(Onderzoeksproject) – Volgens een onderzoek van Outlaw Ocean Project ontneemt de groei van de fabrieken die bedoeld zijn om wereldwijd de viskweek te voeden de Senegalese bevolking hun meest betaalbare vis en schaadt het hun leefomgeving.
« Vandaag is het eten van drie maaltijden per dag een probleem geworden, wat ons nooit was overkomen. » Fatou Samba, 58 jaar, visverwerkingsster in Bargny, vat zo het effect van de opkomst van vismeelfabrieken op haar leven samen. Haar getuigenis staat in een onderzoeksartikel van Outlaw Ocean Project dat op 9 oktober 2026 werd gepubliceerd en gewijd is aan Senegal.
Het onderzoek begint met een demonstratie. Op 20 augustus 2022 marcheerden minstens 50 inwoners van Kayar van de vissteiger naar de Touba Proteine Marine-fabriek, terwijl ze borden vasthielden waarop stond: « Kayar is ziek » en « Ons water is besmet ». Ze eisten sluiting van de site.
De demonstranten uiten meerdere klachten. Zij stellen dat de staat zijn belofte heeft gebroken om geen nieuwe fabrieken meer toe te laten. De fabriek ligt op minder dan een halve kilometer van woningen, wat, volgens officiële documenten en satellietbeelden, in strijd zou zijn met de lokale vestigingsregels. Verder werd ze beschuldigd van het verwerken van hele en verse vis, ten koste van de lokale voedselveiligheid. Touba Proteine Marine en de voormalige Spaanse eigenaar Barna hebben niet gereageerd op verzoeken om commentaar.
Volgens de auteurs is dit geen geïsoleerd geval. Tussen 2018 en 2024 zijn minstens acht vismeelfabrieken in Senegal in verband gebracht met milieuproblemen, onduurzame visserijpraktijken en herhaalde maatschappelijke onrust, volgens hun Bait to Plate-monitoringssysteem. Ze werden beschuldigd van vervuiling op ongeveer een dozijn gelegenheden, door afval dat op stranden werd geloosd of door rookwolken waarvan bewoners zeggen dat die ademhalingsproblemen veroorzaken.
De geur, vaak de trigger voor de protesten, duidt volgens het onderzoek op de vrijlating van schadelijke stoffen, waaronder ammoniak en waterstofsulfide. Volgens het instrument van de organisatie wonen meer dan 69.000 mensen in Senegal, waaronder meer dan 11.000 kinderen jonger dan 15 jaar, op minder dan een mijl van een fabriek.
Een vis die steeds minder toegankelijk is
De fabrieken kopen naar verluidt quasi onbeperkte hoeveelheden op, wat de pauzes die vroeger door verzadigde markten werden veroorzaakt, wegneemt. Tussen 2019 en 2025, terwijl de uitvoer van vismeel explodeerde, zijn de prijzen van gedroogde en verse vis meer dan verdubbeld, in een land waar meer dan de helft van de bevolking zich geen gezonde voeding kan veroorloven. Vis levert bijna de helft van de geconsumeerde eiwitten, volgens de FAO.
Tussen 2009 en 2018 is het volume aan kleine pelagische soorten op de lokale markten met een derde afgenomen, en het verbruik per inwoner is gehalveerd. De FAO waarschuwt dat het land tegen het midden of eind van de jaren 2020 mogelijk een jaarlijks tekort van circa 150.000 ton vis voor menselijke consumptie zal ervaren. In 2023 bereikten de exporten van meel een hoogtepunt in acht jaar, terwijl een prijsstijging Senegal voor het eerst in een voedselcrisis dompelde.
Historisch gezien moesten de fabrieken beperkt blijven tot afval, zoals koppen en staarten. Journalisten beweren dat naarmate het meel duurder werd, ze steeds vaker hele en verse vis verwerkten. Een voormalige werknemer van Omega Fishing in Joal, Ibrahima Samb, erkent dat de regel vaak werd genegeerd, en merkt op dat dit vooral gebeurde wanneer de autoriteiten in beslag genomen vangsten verkochten. Een anonieme medewerker van Touba Proteine Marine, uit angst voor represailles, beschrijft vier tot vijf vrachtwagens per dag, elk geladen met 17 tot 18 ton verse vis.
Op vragen antwoordt het Senegalese ministerie van Visserij dat er momenteel geen wet bestaat die de productie van meel uit hele vis verbiedt. Het verzekert dat er nieuwe controle-methoden zullen worden ingevoerd.
FAO classificeert drie van de doelsoorten (allache, ronde sardinelle en platte sardinelle) als overbevisten in Noordwest-Afrika. Sinds de expansie van de industrie in West-Afrika zijn de voorraden van de ronde sardinelle tot het laagste niveau ooit gedaald. Deze soort vormt toch de basis van het nationale gerecht, thiéboudiène.
In 2024 heeft een coalitie van Senegalese organisaties de regering verzocht alle fabrieken te sluiten, onder verwijzing naar de dreiging voor de voedselzekerheid en de mariene biodiversiteit. Volgens het onderzoek heeft de regering, voortgekomen uit de verkiezingen van april 2024, echter laten weten dat zij blijft pleiten voor de “productie van voer voor vissen”. De onderzoekers en milieuactivisten wijzen op onvoldoende toezicht. In 2023 kreeg Senegal van de Europese Unie een “gele kaart” wegens onvoldoende samenwerking tegen illegale visserij.
