie, opgebouwd uit interviews en getuigenissen van mensen die met Penda Mbow omgingen. Maar het eerste interview veranderde hun aanpak. “Haar woorden waren zo levendig, zo sprekend,” legde Fabienne Samson uit, onderstreichend hoeveel rijkdom er in het verhaal lag van haar jeugd in de Médina en van Dakar tijdens de transformaties van onafhankelijkheid en de postkoloniale periode. Het project evolueerde toen naar een werk waarin de stem van Penda Mbow centraal kwam te staan. In ongeveer een jaar werden zeven interviews afgenomen, soms drie tot vijf uur lang. De gesprekken werden vervolgens getranscribeerd, herwerkt en verrijkt met verduidelijkingen, in een proces waaraan de betrokkene volledig deelnam.
Voor Fabienne Samson rustte deze samenwerking op wederzijds vertrouwen. Ze prees de vrijheid die aan de auteurs werd gelaten, ook al had Penda Mbow kunnen kiezen om de inhoud van een werk over haar eigen leven te controleren.
Naast het eerbetoon hebben de coauteurs deze individuele traject in een wetenschappelijke reflectie over Senegal geplaatst, van de onafhankelijkheid tot nu. De publicatie, met voorwoord door Boubacar Boris Diop en uitgegeven door Présence Africaine, biedt een persoonlijk verhaal dat de politieke, sociale en culturele transformaties van het land verheldert.
SALIOU NGOM: EEN TRAJECT VERTELLEN, DE GESCHIEDENIS VAN SÉNÉGAL VERDUIDELIJKEN
De socioloog en politicoloog aan het Instituut Fondamental d’Afrique Noire (IFAN), Saliou Ngom, vroeg aandacht voor de kritische dimensie van het boek. Voor hem ging het er niet alleen om het leven van een bekende persoonlijkheid te schetsen, maar om te begrijpen hoe haar persoonlijke pad verweven raakt met de veranderingen in de Senegalese samenleving.
Hij benadrukte de drie grote delen van het boek: het persoonlijke parcours van Penda Mbow, haar feministische engagement en haar politieke loopbaan.
Het eerste deel gaat terug naar haar jeugd, haar vriendschappen en de kringen waarin zij zich heeft ontwikkeld. Het tweede onderzoekt haar feministische engagement, de weerstand waarmee deze beweging te maken kreeg en de debatten rond de positie van vrouwen. Het derde analyseert haar politieke pad en de uitsluitingsmechanismen waaraan vrouwen in politieke partijen en sociale bewegingen kunnen worden blootgesteld.
Saliou Ngom benadrukte het belang van dit getuigenis om de seks-egale verdeling van het militant werk en de plaats die vrouwen innemen in de besluitvormingsruimten te begrijpen. Hij wees op de wens van Penda Mbow haar feministische identiteit te dragen, ondanks de controverse die deze positie kan oproepen.
Een van de belangrijkste aspecten van de benadering, volgens de coauteur, ligt in de mogelijkheid om standpunten tegenover elkaar te plaatsen. De auteurs hebben niet altijd alle analyses van Penda Mbow gedeeld, maar hebben wel dialoog en een kritische, verhelderende kijk geprefereerd. Deze vrijheid heeft bijgedragen aan een boek dat zowel biografisch als sociologisch van aard is.
Het boek maakt het mogelijk meerdere decennia van de Senegalese politieke geschiedenis opnieuw te lezen, met name de jaren negentig en de jaren 2000, vanuit het perspectief van een intellectuele, feministische en betrokken vrouw die meepraat in de debatten van haar tijd.
DES TÉMOIGNAGES SUR L’HUMANISME ET LA GÉNÉROSITÉ
Naast de wetenschappelijke presentatie van het werk werd de ceremonie verrijkt met getuigenissen van nabestaanden, vrienden en collega’s. De diverse bijdragen benadrukten de intellectuele kwaliteiten van Penda Mbow, maar ook haar humanisme, haar vrijgevigheid en haar beschikbaarheid voor anderen.
Deze getuigenissen resonneerden met het verhaal dat in het boek wordt verteld, waarin menselijke relaties een centrale rol spelen. Het werk presenteert niet enkel een academische carrière; het laat de ontmoetingen, de vriendschappen en de gedeelde ervaringen door de jaren heen herleven.
Penda Mbow verwees onder meer naar haar banden met kunstenaars die zij al ruim dertig jaar bijstaat. Zij benadrukte dat culturele ontmoetingen, uitwisselingen over muziek en de banden met artistieke kringen integraal deel uitmaken van haar bestaan. Deze culturele dimensie verheldert ook haar periode als minister van Cultuur en haar blijvende interesse in de Senegalese creatie.
Het boek zal spoedig verkrijgbaar zijn bij de boekhandel Quatre vents.
