Macky Sall en ik
Een geheim? Toen ik op maandag 22 november 2021 door de president Macky Sall werd ontvangen, kreeg ik van hem een vertrouwelijke mededeling over een ingrijpende beslissing: de herinvoering van de functie van premier. Hij maakte echter duidelijk dat die benoeming pas zou plaatsvinden na de gemeentelijke verkiezingen van 22 januari 2022. Ter herinnering: de president had zelf in mei 2019 de premierfunctie afgeschaft. De afschaffing van dit aparte, zeer begeerde ambt volgde na zijn herverkiezing voor een tweede termijn. Hij vroeg me het nieuws eerst te bewaren, om niet meteen het geheim prijs te geven, tot aan de volgende woensdag, de dag van de wekelijkse ministerraad. Belofte nagekomen…
Ik deel het nieuws toch met mijn naaste medewerkers van de Emedia-groep, met de instemming om het pas op de afgesproken datum te verspreiden. ITV zou op de dag zelf niet nalaten een speciale uitzending te brengen met een voorsprong op de concurrentie. Belofte nagekomen.
Tijdens het interview, naast het lot van het premierambt, heb ik mijn nieuwsgierigheid niet kunnen bedwingen en vroeg ik naar de werkelijke intentie van president Macky Sall met betrekking tot een mogelijk “derde mandaat”. Het land maakte er geluid over en de gelegenheid was mooi om bij de bron te gaan informeren. Ik slaagde er niet in het scoop te verkrijgen, hetzij ja, hetzij nee. Hij ontwijkt de vraag behendig, wat doet denken aan zijn beroemde “ni oui ni non” dat hij uitsprak tijdens een persgesprek in het presidentiële paleis, de avond voor het Oud en Nieuw-feest in 2020. Desalniettemin antwoordt hij onder vorm van een parabel. Met klem benadrukt hij dat hij zich aan geen enkele druk zal onderwerpen en toont hij zijn vastberadenheid om elke poging tot destabilisatie door radicale bewegingen tegen te houden. “Ik draag er zorg voor de stabiliteit van het land, ongeacht de beslissing die ik zal nemen,” belooft hij (…)
Mijn verhouding met president Macky Sall heeft een grillig verloop gekend. Ze kende hoogte- en dieptepunten afhankelijk van de debatten: soms cordial, soms gespannen. Ze is echter niet verbroken.
(…) Op een avond tijdens Eid verschijnt er een privé- of gemaskeerd gesprek op mijn telefoon. Het was een tijd waarin mobieltjes nog niet zo wijd verspreid waren als vandaag… Ik neem op en denk, gezien het anonieme nummer, dat het waarschijnlijk om een belangrijke persoonlijkheid gaat. Zulke gesprekken waren toen nog het privilège van het “Sénégal d’en haut” voordat het ook beschikbaar werd voor het “Sénégal d’en bas”. Aan de lijn klinkt een nasale, unieke stem. Hoewel verrast door dit onverwachte telefoontje herken ik hem toch: de premier Macky Sall zelf. Ik beantwoord zijn groeten met de eerbied die zijn rang als leider van de regering en oudste verdient. We doen ons te goed aan het Eid-ritueel en laten elkaar uitwisselen van goede wensen. De nieuwe vertrouweling van president Abdoulaye Wade, die Idrissa Seck opvolgde als premier in april 2004, heeft tijdens ons gesprek geen politieke onderwerpen aangekaart. Dit soort gesprekken gebeurt zelden bij politici. Ik constateer het, zonder naïef te zijn.
Presidentiële bitterheid
(…) Na de rellen van maart 2021 die gepaard gingen met meerdere doden — 13 demonstranten volgens de officiële balans — ontvangt president Macky Sall ons, Alassane Samba Diop en mij, in zijn privéwoning in Mermoz. Als redactievoerders zijn wij benieuwd hoe de eerste man van Senegal de politieke crisis heeft beleefd die voortkwam uit de beschuldigingen van “verkrachtingen en doodsbedreigingen” tegen de parlementslid en oppositieleider Ousmane Sonko, geuit door Adji Raby Sarr, een jonge medewerkster van een schoonheidszaak. In reactie op de oproep van het Mouvement de défense de la démocratie (M2D) braken in diverse delen van het land hevige demonstraties uit. Zittend in casual kleding en comfortabel op een canapé in de woonkamer, deelt de staatshoofd zijn gevoelens met een mengeling van rust en bitterheid.
Hij begint met het benadrukken van de redactionele positie van ons groep, die hij beschouwt als “verantwoordelijk en republikeins”. Immers, het is een professionele plicht die wij zo goed mogelijk vervullen sinds wij het vak in opschudding hebben gebracht. Vervolgens gaat onze gast in op wat hij meeneemt met de reflectie: “We stonden op twee vingers afstand van chaos en het omverwerpen van een democratisch gekozen president,” geeft hij toe, en voegt daaraan toe: “Maar de staat bleef overeind.”
Uit de lessen die hij trekt uit wat er is gebeurd, spreekt de president over de noodzaak om de Defensie- en Veiligheidsdiensten te hervormen met betrekking tot het handhaven van de orde. Voor hem moet de rol van elke entiteit — politie, gendarmerie en leger — opnieuw worden gedefinieerd voor een betere efficiëntie in hun inzet.
De opperbevelhebber van de strijdkrachten spreekt niet over “dysfuncties” bij het herstellen van de orde. Werden deze tekortkomingen rechtvaardiging voor het vertrek in april 2021 van generaal Jean-Baptiste Tine uit het hoofdcommando van de Gendarmerie Nationale? Sommige waarnemers hebben dit zo geïnterpreteerd en het vertrek bestempeld als een zuivere ontslag. “Gouverner, ce n’est pas humilier, M. Le Président!”, riep de columnist Mamadou Oumar Ndiaye in het weekblad Le Témoin. In dezelfde periode biedt een andere columnist, Madiambal Diagne, een andere uitleg in Le Quotidien. Diagne is mijn gast in het programma Jury du Dimanche op iRadio. Hij vertelt dat “generaal Tine nog maar drie maanden van zijn pensioen verwijderd was, maar president Macky Sall hem wilde behouden om met eer te kunnen vertrekken.”
Wat is er ondertussen gebeurd? Madiambal heeft een idee over wat er daarna kwam: “Na de gebeurtenissen van maart 2021 was het vertrouwen in de veiligheidsmacht aanzienlijk aangetast. Er moest dan ook weer grip komen op het commando van de gendarmerie.”
Hoe dan ook werd generaal Jean-Baptiste Tine vervangen door zijn plaatsvervanger, generaal Moussa Fall. Enkele maanden later, in november 2021, werd Tine uit zijn pensioen teruggeroepen om ambassadeur van Senegal in Rusland te worden. Daarna volgde op 24 maart 2024 een machtswisseling. Met de vorming van de regering onder leiding van Ousmane Sonko kreeg Jean-Baptiste Tine het portefeuille Binnenlandse Zaken en Openbare Veiligheid. Wat betreft zijn opvolger aan het hoofd van de Gendarmerie, generaal Fall, die zelf ook met pensioen is, heeft in april 2024 het leiderschap overgedragen aan generaal de divisie Martin Faye.
In de Grote Muze, ofwel in de krijgsmacht, volgt dan een luidruchtig spel van stoelswisselingen en… van rangen. Misschien zal de geschiedenis ooit de geheimen van dit ongewone gedoe ontluiken.
De moraal van het verhaal is dat, hoewel de politiek gespannen was, mijn relatie met president Macky Sall op persoonlijk vlak ongeschonden gebleven is. Houdt hij strikter dan zachter in deze grillige evolutie? Voorzichtigheid gebiedt het antwoord: misschien wel ja, misschien wel nee (…)
Zijn officiële kandidatuur voor de functie van Secretaris‑Generaal van de VN, gedragen door de zittende voorzitter van de Afrikaanse Unie, de Burundese Evariste Ndayishimiye, bevestigt dat men nooit mag uitsluiten wat de toekomst kan brengen. Ik steun hem met de overtuiging dat er een leven na macht is, des te meer voor een “jonge gepensioneerde” van het kaliber Macky Sall. Er bestaan overal ter wereld genoeg voorbeelden.
Het vervangen van António Guterres aan het hoofd van de Verenigde Naties, dat is het kwaad wat ik hem toewens. Vanuit mijn oogpunt schetst de voormalige Senegalese leider in zijn laatste boek, L’Afrique au cœur, een visie op multilateralisme met de huidige en toekomstige uitdagingen die het verdient om gerealiseerd te worden (…)
