Toen de Nationale Vergadering maandag bijeenkwam om een hervorming van de Grondwet te bespreken en te stemmen, publiceerde het Netwerk van Academici voor de Verdediging van de Grondwet en de Democratie een verklaring waarin zij de autoriteiten oproepen voorrang te geven aan een volksraadpleging voordat een majeure wijziging van de Grondwet wordt doorgevoerd. Het collectief meent dat een zo bepalende tekst voor de toekomst van de instellingen niet zonder breed nationaal draagvlak en zonder directe betrokkenheid van het Senegalese volk kan worden herzien.
In hun verklaring herinneren de academici eraan dat de Grondwet de fundamenten van de Republiek bepaalt, de hoeksteen van de rechtsstaat vormt en de uitdrukking is van de volkssoevereiniteit. Zij betogen dat elke hervorming die de structuur ervan raakt, de politieke kloven moet overstijgen en met een inclusieve geest moet worden uitgevoerd. Volgens hen kan een ingrijpende herziening niet enkel gedragen worden door een parlementaire meerderheid, zelfs niet als die meerderheid gekozen is, zonder een nationale discussie waarbij alle vitale krachten van het land betrokken worden.
Het collectief stelt vast dat Senegal zeker behoefte heeft aan sterke instellingen en dat de Grondwet kan evolueren om aan de nieuwe uitdagingen te voldoen. Desalniettemin vindt men dat de huidige omstandigheden niet garanderen dat er een klimaat van voldoende rust bestaat om zo’n belangrijke hervorming aan te pakken. De ondertekenaars vermelden onder meer vragen over de methode, de motieven, de inhoud van het voorstel en de gevolgen ervan voor het functioneren van de instellingen.
Bezwaren over de procedure en de effecten van de hervorming
Volgens de auteurs van de verklaring zouden verschillende bepalingen van de voorgestelde hervorming de institutionele balans in Senegal aanzienlijk kunnen veranderen. Zij achten dat bepaalde maatregelen de prerogatieven van de president van de Republiek zouden verzwakken terwijl die van het Parlement zouden worden versterkt. De academici maken zich ook zorgen over een mogelijke uitbreiding van de parlementaire controle en over de gevolgen daarvan voor de verhoudingen tussen de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke machten.
Het document stelt ook vragen bij de gekozen procedure om deze hervorming door te voeren. De ondertekenaars zijn van mening dat een hervorming van dergelijke omvang voorafgegaan zou moeten worden door een inclusieve dialoog waarbij politieke partijen, maatschappelijke organisaties, academici, juristen, religieuze autoriteiten en media worden betrokken. Volgens hen zou zo’n aanpak een solide consensus kunnen opleveren en de legitimiteit van de toekomstige Grondwet versterken.
In dit perspectief meent het Netwerk dat het recourneren naar een referendum de meest geschikte weg is om een vraag te beslechten die de organisatie van de Staat langdurig raakt. De auteurs herinneren eraan dat de kracht van een Grondwet niet uitsluitend schuilt in naleving van juridische procedures, maar ook in de volksgezindheid die zij opwekt. Zij stellen dat een volwassen democratie gebouwd wordt op duurzame compromissen eerder dan op veranderingen die in overhaaste tempo worden aangenomen.
Een plechtig beroep op de President van de Republiek
Het collectief doet een beroep op president Bassirou Diomaye Diakhar Faye en spoort hem aan gebruik te maken van de institutionele mechanismen die directe raadpleging van de burgers mogelijk maken. De academici verduidelijken dat hun benadering noch een weigering van verandering inhoudt, noch principiële tegenstand tegen elke constitutionele hervorming. Zij leggen eerder uit dat zij de institutionele stabiliteit willen bewaren en garanderen dat elke evolutie van de Grondwet onbetwijfelde legitimiteit geniet bij de Senegalese bevolking.
De verklaring wordt gedragen door 76 academici, docenten-onderzoekers en persoonlijkheden uit de academische wereld afkomstig uit verschillende instellingen van hoger onderwijs in Senegal. Tot de eerste ondertekenaars behoren Amadou Oury Ba, Hamath Dia, Mbacké Diagne, Bado Ndoye, Ousmane Sall, Balla Diop Ngom, Kalidou Sy, Khadim Thiam, Mouhamadou Mansour Dia, Patrice Samuel Aristide Badji, Ousmane Diao, Oumar Dieye, Ansoumana Diatta, Benjamin Diouf, Ibrahima Diouf, Lucienne Kodou Ndione, Pierre Mbid Hamoudi Diouf, Mor Fall en Papa Abdou Fall, naast tientallen andere docent-onderzoekers van onder meer de Université Cheikh Anta Diop in Dakar, de Université Gaston Berger in Saint‑Louis, de Université Assane Seck in Ziguinchor, de Université Alioune Diop in Bambey en de Cheikh Hamidou Kane digitale universiteit. Door deze standpuntname hoopt het Netwerk van Academici voor de Verdediging van de Grondwet en de Democratie het debat terug te brengen op het terrein van dialoog en consensus. De ondertekenaars zijn van mening dat de toekomst van de Senegalese instellingen een participatieve, transparante en breed gedeelde aanpak verdient, zodat elke wijziging van de Grondwet werkelijk de wil van het volk weerspiegelt en de democratie in Senegal blijvend versterkt.
