Hoe kan de overheid blijven functioneren zonder begroting?

Hoe kan de overheid blijven functioneren zonder begroting?

18 november 2026

Confronteren met de systematische blokkering door de Nationale Vergadering: de regering beschikt over meerdere instrumenten die strikt door de wetgever zijn omkaderd. Van artikel 86 van de Grondwet dat tot controverse leidt tot artikel 68 en via artikel 23 van de LOLF over voorschotdecreten, EnQuête zet de wapens uiteen die de regering tot haar beschikking heeft om de continuïteit van de staat te verzekeren.

De regering rekende op dialoog om de meerderheid van Pastef tot concessies te bewegen en de herziene begroting 2026 en de oorspronkelijke begroting 2027 te laten goedkeuren. Maar uiteindelijk lukt het beide partijen maar moeizaam om tot een akkoord te komen, wat het land in een echte begrotingschaos stort. Naast de afwijzing van de herziene begroting blokkeert de parlementaire meerderheid vrijwel automatisch alle lopende begrotingswerkzaamheden. De grote vraag is hoe de regering deze beperking kan overwinnen?

Bij de vraag of hij van plan is de verantwoordelijkheid voor het regeringsbeleid op zich te nemen, verwees premier Al Aminou Lo naar de Jeugdom Olympische Spelen om zo’n optie tijdens deze periode buiten beschouwing te houden. Maar als de blokkade aanhoudt, zal de regering alle instrumenten die haar ter beschikking staan, inzetten.

« We hebben geen bezwaar tegen het opnemen van onze verantwoordelijkheid. Maar we geven de voorkeur aan dialoog, want de vijf op tafel liggende voorwaarden vloeien meer voort uit onbegrip. Uiteraard, als de blokkade blijft bestaan, zullen we alle constitutionele instrumenten inzetten die tot onze beschikking staan », reageerde premier Al Aminou Lo.

Maar wat regelen de bepalingen omtrent het opnemen van de verantwoordelijkheid door de regering precies? In het laatste lid van artikel 86 van de Grondwet staat: « De premier kan, na beraadslaging van de ministerraad, de verantwoordelijkheid van de Regering bij de Nationale Vergadering laten rusten over de stemming van een ontwerp van begroting. In dit geval wordt dit ontwerp als aangenomen beschouwd, tenzij een motie van wantrouwen, ingediend binnen de twintigvier uur daarna, wordt aangenomen volgens de voorwaarden van het voorgaande lid. De Premier kan voorts deze procedure toepassen voor een ander voorstel of een wetsvoorstel per zittingsjaar. »

Zal de regering haar verantwoordelijkheid nemen?

Met betrekking tot de procedure bepaalt de Grondwet dat de motie op straffe van niet-ontvankelijkheid moet gedragen zijn door een tiende van de leden van de Nationale Vergadering. Als de Premier beslist de verantwoordelijkheid van de regering te aanvaarden, moet de Vergadering binnen 24 uur na de motie stemmen. « De stemming over een motie van wantrouwen kan pas twee volle dagen na indiening plaatsvinden op het bureau van de Nationale Vergadering », luidt artikel 86, lid 4.

De motie van wantrouwen wordt volgens de Grondwet bij openbaar stemming aangenomen, met een absolute meerderheid van de leden van de Nationale Vergadering. « Alleen de stemmen ten gunste van de motie van wantrouwen worden geteld. Als de motie van wantrouwen wordt aangenomen, dient de Premier onmiddellijk zijn ontslag in bij de President van de Republiek. Een motie van wantrouwen kan niet worden ingediend tijdens dezelfde zittingsperiode », vervolgt artikel 86, vierde alinea in fine.

Hier bestaan twee tegengestelde opvattingen. Voor sommige specialisten zoals Doudou Wade, voormalig voorzitter van de parlementaire fractie van de PDS, geldt deze bepaling die de censuur tot één keer per zittingsjaar beperkt ook in geval van verantwoordelijkheid van de regering. Kortom, bij censuur, als de volgende regering opnieuw gebruikmaakt van artikel 86, kan het parlement haar niet ten val brengen.

« De tekst is duidelijk en heeft zich op een samenhangende wijze ontwikkeld sinds 1960. Het doel is om te voorkomen dat de Nationale Vergadering het regeringswerk stillegt », verduidelijkte de voormalige volksvertegenwoordiger.

Divergenties over artikel 86 van de Grondwet

Deze opvatting wordt gedeeld door de docent publiekrecht, professor Médoune Samba Diop. « In geval van motie kan de president van de Republiek hetzelfde kabinet benoemen. De premier kan terugkeren naar de Nationale Vergadering en gebruikmaken van artikel 86. In dat geval kan de Vergadering geen andere motie stemmen. Het vijfde lid is wat mij betreft erg duidelijk: een motie van wantrouwen kan niet worden ingediend in dezelfde zittingsperiode », stelt de jurist.

Maar dit standpunt heeft niet universaliteit. Andere juristen beweren dat de beperking van censuur niet geldt voor de vraag naar verantwoordelijkheid. Telkens wanneer de premier de verantwoordelijkheid aangaat, heeft de Vergadering het recht om te censureren.

« In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, is de beperking tot één motie van wantrouwen per zittingsjaar gericht op moties van parlementaire oorsprong. Het geldt niet voor de motie van wantrouwen die wordt ingediend na het aangaan van de verantwoordelijkheid van de Regering voor de Nationale Vergadering », aldus Babacar Ba, leider van het Forum van de Justiciable.

De meeste voorstanders van deze stelling verwijzen vooral naar het Franse model. In Frankrijk bestaat echter geen bepaling die duidelijk zegt, zoals in Senegal, dat de Nationale Vergadering tweemaal kan censureren. Uiteindelijk heeft het Conseil constitutionnel het laatste woord en zal, indien de gelegenheid zich voordoet, een oordeel vellen over het geschil.

De mogelijke scenario’s bij ontbinding

Men zou dit stadium misschien niet hoeven te bereiken, aangezien vanaf 2 december aanstaande de President van de Republiek de bevoegdheid heeft om de Nationale Vergadering te ontbinden en binnen een termijn van minimaal 60 dagen, maximaal 90 dagen, nieuwe verkiezingen te organiseren. Maar als hij voor deze optie kiest, loopt het land het risico in 2027 zonder nieuw budget te zitten. In dat geval vereist artikel 68 een strikte procedure.

Volgens alinea 3 van deze bepaling heeft de Nationale Vergadering normaal gesproken maximaal 60 dagen om de begrotingswetten te stemmen. « Indien, rekening houdend met de bovenstaande procedure, de begroting van het jaar niet vóór het begin van het financiële jaar kan worden ingevoerd, is de President van de Republiek gemachtigd om bij decreet de goedgekeurde diensten voort te zetten », aldus alinea 4 van dezelfde bepaling.

De organische wet op de begrotingswetten préciseert in artikel 57 dat: « Indien de begrotingswet van het jaar niet kan worden gepromulgeerd vóór het begin van het financiële jaar, is de President van de Republiek gemachtigd, conform de bepalingen van artikel 68 van de Grondwet, om de bestaande inkomsten te blijven innen en door middel van decreten de begrotingsautorisaties te verlengen. »

Het volgende lid voegt daaraan toe: « Met begrotingsautoriteiten is deze organische wet bedoeld om het volume aan kredieten te handhaven dat nodig is om, bij constant kader, de openbare acties te verlengen waarvan de kredieten het voorgaande jaar zijn goedgekeurd. »

Te noteren valt dat het staatshoofd ook kan putten uit het mechanisme van voorschotdecreten, wat hem in staat zou kunnen stellen om ad hoc situaties te beheren waar artikel 68 niet in voorziet. « In noodgevallen of bij een dringend nationaal belang kunnen extra kredieten worden opengetrokken bij voorschotdecreet. De Nationale Vergadering wordt onmiddellijk geïnformeerd en de opengetrokken kredieten worden geratificeerd door de eerstvolgende begrotingswet », voorziet de LOLF in artikel 23.

Deze bepalingen zouden Diomaye derhalve in staat kunnen stellen deze overgangsfase te beheren onder het waakzame oog van de Cour des comptes en van het Constitutioneel Hof, tot de installatie van een nieuwe legislatuur.

Nadia Vermeer

Nadia Vermeer

Ik ben Nadia Vermeer, adjunct-hoofdredacteur bij AfrikaNieuws. Mijn passie voor journalistiek is ontstaan uit de drang om verhalen te vertellen die verder gaan dan cijfers en feiten, en de mensen en context achter het nieuws te laten zien. Bij AfrikaNieuws wil ik bijdragen aan een eerlijker, rijker en menselijker beeld van Afrika, in de taal van onze lezers.