In de discrete wereld van de Franse– Afrikaanse betrekkingen stoot de diplomatie regelmatig op de onbuigzaamheid van het recht. De herontdekte huwelijksdroom tussen de Franse president Emmanuel Macron en zijn Tsjadische collega Mahamat Idriss Déby Itno zou wel eens kunnen worden overschaduwd door de scherpe radar van het Parquet national financier (PNF).
Een onderzoek dat op 10 maart 2026 werd gepubliceerd door de journalisten Fabrice Arfi en Antton Rouget in het blad Mediapart onthult een Parijs-paradijs-levensstijl van een presidentieel milieu los van de economische realiteit van Tsjaad. De auteurs presenteren een reeks uitgaven uit de luxe van de delegaties van de Tsjadische staatshoofd in het Royal Monceau, een van de meest prestigieuze paleizen van de Franse hoofdstad.
Between 2021 en begin 2026 heeft de entourage van de president daar 867.533 euro uitgegeven, waarvan een grote meerderheid (784.918 euro) contant is afgerekend. Ter illustratie: tijdens zijn bezoek aan Parijs voor de 19e top van de Francophonie in oktober 2024 heeft Mahamat Idriss Déby Itno 58.428 euro contant uitgegeven, bestemd voor de maaltijd en het innemen van een enkele kamer.
Een gerechtelijk dossier dat zich verder verdiept
Deze bevindingen voegen zich bij een lopend onderzoek. Sinds het begin van 2024 voert het PNF een onderzoek uit naar heling van publiek geld naar aanleiding van eerdere onthullingen door Mediapart over de aankoop van luxe kleding. De politie van het Office central pour la répression de la grande délinquance financière (OCRGDF) heeft aldus kunnen bevestigen dat 57 kostuums en ongeveer honderd op maat gemaakte overhemden (€800 per stuk) zijn aangeschaft voor een totaalbedrag van €915.070. De Parijse kleermaker, gehoord door de rechtbank, vertelde dat hij tot in Turkije en Tsjaad was gereisd om een veeleisende klant te meten die „het mooiste en duurste” eiste.
Aan Tsjadese zijde loopt de verdediging uiteen tussen logistieke verantwoordingen en de beschuldiging van een samenzwering. De Tsjadese ambassade in Parijs betreurt een vermeende „acharnement” en legt uit dat contante betalingen het gevolg zijn van een „vertraging” bij bankoverschrijvingen buiten de Cemac-zone. De tarieven zouden enkel de „standing van een presidentsuites” weerspiegelen. De Tsjadische leider noemde deze affaire zelf in zijn autobiografie van vorig jaar een „mediacircus dat opzettelijk gemanipuleerd is” en zag het als een symbool van politieke manipulatie.
Het Sahélische paradox en de Parijse lacunes
Deze affaire fixeert de contradicties van het Franse buitenlands beleid in Afrika. Enerzijds blijft Tsjaad een onmisbare veiligheidspartner voor Frankrijk sinds het gedwongen vertrek van Franse troepen uit Mali, Burkina Faso en Niger. Anderzijds volgt de onafhankelijkheid van de Franse justitie haar eigen tempo, wat het spook van de affaire des „bien mal acquis” opnieuw laat opduiken en regelmatig de bilaterale topbijeenkomsten bedeukt. De kloof is des te opvallender omdat Tsjaad een van de armste landen ter wereld is, met 35% van de bevolking in extreme armoede en een gemiddeld daginkomen van 2,15 dollar.
Tot slot werpt dit dossier een kritische blik op de praktijken van de luxehotelsector in Frankrijk. De wet beperkt contante transacties immers tot 10.000 euro voor personen met woonplaats in het buitenland. De toelating van zo’n omvangrijke contante geldstroom door een etablissement van het kaliber Royal Monceau, eigendom van een Qatar’s soevereinig fonds, trekt hoogstwaarschijnlijk de aandacht van toezichthouders op nalevings- en antiwitwasmaatregelen in de Parijse palaces.
