Nog voordat zij patiënten onderzochten, hadden deze artsen zich al ingezet voor een onderneming van verovering en uitbuiting. In een interview met RetroNews wordt een historica genoemd die uitlegt hoe het medische personeel zich in Senegal en elders in Afrika heeft gevestigd, voordat enkele stemmen, te laat, zich ervan begonnen af te keren.
Aan de kusten en daarna in het binnenland heeft de westerse geneeskunde niet enkel genezen: zij heeft stap voor stap meegeschreven aan de vestiging van het koloniale gezag. Het waren aanvankelijk zeemarinaars die op de Afrikaanse kust landden, voordat koloniale artsen geleidelijk het achterland introkken, zoals in het interview wordt benadrukt.
Deze artsen vestigen zich soms in landelijke dispensaria, soms in de ziekenhuizen van grote steden zoals Dakar, waar zij vanaf het begin van de twintigste eeuw samenwerken met het Afrikaanse personeel van de Indigene Medische Hulp (AMI), en rondgangen, vaccinatiecampagnes en huisbezoeken bij moeders en hun zuigelingen organiseren. Officieel belast met het kennen en verzorgen van deze bevolkingen, dragen zij in werkelijkheid bij aan de levensvatbaarheid ervan voor de heersende macht. “De koloniale artsen nemen zelf de rol op zich van onmisbare hulpverleners van het koloniale project,” wordt door de historica samengevat.
Tijdens de hele negentiende eeuw blijven enkele artsen dit dominante discours echter bekritiseren, en betogen dat cultuur of klimaat de verschillen tussen volkeren beter verklaren dan biologie. Sommigen, soms erkend binnen hun vakgebied, weerleggen publiekelijk het idee dat de grootte van de schedel de intelligentie bepaalt, wat destijds niet veel gehoor vond.
Pas in de eerste helft van de twintigste eeuw realiseren veldartsen zich, in navolging van de kritiek op de zogenaamde “missie civilisatrice” door de politicus Georges Clemenceau, dat er verborgen politieke belangen achter hun opdracht schuilgaan. Hun positie wordt pas echt erkend na 1945, wanneer het gebruik van wetenschap en het concept ras voor genocidale doeleinden aan het licht komt, aldus de historica.
Als auteur van het werk « Corps noirs et médecins blancs » (La Découverte, 2021) en docent aan de Universiteit van Aix-Marseille, ziet zij hierin een waarschuwing die nog altijd geldt. De vooroordelen die zij onderzocht heeft, bestaan volgens haar nog steeds, en zij wijst erop dat die zelfs “in voetbalstadions” voortbestaan.
