Tegen de spanningen tussen de uitvoerende macht en de Nationale Vergadering rond de begrotingswet, trekt een docent-onderzoeker in constitutioneel recht aan de Cheikh-Anta-Diop Universiteit in Dakar, die anoniem wenst te blijven, vooralsnog de hypothese van een institutionele crisis in twijfel. Hij meent dat de constitutionele mechanismen in staat zijn om meningsverschillen tussen de machten te overbruggen, terwijl hij pleit voor politiek dialoog om een impasse te voorkomen.
Is Senegal aan de vooravond van een institutionele crisis, of kijken we simpelweg naar een uiting van de rijping van zijn instellingen met dit gevecht tussen regering en Nationale Vergadering rond de begrotingswet? De vraag verdient het zeker om gesteld te worden gezien de toename van alarmistische uitlategen van sommige waarnemers van het politieke leven. Want sinds de ontslag van de voormalige premier Ousmane Sonko door de president van de Republiek op 22 mei 2026, na maanden van diepe meningsverschillen over het bestuur, gevolgd door zijn terugkeer en zijn benoeming tot voorzitter van de Nationale Vergadering, worden de verhoudingen tussen uitvoerende en wetgevende macht voortdurend geanalyseerd in het licht van deze breuk tussen de twee architecten van de laatste democratische omwenteling in Senegal.
En elk klein meningsverschil wordt geïnterpreteerd als een teken van een institutionele crisis tussen de twee instellingen waaraan de Senegalese Grondwet toch duidelijke, onderscheiden bevoegdheden toekent: enerzijds het bepalen en leiden van het nationale beleid, anderzijds het aannemen van wetten, het controleren van de overheidsactie en het evalueren van het openbaar beleid. Zo geldt dit ook bij de divergences rond voorstellen tot constitutionele hervormingen uit de conceptontwerpen die de staatshoofd zich had voorgenomen uiterlijk op 31 maart 2026 te laten aannemen tijdens zijn toespraak tot de natie op 31 december 2025 ten tijde van de jaarafsluiting. Vandaag de dag blijft, naast de afwijzing van de herziene begroting, ook de opeenvolging van afwijzingen van begrotingsvoorstellen van verschillende ministeries, de zorgen over de werking van de instellingen voeden in het publieke debat.
Maar voor deze docent-onderzoeker in constitutioneel recht aan de Faculteit der Rechts-, Economische en Politieke Wetenschappen van de Universiteit Cheikh-Anta-Diop in Dakar, die anoniem wenst te blijven, is het nodig de politieke spanningen te onderscheiden van een echte institutionele blokkade. « Op dit moment is er geen institutionele blokkade. Bij spanningen, zelfs kleine, voorzien de grondwettelijke teksten mechanismen om die te overwinnen », stelt hij. Volgens hem beschikt Senegal over een normatief systeem dat voldoende gestructureerd is om meningsverschillen tussen de machten het hoofd te bieden. Hij betreurt echter de politicisering van het debat. « Men koestert lange tijd de dreiging van een crisis, tot het publiek uiteindelijk gelooft dat het land werkelijk in crisis verkeert », merkt hij op.
In zijn analyse zou een mogelijke afwijzing van de begrotingswet door de parlementsleden op zichzelf geen factor van stilstand van de Staat kunnen betekenen. En welomlijnd, verduidelijkt hij, voorziet de Grondwet mechanismen om de continuïteit van de openbare macht te garanderen, met name via de voortzetting van het voorgaande begrotingsjaar wanneer de begrotingswet niet tijdig wordt aangenomen om te voorkomen dat de Staat zonder financiële middelen komt te zitten om te functioneren. De Staat heeft immers een minimum aan vitale middelen nodig om te blijven functioneren.
Vervolgend benadrukt de docent-onderzoeker echter dat deze mogelijkheid van begrotingsvoortzetting niet alle vragen wegnemen, in het bijzonder wat betreft de financiële middelen waarover de Staat zou beschikken om aan bepaalde politieke data te voldoen. « Als er lokale verkiezingen gepland zijn of als de ontbinding van de Nationale Vergadering zou plaatsvinden, beschikt de Staat dan wel over de financiële middelen om die te organiseren? », vraagt hij zich af en voegt daaraan toe: « inderdaad, de Vergadering kan een begrotingswet afwijzen als ze die niet conform acht, zoals dat het geval is in Italië, Frankrijk en in andere landen. Daarom voorziet de Grondwet juist in de voortzetting van het voorgaande begrotingsjaar als de begrotingswet niet op tijd wordt aangenomen. De Staat kan niet zonder financiële middelen blijven functioneren; er is een minimum aan vitale middelen nodig. »
Het Constitutioneel Hof als scheidsrechter
Buiten de begrotingsmechanismen hamert de constitutioneel-geleerde op de centrale rol van het Constitutioneel Hof bij de regulering van de betrekkingen tussen de instellingen. Hij herinnert eraan dat de onenigheden tussen de machten voor beoordeling kunnen worden voorgelegd aan de constitutionele rechter, geroepen om geschillen over interpretatie of toepassing van de grondwettelijke bepalingen te beslechten. Als illustratie noemt hij de recente zaken bij het Constitutioneel Hof, met name de kwestie van de geblokkeerde stemming en die van de onontvankelijkheid. Voor hem vormt dit rechtscollege een essentieel instrument wanneer de instellingen er niet in slagen om overeenstemming te bereiken over hun respectieve prerogatieven. « Als een van de machten vindt dat de andere haar prerogatieven overschrijdt of handelt in strijd met de Grondwet, kan zij het Constitutioneel Hof vragen om te doen beslissen », herinnert hij zich. Het echte gevaar, volgens hem, zou ontstaan wanneer een instelling er deliberate voor kiest om haar bevoegdheden niet te gebruiken of haar rol niet te vervullen. « Op dat moment zou een echte crisis ontstaan », waarschuwt hij.
Politieke dialoog om een impasse te voorkomen
Ook al bieden de constitutionele teksten regulerende mechanismen, hun bestaan garandeert op zichzelf geen duurzame exit uit de spanningen. Voor de docent-onderzoeker blijft de oplossing ook politiek. In dit opzicht roept hij de actoren op om prioriteit te geven aan dialoog en te streven naar een institutioneel compromis. Deze situatie lijkt hem des te opmerkelijker omdat zij zich afspeelt tegen een achtergrond van breuk tussen de twee componenten van de voormalige meerderheid. « Sinds de onafhankelijkheid hebben we altijd een zekere harmonie ervaren tussen de presidentsmacht en de parlementaire meerderheid. Vandaag gaan we een disharmonie tegemoet, zo niet een interne crisis binnen de meerderheid in de huidige zitting », analyseert hij.
Volgens hem heeft deze scheiding een feitelijk cohabitation veroorzaakt tussen een president van de Republiek en een Nationale Vergadering met tegenovergestelde posities. Een dergelijke configuratie vereist noodzakelijkerwijs een nieuwe benadering bij de leiding van de publieke zaak. « De president moet erkennen dat het moeilijk is om een land te besturen zonder parlementaire meerderheid. Overal ter wereld zorgt de meerderheid voor governement. Zonder die meerderheid moet de staatshoofd zich schikken naar een vijandige Nationale Vergadering », benadrukt hij. Derhalve, buiten de machtsverhoudingen en de discussies over constitutionele interpretaties, verschijnen dialoog en wederzijdse concessies als de noodzakelijke voorwaarden om te voorkomen dat de huidige politieke spanningen uitmonden in een echte institutionele crisis.