Ons literaire erfgoed is een dicht opeengepakte ruimte vol creativiteit en schoonheid. De literatuur is een kunst die haar plek vindt in een tijdperk, een historische context, een culturele ruimte, terwijl ze tegelijk verborgen waarheden van de werkelijkheid onthult. Literatuur is een alchemie tussen esthetiek en ideeën. Door literatuur bouwen wij ons verhaal op, een verhaal dat in het geheugen geankerd blijft.
Zo bestaat de Afrikaanse literatuur door haar eigen kenmerken, haar geschiedenis en haar eigen vertelwijze. De prachtige bladen van onze literatuur willen ons ontmoeten met de scheppers van het woord en met hun werken die samensmelten met onze talenten en onze intelligentie.
Volgens het Centre National des Ressources Textuelles et Lexicales wordt poëzie gedefinieerd als een literaire genre dat verbonden is met versificatie en onderworpen aan specifieke prosodische regels, variabel per cultuur en per tijdsperiode, maar altijd gericht op het benadrukken van ritme, harmonie en beelden.
Poëzie is ook een literaire genre waarvan de naam uit het Griekse poiêsis voortkomt, afgeleid van het werkwoord “poien” wat “maken/scheppen, creëren” betekent. Poëzie is dus een scheppingsproces waarin de dichter een actor is van wat zich bouwt. Poëzie vereist ook vaak een zoektocht naar een specifieke taalkundige creatie. Dit gebeurt onder meer door het creëren van beelden in het verbeeldingsvermogen van de lezer en het bezit van zijn eigen muzikale ritme afhankelijk van de vorm die de dichter kiest. Evenzo bezit poëzie zijn eigen vocabulaire: alinea’s worden strofen, regels worden verzen, in octosyllaben, decasyllaben, alexandrijnen, enz. Proza wordt poëtisch proza en rijm kan rijk, arm of voldoende zijn en enjambement, alliteratie, enz. kan aanwezig zijn.
Men zegt vaak dat poëzie uitsterft, dat zij haar functies van culturele, artistieke en menselijke overdracht niet langer zou vervullen. Maar dat is niet het geval. Kijk om je heen, richt je blik, en je zult haar krachtige vitaliteit in de wind voelen, nimmer zo levendig en aanwezig als nu.
De poëtische gevoeligheid, de poëtische daad van activisme, de configuratie van woorden en van ritme zijn overal te vinden, in de longen van de steden, op straat, op verlichte schermen, in enigerlei wijze geuite en geëist op sociale netwerken, daar waar mensen naar verbinding zoeken en zin zoeken. De oogpunten worden scherper door een nieuwe poëtische esthetiek, een moderne esthetiek waarin niets sterft en waar alles nieuw leven vindt.
De poëzie van Ndongo Mbaye maakt deel uit van dit moderne imaginaire universum dat, zoals in elke tijd, getuigt van de mogelijkheid de realiteit te transcenderen door compacte, vurige beelden die onze wereld vol anderzijds verwoorden en vertellen.
Verheugd met een poëzie die voelbaar is in elk vezel, is Ndongo Mbaye een dichter op lange adem die al twintig jaar een oeuvre uitbouwt in een uiterst lyrische, symbolisch geladen wereld.
Met Les poètes meurent aussi herwaardeert Ndongo Mbaye ons geheugen, ons literaire, historische en culturele erfgoed dat braak ligt, als een bode van de tijd die, met rijm als koord om de schouders, voortdurend allitieert, scandeert en rythmeert. Zo geeft de dichter Ndongo Mbaye ons zijn zorg en laat hij ons kijken naar een wereld die verwelkt, een land « où les mots ne sont rien », geconfronteerd met het lijden van menselijke onrechtvaardigheden.
Poëzie op zichzelf kan menselijke tragedies niet oplossen, maar de poëtische overtuiging en eenheid en nomadische betrokkenheid, artistiek en burgerschap kunnen het réveil van samenlevingen aanwakkeren en hen laten herrijzen.
De poëtische hartslag die door Ndongo Mbaye’s bundel gaat, is een lofzang op het leven, poëtiserend als een klinkende stem die alle tijden en alle landen van heropleving overstijgt.
Het werkwoord van Ndongo Mbaye, dat verschijnt als een krachtige remedie tegen de wereld, is ook een woord van hoop, gerechtigheid, glans en menselijke harmonie.
De ritmische cadans die door de bundel loopt met zijn poëtische variaties, is een spirituele boodschap van helderheid en delen.
Au bout du petit matin
Des airs de flûte des mornes aux paroles languissantes profondes
Gloussant de vieilles antiennes initiatiques
Des airs de jazz triés sur le volet
Arborant tous les drapeaux
Pour installer sur la terre entière
Les Soleils naissants d’une Nouvelle Humanité
Horizon de libertés créatrices
In de bladzijdes worden we hongerig naar Ndongo Mbaye’s woorden die klinken als ontluikende ademhalingen, aangrijpend en vol vurige poëtische lading die ons meeneemt naar de rand van de Rode Weg en tot aan de trotste liederen van Afrika en zijn vele gezangen. Ndongo Mbaye is een dichter die geïnspireerd is door een vruchtbare imaginaire kosmologie die alle gevoeligheden doordringt.
Zijn zonnige, bekwame schrijfstijl, gevuld met vurige beelden van mensen, gezichten, en de grootsheid van de wereld, laat ons de dramas, wanhoop die ons vasthoudt vergeten.
Wij hebben océans van schande doorzwommen
Des chemins de feu
Des volcans de désespoir
Des nuages de haine
Des pluies de larmes
Et depuis toujours
Nous sommes debout
De poëtische esthetiek van Ndongo Mbaye lijkt op een buitengewoon, vurig en helder architectonisch bouwwerk, dat verrassende metamorfoses invoegt in het werkwoord, op zoek naar een ritme dat voortdurend vernieuwt.
Les Mots du poète
Fulgurent rapides
Ou augurent lents
Mais toujours saisis de convulsions
Couverts d’émulsions
Non sujets au doute de la Raison
À la ruse de l’Histoire
Enclins à cracher du feu
À répandre des étincelles
À se frotter aux désirs
Des baobabs essentiels
De poëzie van Ndongo Mbaye, cathartisch en wonderbaarlijk, draagt de ambitie van een majeur artistiek oeuvre in het hedendaagse literaire landschap. Ndongo Mbaye treedt op als verdediger, in de voetsporen van de meesters van woord en taal, van de heilige glans van de aarde die menselijkheid draagt, van het gedeelde gezang dat zijn oorsprong vindt in een universele poëtische eis.
Quand je mourrai
Le plus tard
Si possible
Le plus tôt moment d’un jour radieux
D’une nuit luminescente et sereine
Jamais entre chien et loup
À l’abri des regards obscurs assassin
Que s’égrènent les sons métalliques cristallins
D’une kora aux douceur
Symphoniques mélodies rieuses
Chansons mélodieuses
D’une marche funèbre pastorale
De lichten van de hernie scherpen zich op als sterren die onze weg verlichten, ons erfgoed, onze strijd, onze verschillen, ons gescheurde geheugen dat nooit sterft maar steeds herrijst. Het is de marteling van de klanken van Ndongo Mbaye’s poëzie die ons beter maakt, ons voorziet van kennis en muziek die ons leven van parels van hoop bevrijdt.
Het esthetische van Ndongo Mbaye’s poëzie belichaamt die nieuwe gerechtigheid doordat het een adem voorstuwt, gedrenkt in rode inkt, die niet tevergeefs is; het “analfarm” hoop omdat schoonheid overal aanwezig is, het volstaat om het te plukken, te dragen om het leed, de dwaasheid en de barbaarse misdaden neer te slaan.
Via deze bevrijdende stem, tussen schaduwen en essentiële verlichting, draagt Ndongo Mbaye zijn steentje bij aan het bouwwerk van het Afrikaanse literaire landschap om een nabije toekomst, fonkelend van dorst en honger, te bouwen, die van een ontredderde jeugd die enkel wil geloven, die enkel wil engageren, die wil dromen.
De densiteit van de discours en de poëtische taal van Ndongo Mbaye omringen ons, daar “waar woorden wetten worden, waar woorden koningen worden”, om tenslotte de historische bewustwording te roepen en ons te onderwerpen aan oneindige vrijheid.
We bevinden ons wellicht op het kruispunt van chaos, maar de poëzie is er, met haar visionaire mensen, om de renaissance en alle menselijke vrijheden te veroveren.
Ja, de poëzie van Ndongo Mbaye staat op om te zeggen en te herhalen, zoals onze voorgangers, onze inspiratiegevers, om de verdwijning van het wezen te overwinnen, om de negatie te verstommen, om assimilatie te begraven, om de kolonisatie van het denken van de verdrukking te breken. Wij zijn ook de mensheid van degenen „zonder wie de aarde niet de aarde zou zijn”, om de wereld te vertellen.
Ndongo Mbaye tekent voort op de onwankelbare aanwezigheid van poëzie en dichters aan het begin van de eenentwintigste eeuw; zij staan nog steeds! En de broeder-dichter uit het geboorteland behoort tot degenen, zozeer verstoord door zijn poëtische betrokkenheid, die ons versteld doet staan, ons bevragen en onze ogen opent.
Het vuur dat Ndongo Mbaye’s poëzie symboliseert doet opnieuw zonnen opgaan, alle zonnen van onze vrijheden, als de oerachtige mannelijkheid die onze eigen waarheid draagt.
Amadou Elimane Kane is schrijver en dichter.
Les poètes meurent aussi van Ndongo Mbaye, Poëzie, Lettres de Renaissance-uitgaven, collectie Paroles arc-en-ciel, Parijs, 2016.
DE STILTE VAN DE TOTEM OF DE TERUGGEGE VAN DE AFRIKANSE ESTHETIEK
CHEIKH HAMIDOU KANE OF DE BOUWER VAN DE TEMPELS VAN ONZE GEHEUGEN
DE GOEDE SENTIMENTEN VAN ELGAS OF DE BEVORDERENDE GOLVEN VAN NOORDICA DEkolonisatie
EÉN LITERAISE OMLEIDING TEN BEHOEVE VAN AFRIKAANSE LETTERS
SLAAG, SLAAG DE TAM-TAM VAN LICHT, DE TAM-TAM VAN ONZE geschiedenis
AFRIKAANSE NAWAKKERS VAN NDÈYE ASTOU NDIAYE OF DE KUNST VAN INIËTICE VERHALEN
VROUWENSEIZOENEN VAN RABY SEYDOU DIALLO OF HET AFRIKAANSE MATRILINEAIRE ERFGOED
ANETTE MBAYE D’ERNEVILLE, EEN FARAO DIE HET OPBOEKT
DE VERZET VAN VROUWEN IN MAROUBA FALLS DRAMATEK
LANDING SAVANE OF DE POËZIE IN REVOLUTIONAIRE LETTERS
MARIAMA BÂ, HET BELANGRIJSTE WERK
MURAMBI, HET BOEK VAN DE SKELETEN OF DE HISTORISCHE VERHAAL VAN EEN MASSACRE
AFROTOPIA OF HET POËTISCHE BESCHAVING VAN AFRIKA
AMINATA SOW FALL, DE VASTBERADENHEID EN HOOP
ROOD ZWIJNEN VAN FATIMATA DIALLO BA OF DE INTENSITEIT VAN MAGISCH REALISME
DEkolonisatie VAN DE GEDACHTE CRITISCHE NAAR AFRIKAANSE VERHALEN
ABDOULAYE ELIMANE KANE OF DE DENSE GEHEUGEN VAN VROUWELIJKHEID
TANGANA OP TEFES, EEN LITERAISE BODEVAART TUSSEN NOSTALGIE EN FANTASIE
ISSA SAMB DIT JOE OUAKAM, EEN ICONE VAN DE SENEGALISCHE ARTS
DE WACHTERS VAN SANGOMAR VAN FATOU DIOME OF DE VERDEDIGDE VERBEELDING GEBASEERD OP DE CULTUUR EN DE GESCHIEDENIS
DE LUISTER VAN MALICK FALL OF HET VERHAAL VAN HET MASKE
ABDOULAYE SADJI, POLYVALENTE ALLIANTIE EN HERGEBOORTE
SABARU JINNE, DE TAM-TAMS VAN DE DUVEL OF DE UITDRUKKING VAN EEN CINEMATOGRAFISCHE LETTERKUNST
DE LAATSTE ARTS VAN FARY NDAO OF DE VEROVERING VAN DE DROOMEN
DE HOEVEELHEID VAN HARSEN VAN KHADI HANE OF DE TAM-TAM VAN ROMANCE
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE MEERVOUDIGE GELUID VAN AFRIKAANSE ZANG
UNIVERSALISEREN DOOR SOULEYMANE BACHIR DIAGNE OF HOE DE HUMANE CULTUUR TE VERSPREIDEN IN ZIJN VERSCHILLENDHEID
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OU LE GESTE POÉTIQUE, PAR ABOU BAKR MOREAU
SOKHNA BENGA, EEN DELICAATE EN MOOIE POËZIE
NAFISSATOU DIA DIOUF, EEN POËZIE GEVOELIG VOOR ZACHTHEID EN JUSTITEI
FATOUMATA BERNADETTE SONKO OF DE WEIGERING VAN DE STILTE
BABACAR SALL OF DE INKARNING VAN EEN ALGEN POËZIE DIE ALOM BEGREPEN
MANKEUR NDIAYE OF DE DIPLOMATIE IN HET HART
MAHAMADOU LAMINE SAGNA VERKLARERT DE EPISTEMOLOGISCHE REUK VAN CORNEL WEST’S WERK
CÉSAIRE: FUNDAMENTEN VAN EEN POËTIEKE, DOOR MAMADOU SOULEY BA
AMY NIANG OF DE POËZIE VAN EEN WERELD
FADEL DIA OF DE VOORAVOND VAN HET LAND VAN DE JEUGD
CRITIQUE DE LA RAISON ORALE DOOR MAMOUSSÉ DIAGNE, EEN FUNDAMENTEEL WERK VOOR AFRikaanse NARRATIEBOUW
ABDOULAYE RACINE SENGHOR OF HET LICHTEZIJNDE AESTHETIEK
BAABA MAAL, EEN ROLREIZENDE KUNSTENAAR OP DE AFRIKaanse VELDEN
MAKHILY GASSAMA OF EEN BELANGRIJKE VERTELSTEM IN DE AFRIKAANSE LETTERKUNST
EEN OMWENDING VAN DE WERELDSEPISTEMOLOGIE
DE ANDERE VISIE VAN EEN BEHEERSGENE ILLUSIE
HET LIEFDELEVEN VAN WERELD, ROMAN DENSE IN ESTHETIEK
DE VERDOEMEING VAN RAABI VAN MOUMAR GUÈYE OF HET VERHAAL VAN EENKRACHTIG VERHAAL
BAL D’AFRIQUE VAN MAMADOU DIALLO OF EEN LITERAISE KUNST IN ACTIE
DE SNOER VAN VERHALEN OF DE ROMANSE INSCRIPTIE VAN DE REALITEIT
DE PROBE VAN HET STOPPEN VAN CONFLICT DOOR DIALOOG
HERINNERINGEN VAN EEN KIND UIT SALIOU MBAYE’S NEDERIGHEID OF DE SCIENTIEEL, HISTORISCHE EN INTIME UITDRUKKING
In de hand van God door Annie Coly Sané of het autobiografische pact
Het schemerduister van ijdelheden door Amadou Tidiane Wone of fictie ten dienste van de realiteit
Het imaginaire van Saint-Louis in de proef van de tijd door Alpha Amadou Sy
De kronieken van Maaba Yero door Rassoul Ba of het verhaal van een symbolische en collectieve geschiedenis
Duizend jaar verhalen van Souleymane Mbodj of de allegorieën van Afrikaans verhaal
Khady Fall Faye-Diagne of een poëzie gevoelig voor de zoetheid van historisch aardse
Het kind van Balacoss door Malick Diarra of de uitdrukking van een historisch en romans verhaal
De liberalisering van maskers in de pseudo-democratie
Het fundament van de beschaving van Afrika
De zoon van Papa Samba Badji, een roman met een verrassende dramatische intensiteit
El Hadj Hamidou Kassé, een poëzie met een uitzonderlijke lyrische dichtheid
Habib Demba Fall of de schatten van een fundamenteel verhaal
Force-Bonté van Bakary Diallo of het unieke verhaal van een autodidaat
Anna Ly Ngaye of de uitdrukking van vrije en moderne poëzie
Mame Ngoné Faye of een poëzie met een vertaling van een grote vrijheid
Aoua Bocar Ly-Tall of de belichting van Afrikaanse vrouwen in de geschiedenis van de mensheid
Fatou Warkha Sambe of de rechtvaardigheid op de schouder
De vakbonden in de Geschiedenis onder het oog van Babacar Diop Buuba
Meïssa Maty Ndiaye of poëzie die de lichten samenbrengt
Dr Ibra Mamadou Wane of het traject van een kind van het land, tussen erfgoed, cultuur en herinnering
Assaïtou Diop of geuren van poëzie
De fabriek van het heden van Felwine Sarr of hoe utopieën van het Afrikaanse continent levend gehouden worden
Karim – roman Senegalese van Ousmane Socé Diop of het romaneske dat de desillusie trotseert
De Verhalen van Amadou Koumba door Birago Diop of de overdracht van het Afrikaanse verhaal
