Het Frantz Fanon Auditorium van het Museum voor Zwarte Beschavingen (MCN) klonk gisteren, woensdag 4 maart 2026, in het ritme van herinnering en van vrouwenverzet. Voor een publiek bestaande uit academici, studenten, vrienden en familie van de auteur Odile Tendeng presenteerde zij haar langverwachte werk « Aliine Sitoye Jaata, de weerstand door zang », het resultaat van meer dan twintig jaar onderzoek en arbeid.
De ceremonie, doordrenkt van emotie en erkenning, begon met een toespraak van de Algemene Directeur van het MCN, Mouhamed Abdallah Ly, die de initiatiefname van deze publicatie binnen de instelling prees als hoeder van herinneringen en van de zwarte beschavingen. Hij onderstreepte het belang van dergelijke ontmoetingen om « de activiteiten rondom het boek te intensiveren » en het museum om te vormen tot een levendige ruimte voor debat en overdracht.
Een vernieuwend werk over een onbekende figuur
Het werk, ingeleid door mevrouw professor Penda Mbow, emerita van de Universiteit Cheikh Anta Diop (UCAD) in Dakar, werd geprezen als een belangrijke en onvertelde publicatie. In haar voorwoord benadrukte professor Mbow de vernieuwende aard van dit werk, stellend dat « er nog nooit een publicatie is geweest over een vrouw van het kaliber Aliine Sitoye Jaata ». Deze vrouw, vaak vergeleken met Jeanne d’Arc vanwege haar moed en vastberadenheid tegenover de kolonisator, verdient volgens haar een prominente plaats in het pantheon van Afrikaanse historische figuren. Odile Tendeng maakte duidelijk wat haar werk inhoudt: « Mijn boek is geen traditioneel geschiedkundig werk, maar een verhaal over het levenspad van de dame van Cabrousse », verduidelijkte ze, en legde de nadruk op de menselijke en intieme dimensie van haar zoektocht. Gedurende meer dan twintig jaar heeft de auteur directe getuigenissen verzameld, onder meer bij de familie van de heldin, waardoor een lang verborgen geschiedenis aan het licht komt. Sommigen hebben het werk zelfs bestempeld als een ware antropologische prestatie, zo diep doordringt het in de cultuur en de tradities van de Diola-bevolking.
Een antropologie-achtige leeservaring wordt door sommigen zelfs geconstateerd, omdat het werk zo diep graven in de cultuur en de tradities van de Diola laat zien.
De weerstand door zang: een pacifistisch wapen
Naast het biografische verhaal belicht het werk een vaak over het hoofd geziene aspect van de antikoloniale strijd: de weerstand door zang. In een toelichting terzijde van de ceremonie legde Odile Tendeng uit dat « het zingen de confrontatie verzacht. Het is een vorm van verzet die bestond voordat zij kwam en die het volk heeft geüpdated zonder wapens te gebruiken ». Fatou Sow Sarr, commissaris van de CEDEAO voor Ontwikkeling en Sociale Zaken, uitgenodigd om te reageren op het werk, onderstreepte het essentiële belang van deze dimensie. « Aliine was heel jong, in de twintig, net als de jeugd van vandaag. Ze heeft maar kort geleefd, maar ze heeft een enorm werk nagelaten. Haar nalatenschap is deze krachtige woorden die als wapen dient tegen de tegenstander, tegen de koloniale overheerser », verklaarde zij.
Een deportatie naar Tombouctou en een zoektocht naar geheugensoevereiniteit
Het boek wijdt ook aandacht aan een pijnlijk hoofdstuk uit het leven van de verzetsheldin: haar deportatie naar Mali, met name Tombouctou. Een balling die haar vurigheid niet uitbluste, maar haar status als symbool van verzet juist versterkte. Voor Odile Tendeng is het kennen van dit verhaal essentieel voor de vorming van de Senegalezen-Afrikaanse identiteit. « Soevereiniteit begint bij het kennen van je eigen geschiedenis. Je kunt niet soeverein zijn als je uitgaat van de geschiedenis van iemand anders », benadrukte ze, rechtstreeks tot de jonge generaties in de zaal gericht.
Een rijk dialoog met het publiek
De bijeenkomst werd bovendien gekenmerkt door een levendige wisselwerking tussen de auteur en het publiek, bestaande uit academici, studenten en liefhebbers van geschiedenis. Verschillende aanwezigen prezen het werk als een waardevol stuk veldwerk en noemden het « een werk dat datum zal zetten » en dat, volgens Fatou Sow Sarr, « eeuwenlang zal resoneren in het bewustzijn van de Senegalese bevolking en van de jongere generaties ». Deze lanceringsceremonie, de eerste in een reeks activiteiten rondom het boek in het Museum voor Zwarte Beschavingen, herinnerde aldus dat herinnering een strijd is en dat figuren zoals Aliine Sitoye Jaata alle recht hebben op het licht.
