En wat als elk doorgegeven woord uitgroeide tot een straal van licht? In Senegal zoals in de diaspora staan onze moedertalen voor een kruispunt. Of ze bevriezen als een fragiel erfgoed, of ze schieten vooruit richting de toekomst als levendige krachten die thuis, op schermen en in de wereld kunnen wonen.
Tussen twee werelden, een onbewuste overdracht
Ik ben geboren en opgegroeid in Senegal. Het is nu bijna dertig jaar geleden dat ik in Frankrijk woon. Net als veel mensen met een migratieachtergrond heb ik lange tijd tussen twee werelden geleefd: die van mijn Afrikaanse wortels en die van mijn Franse dagelijkse leven. Langdurig heb ik niet gemerkt hoeveel deze dubbele verbondenheid, soms onbewust, vorm gaf aan de manier waarop ik mijn culturele erfgoed aan mijn kinderen doorgaf. Ze zijn nu adolescenten en beschuldigen me vaak ervan Wolof en Sérère niet goed te beheersen. Dat geef ik toe, daar heb ik veel spijt van. Ik herinner me een periode waarin ik deze talen enkel in één heel specifieke situatie tegen hen sprak: wanneer ik boos was. Op een dag zei mijn oudste zoon tegen zijn kleine zus: “Je moet kunnen afleiden hoe boos mama is. Als ze boos wordt in het Frans, valt het nog wel mee. Als ze in Wolof praat, is het al ernstiger. Maar als ze Sérère praat… pas op, dan krijg je een flinke straf!” Die dag moest ik lachen… met een zure lach. Want het klopte echt.
Van perspectief veranderen, op een andere manier waarderen
Ik realiseerde me dat mijn kinderen mijn moedertalen associeerden met berispen, met verboden. En ik wilde niet dat Wolof en Sérère enkel zo bleven. Dus ben ik veranderd. Ik begon ze in andere contexten te gebruiken: om “ik hou van je” te zeggen, om liedjes voor te dragen, om herinneringen te vertellen, om te vragen of ze honger hadden. Geleidelijk aan veranderde het beeld van mijn kinderen. Mijn zoon begon mijn woorden niet langer te horen als alarmsignalen. Mijn dochter begon vragen te stellen, met mij mee te lachen terwijl we onmogelijke uitdrukkingen in het Frans vertaalden.
Onze talen nieuw leven en zachtheid geven
Deze ervaring heeft me één ding geleerd: onze moedertalen mogen geen talen van straf zijn. Ze moeten talen van liefde, spel, tederheid en overdracht zijn. Ze moeten levende talen zijn. Vandaag ben ik trots om Sérère en Wolof te spreken. Want deze talen zijn meer waard dan straffen: ze zijn het geheugen van onze geschiedenis, de adem van onze cultuur, het onzichtbare koord dat ons verbindt met onze voorouders.
Van thuis naar schermen: een soft power in wording
Tegenwoordig zijn Senegalese series al ondertiteld in het Frans, waardoor een breder publiek in Afrika ze kan volgen en zich erin kan herkennen. Maar morgen, als ze doorgaan met professionaliseren, zal niets in de weg staan dat ze via platforms zoals Amazon Prime of Netflix wereldwijd worden verspreid. Stel je dan miljoenen kijkers voor, overal ter wereld, die onze verhalen en onze talen ontdekken. Een regel in Wolof of Sérère zou cult worden, op sociale netwerken herhaald, vertaald en gedeeld. Wat begint als een continentale zichtbaarheidstrategie kan uitgroeien tot een toegangspoort naar linguïstische en culturele soft power. Onze talen, lange tijd beperkt tot de intieme sfeer van thuis, zouden wereldwijde identiteitsmarkeringen kunnen worden, geëxporteerd door de kracht van schermen. Het doorgeven van onze talen is meer dan een plicht: het is een belofte aan de toekomstige generaties. Een belofte dat onze woorden, geworteld in onze landen, ooit weerklinken op alle podia van de wereld.
