Zestig jaar na de historische adem van het Fesman 66 biedt de expositie «Ndenc yuy dox» een ongekende duik in de archieven van het eerste Wereldfestival van de zwarte kunsten. Onder leiding van curator Noura Bourahima Boucher doet deze retrospectie meer dan gedenken: zij transformeert de fragmenten uit het verleden in een levende en creatieve materie, gedragen door de blik van hedendaagse kunstenaars.
Zestig jaar na het legendarische eerste Wereldfestival van de zwarte kunsten herneemt de expositie «Ndenc yuy dox» (Archives in beweging) dit immense erfgoed. Tussen herinnering en hedendaagse creatie nodigt de curator Noura Bourahima Boucher uit tot een onderdompeling in de gefragmenteerde sporen van 1966, en tot een diepgaande reflectie over het behoud en de heractivering van ons cultureel erfgoed.
Het is een ware bewerking van het eerste Wereldfestival van de zwarte kunsten, opgericht door president Léopold Sédar Senghor, dat van 1 tot 24 april 1966 plaatsvond, die aan het publiek wordt voorgesteld. De expositie «Ndenc yuy dox» (Archives in beweging), ontworpen door curator Noura Bourahima Boucher, onderzoekt wat er met dit erfgoed gebeurt bij zijn 60e verjaardag. Geleide door de vereniging Mandji, verkent dit project de circulatie, fragmentatie en de mogelijkheden tot reactivatie van deze archieven anno nu. Het archief als levende materie!
Meer dan een eenvoudige herdenking ziet de expositie het archief als een organische, onstabiele en voortdurend veranderende materie. Door de werken van mevrouw Amina Jules Dia, Nogold en Ibaaku, gemaakt uit de archiefbronnen van het Fesman 66, komt een ‘archief van het heden’ naar voren: zowel geplaatst als gevoelig en kritisch.
Geluidsopnames, beelden en installaties vormen een parcours waarin sporen uit het verleden verschijnen als fragmenten. In plaats van een handicap wordt deze fragmentatie een creatief vertrekpunt: een ruimte waarin het geheugen zich hervormt, beweegt en zichzelf heruitvindt.
Een politiek en materieel vraagstuk
De tentoonstelling benadrukt ook de uitdagingen rond de toegankelijkheid van dit erfgoed. Hoewel een deel van de archieven in Senegal bewaard blijft – met name bij IFAN, de Nationale Archieven en RTS – bevinden andere zich buiten het continent, bij instellingen zoals de INA in Frankrijk. Deze ongelijke verdeling belicht de politieke en materiële vraagstukken die vandaag de dag nog altijd de vormgeving van de Afrikaanse geschiedenis conditioneren.
Deze expositie vormt een brug tussen België en Senegal. Geopend bij de Délégation Wallonie-Bruxelles in Dakar tot 24 april, nodigt deze installatie uit om de gevestigde vertellingen te onderzoeken. Het is het resultaat van een vruchtbare samenwerking tussen Belgische en Senegalese kunstenaars, en biedt onder meer ongeziene muzikale en geluidsperformances, ontwikkeld uit audiobronnen.
Naast het artistieke aspect blijft het uiteindelijke doel van het project de digitalisering en democratisering van deze bronnen. Door de spanningen tussen het officiële verhaal en fragmentarische herinneringen onder de aandacht te brengen, transformeert «Ndenc yuy dox» het archief in een instrument van productie, overdracht en herverovering voor toekomstige generaties.
Wist u dat? Het Fesman 66, een ongekend cultureel wereldmoment
Ingesteld door president Léopold Sédar Senghor, vond het eerste Wereldfestival voor de kunst van de zwarte volkeren (Fesman) in Dakar plaats van 1 tot 24 april 1966. Veel meer dan een eenvoudige viering markeerde dit evenement een historisch keerpunt voor Afrika na de onafhankelijkheid. Een politieke ambitie van de president-dichter na de onafhankelijkheden? Het doel was om de Négritude te vieren en de rijkdom en waardigheid van zwarte beschavingen aan de wereld te bewijzen.
Het was een kruispunt van grootheden: Dakar werd, gedurende een maand, de wereldwijde culturele hoofdstad, met legendarische figuren zoals Duke Ellington, Langston Hughes, Aimé Césaire en Joséphine Baker. Dit Fesman liet een ongelooflijke culturele en institutionele erfenis achter, die Abdoulaye Wade in 2010 probeerde te dupliceren als vernieuwing, 44 jaar later. Onder het thema van de «Afrikaanse Renaissance» wilde Wade Senegal zijn rol als mondiale culturele leider teruggeven. Deze editie had tot doel een moderne, creatieve Afrika te vieren die de toekomst omarmt, door wereldsterren als Akon, Youssou N’Dour, Angélique Kidjo en de Amerikaanse rapper Busta Rhymes samen te brengen. Het viel bovendien samen met de inhuldiging van het Monument van de Afrikaanse Renaissance in Dakar. Wat is het verschil met 1966? Terwijl Senghor de nadruk legde op de Négritude (de wortels en de erkenning van zwarte culturen), mikte Wade op de Renaissance (de economische en technologische macht van Afrika en zijn diaspora). Het festival van 66 was de reden waarom belangrijke Dakar-infrastructuren werden gebouwd of gemobiliseerd, zoals het Dynamische Museum (thans de zetel van het Hooggerechtshof) en het Nationale Daniel Sorano Theater. In 1966 kende Dakar een wereldwijde uitstraling: met vertegenwoordiging van 30 naties en meer dan 2500 kunstenaars blijft Fesman 66 zestig jaar later de absolute referentie op het gebied van Afrikaanse culturele diplomatie.
