Met de inmiddels voltooide breuk tussen Bassirou Diomaye Faye en Ousmane Sonko krijgt de politieke herconfiguratie een nieuwe dimensie. In dit interview analyseert Maurice Soudieck Dione, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Université Gaston Berger van Saint-Louis, de offensief van Kiiraay, de ralliements van verkozenen en functionarissen van het oude regime, en de strategie van de organisatie van de nieuwe presidentiële partij. Hij ontrafelt ook de politieke draagwijdte van de recente ontslagen in de top van de administratie en de uitdagingen van de komende territoriale verkiezingen, die mogelijk een cruciaal moment van verduidelijking tussen de twee kampen zullen vormen.
Welke lezing geeft u aan de golf van toetredingen van activisten of functionarissen van het oude regime tot de nieuwe Kiiraay-partij van de president van de republiek?
Er bestaat een politiek strategie ontwikkeld door de nieuwe presidentiële partij die erin bestaat activisten en functionarissen van PASTEF te werven en open te staan voor lokale verkozenen, met name de burgemeesters en voorzitters van departementale raden, in het vooruitzicht van de komende verkiezingen, met name de territoriale verkiezingen. Het is opmerkelijk dat velen van hen behoren tot het oude regime dat door de stembus op 24 maart 2024 werd omvergeworpen. Er is dus een intense politieke offensief van Kiiraay dat zich opbouwt tegenover PASTEF, dat zich ook mobiliseert via de verkoop van kaarten.
Kunnen deze toetredingen worden beschouwd als een teken van de aantrekkelijkheid van het politieke aanbod van deze nieuwe presidentiële partij?
Ik denk dat men onderscheid moet maken tussen attractiviteit die intrinsiek verbonden lijkt met de macht en attractiviteit die verbonden zou zijn met het politieke aanbod. In feite is de president van de Republiek in het huidige constitutionele bestel van Senegal een demiurgische instelling; een essentiële matrix in de uitoefening van staatsbevoegdheden en in de verdeling van de macht. Er zijn evenveel determinanten: het prestige van de functie, de realiteit van de uitvoerende macht belichaamd door de president, hoeder van de Grondwet; belichaming van de nationale eenheid en opperbevelhebber der legermacht; garantie van territoriale integriteit en nationale onafhankelijkheid, hij zorgt voor het regelmatige functioneren van de instellingen, naast het benoemen van alle civiele en militaire functies (artikelen 42, 44 en 45 van de Grondwet). In crisistijd worden, om zijn functies naar behoren en effectief te vervullen, bijzondere bevoegdheden aan hem toegekend, conform artikel 52. De president ziet toe op de soevereiniteitsbeveiliging van het nationale grondgebied in zowel fysieke als psychologische zin, en op de voortdurende personificatie van de gemeenschap van bestemming, onderhouden door de werking van politieke en administratieve apparaten. Om al deze redenen is de instelling die de president belichaamt zeer aantrekkelijk. Vooral aan het begin van een mandaat, wanneer de president verwikkeld is in een hegemonische opbouw en dynamiek. Wat betreft de aantrekkelijkheid van het politieke aanbod, lijkt het erop dat President Diomaye, met de oprichting van Kiiraay, zich situeert in een perspectief van aanpassing aan de realiteiten van de macht. Het lijkt alsof, na de scheiding van het duo Diomaye-Sonko, twee tegenpolen van de soevereiniteit tegenover elkaar kwamen te staan: een absolutistische soevereiniteit die de realiteit wil transformeren door ideologie, belichaamd door PASTEF; en een reformistische soevereiniteit die de ideologie wil afstemmen op de realiteit, belichaamd door Kiiraay. Een ideologische houding van Kiiraay die de Republiek vooropstelt zoals haar aanhangers beweren: geen Staat-Partij en geen Partij-Staat; geen rechtvaardigheid van de overwinnaars. Een soevereiniteit die gebaseerd is op win-win-partnerschappen zonder veroordeling van welke macht dan ook, met openingen naar alle partners en alle economische en politieke krachten die Senegal kunnen dienen. In het kader van de realistische theorie waarin staten de belangrijkste actoren zijn, worden internationale betrekkingen georganiseerd rond de bron van macht. Dus, kan een arm en zwaar schuldenlijdend land zich met geweld profileren? Met andere woorden: het is logisch om soevereiniteit stap voor stap en vastberaden op te bouwen door arbeid, effectief en integer bestuur, het creëren van welvaart en werkgelegenheid, en de ontwikkeling van menselijk kapitaal via onderwijs, gezondheid, opleiding en de rechtsstaat. Soevereiniteit wordt zo een geleidelijke bevrijding van diverse afhankelijkheden op het gebied van veiligheid, militair, voedsel, gezondheidszorg, economie, energie en andere, in een co-creatie en copro rendement. Deze redevoering van de nieuwe presidentiële partij lijkt te passen binnen een federatieve kijk, met als doel zo veel mogelijk bewegingen, politieke partijen en andere sociale krachten rond de vragen van behoud en continuering van de Republiek.
In uw opinie, kunnen deze golf van ralliements, sinds de lancering, de presidentiële partij voordelen opleveren om bij de volgende verkiezingen de overhand te nemen, met name bij de gemeentelijke en departementale verkiezingen in januari 2027?
Er is grote onzekerheid rond deze territoriale verkiezingen om meerdere redenen. Voor het kamp van de president is het misschien in eerste instantie een verstandige strategie om het maximale aantal lokale verkozenen aan te trekken, met name degenen die voorheen bij het oude regime waren.
Veel van deze verkozenen zullen kunnen besluiten dat het makkelijker is hun regio te ontwikkelen als zij samenwerken in overeenstemming en in goede verstandhouding met de centrale macht. Onder hen zijn er ook die niet noodzakelijk uit politieke partijen komen, maar die als actoren met legitieme status worden erkend vanwege hun voortdurende betrokkenheid bij algemeen belang in hun regio’s; zij hebben een affectieve band met hun basis die de politieke kloven overstijgt. In elk geval zijn er grenzen aan deze strategie van het presidentiële kamp, want niets garandeert dat kiezers de verkozenen die van kamp zijn veranderd zullen volgen. De Senegalese burgers zijn geïnformeerd en democratisch rijp. De vraag zal ook zijn tot welk kamp de verantwoordelijkheid zal worden toegeschreven tussen PASTEF en Kiiraay, aangezien het duo Diomaye-Sonko twee jaar samen heeft geregeerd. De hoge kosten van dagelijkse boodschappen die de huishoudportemonnee onder druk zetten, de stijging van de prijs van brandstof, elektriciteit en andere, de vertraging van de economische activiteit, de vele ontslagen, enzovoorts, kunnen ongetwijfeld factoren zijn die het stemgedrag bepalen. Maar in welke richting? De lokale verkiezingen zullen dus een test van populariteit vormen voor beide kampen, die van de president van de Republiek Bassirou Diomaye Faye en die van de voorzitter van de Nationale Vergadering, Ousmane Sonko.
De president Diomaye lijkt te kiezen voor een horizontale organisatie, zoals die van zijn voorganger, Macky Sall, in het kader van de structuur van zijn partij. Hoe beoordeelt u deze aanpak?
President Macky Sall had gekozen voor een horizontale structuur van de partij om leiderschapsruzie te temperen, om te voorkomen dat zijn partij ontmanteld zou worden door subversieve acties van de macht terwijl hij in de oppositie zat. Dit maakte ook meer motivatie en mobilisatie rondom de belangen van de partij mogelijk. Aangekomen aan de macht in 2012, behield de APR deze organisatievorm. Het was eveneens een middel voor President Sall om mogelijke concurrentie voor zijn macht te vermijden, omdat er geen Tweede Man in de APR was en er tot op heden ook geen is. Dat President Diomaye Faye deze methode overneemt is begrijpelijk gezien de voordelen die ze biedt. Maar het nadeel is dat dit niet leidt tot institutionalisering van de organisatie buiten de persoon die ze heeft opgericht. Dus voor President Diomaye een instrument om te regeren, aangezien de parlementaire meerderheid die hem moest steunen, in een oppositie- en confrontatiepositie verkeert na meningsverschillen en spanningen aan de top van de staat, tussen de twee figuren die beide meerderheden belichamen: de president van de republiek, Bassirou Diomaye Diakhar Faye, en zijn voormalige premier, nu voorzitter van de Nationale Vergadering, Ousmane Sonko. Maar het kan nog vroeg zijn om de Kiiraay-organisatie te beoordelen, aangezien er een congres van die politieke formatie aangekondigd is. Het blijft afwachten hoe de structuur dan zal zijn.
Welke beoordeling geeft u aan de individuele maatregelen die de president Bassirou Diomaye Faye heeft genomen, waarbij hij tijdens de laatste vergadering van het kabinet 87 topambtenaren ontsloeg?
Aangezien de breuk tussen Kiiraay, het pas gelanceerde programma van de president, Bassirou Diomaye Faye, en PASTEF onder leiding van de voorzitter van de Nationale Vergadering, Ousmane Sonko, voltooid is, zijn de individuele maatregelen politiek begrijpelijk. Het markeert een eerste moment van verduidelijking tussen de twee kampen; in afwachting van verdere momenten van verduidelijking voortkomend uit de komende verkiezingsmomenten: de territoriale verkiezingen in 2027 en de presidentsverkiezingen in 2029; maar ook mogelijk, een prorogated, vroegtijdige parlementaire verkiezingen, in het geval van ontbinding van de Nationale Vergadering, na twee jaar na de installatie van de huidige legislatuur zoals bepaald in artikel 87 van de Grondwet, beginnend op 3 december 2026.
Welke politieke impact kunnen deze ontslagen hebben, zowel op het machtkamp als op PASTEF?
In het machtkamp heeft dit de mogelijkheid geboden om de steunpilaren van President Diomaye Faye en zijn partij ter verantwoording te roepen, zodat zij zich op het politieke terrein kunnen inzetten. Hoewel dit tot frustraties binnen Kiiraay kan leiden bij sommige politieke leiders die nog niet benoemd zijn. Maar het kan ook een instrument zijn om mogelijke frustraties vooraf te voorkomen en te beheren bij de deputatenverkiezingen voor de territoriale verkiezingen. Voor PASTEF kunnen deze ontslagen de samenhang en de politicile strijdkracht van de partij versterken bij de voorbereiding op de komende politieke gevechten.
