Het is nu officieel: de kandidatuur van Macky Sall voor het ambt van secretaris-generaal van de Verenigde Naties is op 2 maart jl. in New York ingediend. Maar in tegenstelling tot de diplomatieke gebruiken is die kandidatuur niet namens Senegal ingediend, het land van herkomst van de voormalige president, maar namens Burundi. Een stap die diverse vragen oproept over de werkelijke beweegredenen achter deze kandidatuur en de kans van slagen tegenover de Latijns-Amerikaanse kandidaten die al in de race zijn.
Voor Félix Atchadé, columnist bij “Chroniques sénégalaises” en gast bij het programma “Décrypter l’Afrique”, valt deze kandidatuur buiten de gebaande paden. “Het is een atypische kandidatuur. Doorgaans, wanneer iemand op dit niveau kandidaat is, neem je de moeite dit met de autoriteiten van je land te bespreken, die je al het diplomatieke apparaat ter beschikking stellen om deze kandidatuur te dragen”, legt hij uit. Hij vervolgt: “Vervolgens probeer je stap voor stap via de onderregionale en regionale organisaties en wellicht de Afrikaanse Unie deze kandidatuur te laten onderschrijven. Maar in al deze zaken is het niet gebeurd met Macky Sall.”
Het zwijgen van de Senegalese autoriteiten is des te verontrustender omdat zij nooit hebben gecommuniceerd over de ontvangst van een eventuele kandidatuur die uit hun voorganger zou zijn gekomen. Nog verontrustender: tijdens een sessie actualiteitsvragen in de Nationale Vergadering in de week voorafgaand aan de aankondiging stelden de vertegenwoordigers van Macky Salls partij, aanwezig in het halfrond, geen enkele vraag over deze mogelijke kandidatuur, terwijl het onderwerp al mediabewust was.
Een communicatiestrategie om de politieke scène in Senegal te beïnvloeden?
Volgens de analisten van Décrypter l’Afrique lijkt deze kandidatuur eerder op een interne positioneringsmanoeuvre dan op een echte internationale ambitie. “Tot op heden geldt: de kandidatuur heeft slechts één doel: Macky Sall in het Senegalese politieke spel te houden,” aldus Félix Atchadé. De columnist wijst erop dat de voormalige president de mechanismen van internationale kandidaturen door en door kent, aangezien hij zelf de kandidatuur heeft gesteund van professor Abdoulaye Bathily aan het hoofd van de Afrikaanse Unie en van een voormalige minister van Financiën aan de Afrikaanse Ontwikkelingsbank (BAD).
Roland Kakou, politiek analist en communicatiemanager, sluit zich hierbij aan maar nuanceert tegelijk de communicatieve impact: “Wat communicatie betreft, redt hij zijn gezicht doordat hij toch tegenover een zekere vernedering stond, aangezien de traditie juist voorschrijft dat het land van herkomst de kandidatuur indient.” Door deze vernedering te omzeilen via Burundi, dat momenteel het voorzitterschap van de Afrikaanse Unie bekleedt, wekt Macky Sall de indruk dat hij door het hele continent wordt gesteund.
Deze strategie kan ook gericht zijn op het verdelen van de Senegalese publieke opinie. Enerzijds degenen die hem beschuldigen van mensenrechtenschendingen en het geweld tegen de oppositie tijdens zijn laatste mandaat, en het schandaal van de verborgen schulden dat de financiën van het land vandaag ondermijnt. Anderzijds degenen die gevoelig kunnen zijn voor een slachtofferdienatie-discours dat de afwezigheid van steun van de huidige regering aan een landgenoot die zich kandidaat stelt voor een van ’s werelds meest prestigieuze functies, benadrukt.
De hypothese van een terugkeer naar de Senegalese politieke arena wordt versterkt door verschillende elementen. Macky Sall heeft zijn leiderschap van zijn partij, de Alliance pour la République, niet opgegeven, terwijl kandidaten voor dergelijke internationale functies doorgaans hun partijtijdfuncties neerleggen. “Als hij een serieuze kandidaat voor het secretariaat-generaal van de VN was, dan zou een van de dingen die hij had gedaan, zijn dat hij het hoofd van de partij zou hebben neergelegd,” benadrukt Félix Atchadé.
Bijna geen kansen tegenover Latijns-Amerikaanse kandidaten
Buiten de binnenlandse politieke kwesties van Senegal lijken de kansen voor Macky Sall om het ambt van secretaris-generaal van de VN te bemachtigen extreem beperkt. Tegen hem staan twee Latijns-Amerikaanse kandidaten die al zijn voorgedragen: Michelle Bachelet, voormalig president van Chili en voormalig VN-hoogcommissaris voor de mensenrechten, en Rafael Grossi, Argentijns diplomaat.
Het geografische rotatieprincipe, hoewel informeel, werkt in het voordeel van Latijns-Amerika bij de opvolging van António Guterres. Bovendien heeft Afrika al twee secretarissen-generaal aan de VN geleverd: de Ghanaier Kofi Annan (1997-2006) en de Egyptenaar Boutros Boutros-Ghali (1992-1996). “Macky Sall zal geen secretaris-generaal van de VN worden. Dat is duidelijk,” zegt zonder omhaal Roland Kakou.
De Afrikaanse kandidatuur lijdt ook onder het gebrek aan continentale consensus. Zoals Félix Atchadé opmerkt: “Hij is niet langs het candidatuurcommité van de Afrikaanse Unie gegaan. Dus kunnen we niet spreken van een kandidatuur namens de Afrikaanse Unie.” Het dossier is uitsluitend door de huidige voorzitter van de AU, via Burundi, overgedragen, zonder formele goedkeuring van alle lidstaten.
Andere Afrikaanse landen bevinden zich bovendien in een lastige positie, tussen de wens om de huidige Senegalese autoriteiten, vertegenwoordigd door president Bassirou Diomaye Faye en premier Ousmane Sonko, niet te provoceren, en de diplomatieke invloed die Macky Sall nog steeds uitoefent binnen regionale organisaties zoals ECOWAS en de Afrikaanse Unie.
De schaduw van mogelijke gerechtelijke dossiers rond de voormalige president werpt ook een schaduw over deze kandidatuur. In Senegal draait het debat onder meer om een mogelijke vervolging wegens verraad in verband met het schandaal van de verborgen schulden en de verantwoordelijkheid voor het geweld dat het land teisterde onder zijn laatste mandaat, waarbij talloze slachtoffers vielen onder oppositieactivisten, met name van de Pastef-partij.
Tot slot kan de internationale geopolitiek tegen deze kandidatuur werken. Volgens de bijdragers van Décrypter l’Afrique zouden de Amerikaanse president Donald Trump zijn veto kunnen uitspreken tegen Michelle Bachelet, gesteund door Brazilië, Mexico en Chili, en zouden Latijns-Amerikaanse landen waarschijnlijk kiezen voor Rafael Grossi in plaats van het ambt aan hun continent te laten ontsnappen. “Zij zijn verstandig genoeg om een compromis te vinden zodat het mandaat niet aan Zuid-Amerika ontglipt,” aldus Félix Atchadé.
Op het moment van publicatie van dit artikel stonden alleen de kandidaturen van Michelle Bachelet en Rafael Grossi op de officiële VN-website. De kandidatuur van Macky Sall, hoewel aangekondigd, was nog niet officieel gepubliceerd door de voorzitter van de Algemene Vergadering en de voorzitter van de Veiligheidsraad, de noodzakelijke stappen om een kandidatuur formeel te valideren.
