Barthélémy Dias is lange tijd gezien als een van de meest strijdlustige gezichten van de Senegalese oppositie. Van Mermoz-Sacré-Cœur tot Dakar, van Khalifa Sall tot Ousmane Sonko, zijn carrière is opgebouwd door allianties, maar ook door breuken. Vandaag zoekt hij een volgende stap met Sénégal Bi Ñu Bokk en de nationale tochten “Dokh Mbokk”. Maar er rijst een vraag: is Barthélémy Dias zich losgemaakt van zijn oude bondgenoten voordat hij de politieke basis had opgebouwd die hem in staat stelt deze autonomie voluit te dragen?
De politieke geschiedenis van Barthélémy Dias begint in de oppositie. Afkomstig uit een politiek actieve familie, zoon van Jean-Paul Dias, maakt hij zijn eerste stappen bij de Parti Socialiste, waar hij jongerenverantwoordelijke wordt. Zijn verkiezing tot burgemeester van Mermoz-Sacré-Cœur in 2009 vormt het eerste echte ankerpunt van zijn carrière. Langzaamaan bouwt hij daar een imago op dat hem nooit meer verlaat: dat van een vechter.
Zijn verzet tegen het regime van Abdoulaye Wade, zijn directe toon en zijn manier van zich inzetten in politieke confrontaties geven hem een bijzondere zichtbaarheid in een oppositie die destijds gedomineerd werd door meer ervaren figuren. Barthélémy Dias zoekt niet alleen een politiek verantwoordelijke rol. Hij bouwt een politiek personage: de man die nooit terugdeinst. Dit imago zal tegelijk zijn beste kapitaal zijn en, later, een van zijn belangrijkste beperkingen.
Zijn traject wordt ook gekenmerkt door de Ndiaga Diouf-zaak, een episode met zware consequenties voor zijn carrière. De zaak heeft bij zijn aanhangers zijn beeld versterkt van een man die moeilijke politieke en juridische beproevingen trotseert, maar ze vormt ook een blijvende kwetsbaarheid in de opbouw van zijn nationale geloofwaardigheid.
Maar Barthélémy Dias’ ambitie kon natuurlijk niet stoppen bij Mermoz-Sacré-Cœur. De verovering van Dakar werd de volgende stap. In 2022 wordt hij burgemeester van de hoofdstad dankzij de dynamiek van Yewwi Askan Wi. Deze overwinning is aanzienlijk. Ze maakt hem een van de belangrijkste lokale verkozenen van het land.
Van Khalifa Sall tot Sonko: allianties als springborden
De relatie met Khalifa Sall vormt een beslissende stap. Na zijn scheiding van de Parti Socialiste wordt Barthélémy Dias een van de belangrijkste steunpilaren van de voormalige burgemeester van Dakar. Hun samenwerking is gebaseerd op een duidelijke politieke nabijheid: de verdediging van Dakar, verzet tegen de centrale macht en het aan de kaak stellen van wat zij beschouwen als het instrumentaliserend gebruik van de rechtspraak tegen hun politieke tegenstanders.
Dankzij Khalifa Sall bereikt hij zo een nieuw niveau. Maar het is met Yewwi Askan Wi dat Barthélémy Dias werkelijk het nationale niveau bereikt. De coalitie brengt meerdere oppositiecomponenten samen, met onder anderen Khalifa Sall en Ousmane Sonko. De lokale verkiezingen van 2022 vormen zijn moment van glorie: Yewwi wint meerdere grote steden en Barthélémy Dias verovert Dakar.
Barthélémy Dias wordt burgemeester van Dakar, maar binnen een politieke dynamiek die niet uitsluitend van hemzelf is. Daar ligt immers de vraag naar zijn autonomie. Zijn nest in Dakar is werkelijk, net als zijn activistisch verleden. Zijn persoonlijkheid is bekend. Maar de verkiezing van 2022 profiteert eveneens van de electorale kracht van Yewwi en van de dynamiek die door Ousmane Sonko werd aangewakkerd.
Met andere woorden, de coalities zijn voor Barthélémy Dias echte politieke springborden geweest. Een springplank vormt echter nog geen autonome basis. Hij moest nu aantonen dat hij zijn dakaarse verankering kon omzetten in nationaal leiderschap. Vanaf dat moment begonnen de paden uiteen te lopen.
De breuk met Ousmane Sonko kan niet worden teruggebracht tot een persoonlijke ruzie. Ze vindt plaats in een context waarin de verhouding van krachten binnen de oppositie ingrijpend aan het veranderen is. Vanaf 2023 verslechtert de relatie tussen beide mannen geleidelijk, tot een open politieke breuk.
De parlementsverkiezingen van 2024: het toetsstuk van een onvolledige implantatie
De eerste interpretatie van deze situatie is dat deze breuk een noodzakelijke emancipatie betekende. Barthélémy Dias kon moeilijk aanvaarden dat hij op lange termijn een tweede rol zou blijven spelen in een politiek gebied dat door Sonko werd gedomineerd. Zijn statuut als burgemeester van Dakar gaf hem een eigen legitimiteit. Hij kon dus vinden dat het tijd was om zijn eigen pad te bouwen, een duidelijke politieke identiteit te verdedigen en een alternatief te presenteren dat verschilde van wat PASTEF draagt.
De tweede interpretatie blijft strenger: een vroegtijdige emancipatie. In 2023-2024 was de machtsverhouding al ruimschoots gunstig voor Sonko en PASTEF. Barthélémy Dias beschikte over een aanzienlijk politiek kapitaal in Dakar, maar hij had nog niet aangetoond dat hij dat kon omzetten in een nationale implantatie. De breuk kwam dus voordat het apparaat werd verankerd.
Dat is het paradox van zijn traject: hij wilde autonoom worden precies op het moment dat hij nog de kracht nodig had van een coalitie om zijn achterban uit te breiden. Emancipatie was wellicht politiek noodzakelijk. Maar de timing was discutabel.
De vervroegde parlementsverkiezingen van 17 november 2024 vormen in dit opzicht een bijzonder interessante test. Barthélémy Dias leidt de coalitie Sàmm Sa Kàddu, die 222.060 stemmen behaalt, goed voor 6,12% van de uitgebrachte stemmen, en drie zetels. Daartegenover behaalt PASTEF 1.991.770 stemmen, oftewel 54,96%, en 130 zetels.
Het verschil is zodanig aanzienlijk dat het niet kan worden weggepoetst als een eenvoudige partijdige lezing. Sàmm Sa Kàddu heeft nationale visibiliteit, maar die zichtbaarheid vertaalt zich niet in een echte electorale machtsverhouding. Dakar alleen maakt Senegal niet. Het is waarschijnlijk een van de belangrijkste lessen van 2024.
Barthélémy Dias had een onweerlegbare territoriale verankering in de hoofdstad. Maar een presidentsverkiezing of parlementsverkiezingen winnen gaat niet alleen met Dakarse reputatie. Ze vereisen connecties in de regio’s, lokale verantwoordelijken, activisten, netwerken en vooral een organisatie die hetzelfde verhaal van Dakar naar de verre gebieden kan dragen.
Sénégal Bi Ñu Bokk: het begin van een nieuw hoofdstuk
Het resultaat van Sàmm Sa Kàddu laat dus minder zien dat Barthélémy Dias geen politiek kapitaal had, maar eerder dat zijn omzetting in nationaal electorale kracht ontoereikend was. Dit maakt zijn emancipatie prematuur. Hij had een persoonlijke autonomie verworven voordat hij organisatorische autonomie had opgebouwd.
De officiële oprichting van Sénégal Bi Ñu Bokk op 28 mei 2025 moet begrepen worden vanuit dit perspectief. Na de breuk met zijn oude bondgenoten en het geleidelijk verlies van zijn institutionele posities zoekt Barthélémy Dias nu naar wat hem tot nu toe ontbrak: een politiek vehikel dat echt van hemzelf is.
Deze keuze is belangrijk. Tot nu toe was zijn loopbaan grotendeels verbonden aan bredere politieke structuren: de Parti Socialiste, de entourage van Khalifa Sall, Taxawu Sénégal, Yewwi Askan Wi, en daarna Sàmm Sa Kàddu. Met Sénégal Bi Ñu Bokk probeert hij de logica te veranderen. Het gaat niet langer alleen om een coalitie die Barthélémy Dias kan dragen. Het gaat er nu om een organisatie te bouwen die Barthélémy Dias kan dragen. De nuance is cruciaal.
De nationale tochten Dokh Mbokk vormen de tweede stap van deze strategie. Nadat hij het stadsbestuur van Dakar en zijn parlementsmandaat heeft verloren, keert Barthélémy Dias terug naar het veld. Hij zoekt ontmoetingen met de bevolking, lokale verantwoordelijken en politieke schakels om aan te tonen dat zijn invloed niet beperkt blijft tot de hoofdstad.
Deze aanpak beantwoordt rechtstreeks aan de belangrijkste zwakte die naar voren kwam bij de parlementaire verkiezingen van 2024. Het is niet genoeg om bekend te zijn. Men moet geïmplementeerd zijn. Het is niet genoeg om sympathisanten te hebben. Men moet lokale structuren bouwen. Het is niet genoeg om in Dakar een nationaal verhaal te houden. Men moet dit verhaal kunnen laten leven in Thiès, Saint-Louis, Ziguinchor, Kaolack, Diourbel, Kolda, Tambacounda en de andere regio’s.
Daarom is Dokh Mbokk politiek gezien belangrijker dan slechts een communicatietournee. Het is in feite een grootschalige test van Barthélémy Dias’ vermogen om zijn bekendheid om te zetten in implantatie. Maar men zal de concrete resultaten van deze aanpak moeten afleiden: hoeveel lokale verantwoordelijken zijn gemobiliseerd? Hoeveel structuren zijn er gecreëerd? Welke duurzame partij- of activistische aanwezigheid is er? Welke schakels in de lokale overheden? Een tournée kan wel beelden opleveren; implantatie levert kiezers op. De werkelijke balans van Dokh Mbokk zal dus in de regio’s gemeten moeten worden en niet op sociale media.
« Dokh Mbokk »: na Dakar, de verovering van de regio’s…
Barthélémy Dias wil nu verder gaan door een “derde weg” voor te stellen tegenover de macht die voortkomt uit PASTEF en de oude politieke krachten. Deze ambitie is in overeenstemming met zijn loopbaan. Hij wil niet langer de lieveling van iemand anders zijn, noch gedefinieerd worden door zijn nabijheid tot Khalifa Sall, laat staan worden gepresenteerd als de voormalige bondgenoot van Sonko. Hij wil gewoon Barthélémy Dias zijn.
Een derde weg kan niet louter een optelsom zijn van ontevredenen met de macht. Het kan ook niet een coalitie zijn die rondom één man en zijn tegenstanders is opgebouwd. Het moet een politieke reden van bestaan hebben. Om geloofwaardig te zijn, zal deze derde weg dus minstens vier voorwaarden moeten verenigen: een echte territoriale organisatie, een herkenbaar programma, gekwalificeerde kaderleden die dit plan kunnen uitdragen en een capaciteit om persoonlijke rivaliteiten te overstijgen die de oppositie te vaak heeft verdeeld.
Er bestaat zeker een traject van emancipatie bij Barthélémy Dias. Hij heeft zich geleidelijk losgemaakt van de Parti Socialiste, van de politieke autoriteit van Khalifa Sall, van Yewwi Askan Wi en van de hegemonie van Sonko. Vandaag zoekt hij ook los te komen van de oude coalities die zijn carrière hebben gevormd. Politieke emancipatie wordt echter niet alleen gemeten aan het vermogen te breken met het verleden. Barthélémy Dias is erin geslaagd een sterke politieke persoonlijkheid op te bouwen. Wat hem nu nog ontbreekt, is het opbouwen van wat een carrière doorgaans duurzaam maakt: een collectieve organisatie. Hier ligt de cruciale uitdaging voor Sénégal Bi Ñu Bokk en Dokh Mbokk.
De voormalige burgemeester van Dakar moet overgaan van een vrijwel persoonlijk leiderschap, gevoed door zijn geschiedenis, temperament en zijn sterke mediapresentie, naar een leiderschap dat in staat is kaderleden, activisten, gekozen vertegenwoordigers en een territoriale verankering te produceren. Want het paradox van Barthélémy Dias is tegenwoordig vrij duidelijk: hij heeft politieke autonomie gewonnen op het moment dat hij een deel van zijn institutionele en electorale bronnen verloor.
Zijn emancipatie is dus niet per se een fout. Ze is misschien gewoon gekomen voordat de voorwaarden voor zijn autonomie volledig aanwezig waren. Zo begint het eigenlijke politieke werk. Na Dakar volgt de verovering van de regio’s; na de breuken volgt de opbouw; na het persoonlijke leiderschap moet het collectief worden georganiseerd. En nadat hij heeft geprobeerd niet langer de lieveling te zijn van iemand anders, moet Barthélémy Dias nu aantonen dat hij de leider kan worden van een organisatie die hem zal overleven.
Onder die voorwaarde kan de emancipatie, vandaag prematuur, morgen een echte politieke autonomie worden.
