Het dilemma van de gevangenen uit Rwanda in Senegal

Het dilemma van de gevangenen uit Rwanda in Senegal

15 november 2026

Acht Rwandezen die veroordeeld zijn voor genocide door het Internationaal Straftribunaal voor Rwanda en in Senegal gevangen zitten, wachten op de vraag of zij teruggestuurd zullen worden naar Kigali. In een onderzoeksartikel dat op 12 november 2026 in Le Monde verscheen, beschrijven journalisten Pierre Lepidi en Stéphanie Maupas een juridisch doolhof dat is ontstaan uit een begin oktober ondertekende overeenkomst tussen Dakar en Kigali, en uit een VN-context die aanstuurt op de sluiting van de laatste instellingen van de rechtspraak na de genocide.

Op 7 oktober in Kigali hebben de ministers van Buitenlandse Zaken van Senegal en Rwanda elf bilaterale verdragen en instrumenten van samenwerking bekrachtigd. Een daarvan gaat over de overdracht van veroordeelden. Volgens Le Monde legt het de juridische basis die Senegal in staat zou stellen zijn Rwandese gevangenen terug te sturen naar hun land. In theorie moeten de voorzitter van het Internationale Mechanisme dat de resterende taken van de Tribunalen uitvoert, de Uruguayaanse Graciela Gatti Santana, en de VN-Veiligheidsraad zo’n overdracht eerst goedkeuren.

De auteurs zien erin een manier om de beëindiging van het Mechanisme te anticiperen, een wens die uitging van de Verenigde Staten en Rusland. Dit VN-orgaan is sinds 2015 belast met het afsluiten van de dossiers van het Tribunaal voor Rwanda. Tijdens een vergadering van de VN-Veiligheidsraad op 12 juni verklaarde de Russische vertegenwoordiger Maria Zabolotskaya dat het moment gekomen was om zijn activiteiten te beëindigen, terwijl de Amerikaanse afgevaardigde Jeff Bartos aangaf de uitvoering van de straffen van het TPIR in Rwanda te ondersteunen.

Het TPIR heeft 61 hoge politieke en militaire functionarissen, leiders van milities, religieuzen en propagandadeelnemers veroordeeld. Na Arusha in Tanzania zijn velen naar Mali, Senegal en Benin gestuurd. Volgens Le Monde blijven er 23 van hen gevangen in de twee laatstgenoemde landen.

In de gevangenis van Sébikotane, zo’n veertig kilometer ten zuiden van Dakar, wonen onder meer Jean Kambanda, premier tijdens de genocide en veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, evenals Pauline Nyiramasuhuko, voormalig minister van Familie, veroordeeld tot veertigzeven jaar, en haar zoon Arsène Shalom Ntahobali. Seydi Gassama, directeur van Amnesty International in Senegal, die er naartoe ging, meldt dat de gevangenen « geterroriseerd » zijn bij het idee van een overdracht naar Rwanda, omdat zij vrezen dat hun veiligheid daar niet gewaarborgd zou zijn. Hij vermeldt ook de vrees dat hun bezoekenrechten niet gerespecteerd worden en dat zij represailles van president Paul Kagame zouden ondervinden.

Behalve Rwanda heeft geen enkel land zich bereid verklaard hen op te nemen. Volgens de socioloog Amélie Faucheux gaat Rwanda hier al sinds 2007 een uitnodiging naar voren brengen, als een ‘nationale aanspraak’ die de soevereiniteit van zijn rechtspraak versterkt. Zij voegt eraan toe dat de overlevenden liever zien dat hun beulen in het land worden berecht waar zij hun misdaden hebben gepleegd.

De Ruandese oplossing wordt door rechter Graciela Gatti Santana noch door secretaris-generaal António Guterres uitgesloten. Guterres schreef in december 2025 dat Rwanda had aangegeven bereid te zijn om te voldoen aan de internationale detentie-normen en over faciliteiten te beschikken, met name in de Mpanga-gevangenis. Mensenrechtenorganisaties blijven echter regelmatig de detentieomstandigheden in het land aan de kaak stellen. Damien Scalia, professor internationaal recht, noemt een terugkeer naar Rwanda duidelijk in strijd met het internationaal recht.

Nadia Vermeer

Nadia Vermeer

Ik ben Nadia Vermeer, adjunct-hoofdredacteur bij AfrikaNieuws. Mijn passie voor journalistiek is ontstaan uit de drang om verhalen te vertellen die verder gaan dan cijfers en feiten, en de mensen en context achter het nieuws te laten zien. Bij AfrikaNieuws wil ik bijdragen aan een eerlijker, rijker en menselijker beeld van Afrika, in de taal van onze lezers.