In een essay gepubliceerd door Le Grand Continent waarschuwt de Kameroense intellectueel Achille Mbembe tegen een volledige automatisering van de taal, die volgens hem in handen dreigt te komen van enkele grote techbedrijven. Hij pleit ervoor het Frans te beschouwen als een gemeenschappelijk goed.
Is het verstandig dat een handvol bedrijven de toekomst van talen bepaalt? Nee, antwoordt Achille Mbembe in een tekst die op 13 oktober 2026 door Le Grand Continent werd gepubliceerd. Voor de auteur zijn talen « geen handelswaar »; ze maken deel uit van een economie van de commons, « evenzeer als lucht, water en de biosfeer ».
De Kameroense filosoof observeert de opkomst van een mondiale markt die niet langer door staten of culturele instellingen wordt gedomineerd, maar door grote bedrijven. De taal wordt, schrijft hij, « minder een identiteitsmarkeerder » en « steeds meer een grondstof » voor het kapitalisme van de platforms. Hij sluit niet uit dat deze markt uitmondt in een Amerikaans en Chinees oligopolie.
De essayist benadrukt dat deze uitgevers, grotendeels Amerikaans, prioriteit geven aan Amerikaans Engels voordat ze hun hulpmiddelen afstemmen op markten met groeipotentieel. In 2019 werd de mondiale vertaalmarkt geschat op 46,9 miljard dollar, met een verwachte groei van 19% tussen 2020 en 2024.
Als automatische vertaling inhoud mogelijk maakt om meer content in meer talen te verspreiden, staat dit volgens hem niet gelijk aan polyglottisme. Het zou zelfs de drang om andere talen te leren kunnen verminderen: de taalkundige diversiteit van het web zou dan slechts het voorwendsel van monolingualisme zijn.
Achille Mbembe bekritiseert ook de beoordelingscriteria. In plaats van trouw de brontekst terug te geven, streeft men naar het maximaliseren van het aantal klikken. Tenslotte noemt hij een fenomeen van « verlies », of zelfs « de-symbolisatie », waarbij AI probeert zich los te maken van de beperkingen van natuurlijke talen.
De auteur trekt drie lessen uit zijn analyse. Ten eerste wordt de taalkundige functie steeds vaker uitbesteed aan machines: men moet het Frans en de Francophonie niet zien als louter « invloedsmiddelen » maar als een « taalgemeenschap die open, migrerend en oecumenisch is », en de taalvaardigheid in het Frans net zo ontwikkelen als in moedertalen.
Ten tweede moeten platforms, onderwijs- en culturele instellingen, juridische instanties en de gebruikersgemeenschappen samen deelnemen aan het debat over automatische taalverwerking.
Ten slotte verbindt hij ecologische crisis, crisis van betekenis en verarming van talen. Het instrumentele relatiepatroon dat men met de natuur onderhoudt, projecteren op talen zou, waarschuwt hij, tot hun uitsterven leiden.
Achille Mbembe roept op te nuanceren dat elk voordeel van het Frans gepaard zou gaan met het verlies van lokale talen. Het Frans is geworden, schrijft hij, « een taal van Afrika ». De Afrikanen hebben zich er niet alleen aan aangepast: ze hebben het « veroverd ». Deze inbraak, die « door braak » heeft plaatsgevonden, heeft niet geleid tot de systematische ondergang van lokale talen maar tot hun verrijking, gelijktijdig met die van het Frans. Creolisatie, méér dan meertaligheid, zou volgens hem de toekomst zijn.
