In een column die deze week in zijn nieuwsbrief ‘Le Off’ verscheen, bespreekt François Soudan, hoofdredacteur van Jeune Afrique, de val van de voormalige Nigerese president Mohamed Bazoum, die in juli 2023 door een militaire staatsgreep werd afgezet. Drie jaar na zijn afzetting levert de Franse journalist een verontrustend getuigenis af over de waarschuwingssignalen die de democratisch verkozen staatshoofd schijnbaar heeft genegeerd.
In mei 2023, twee maanden voordat hij werd verraden door generaal Abdourahmane Tiani, commandant van zijn garde, had Bazoum François Soudan wat uiteindelijk zijn ‘laatste interview’ zou worden gegeven. De Nigerese president toonde, volgens de journalist, een ‘grote luciditeit’ over de veiligheids- en politieke uitdagingen waarmee zijn land werd geconfronteerd — islamitisch terrorisme, de fragiliteit van het leger, het risico van gewapende burgermilities. Hij belichaamde toen ‘een inzet op tolerantie, intelligentie en moderniteit in plaats van op autoritair populisme en identitaire terugtrekking’, in tegenstelling tot de trajecten die Mali en buurland Burkina Faso volgden.
Maar achter deze geopolitieke helderziendheid schuilde volgens Soudan een tragische fout: een onthutsende naïviteit ten aanzien van interne dreigingen. De dag na dit presidentsinterview werd de journalist, tijdens een ontmoeting bij Mahamadou Issoufou, de voorganger van Bazoum, geconfronteerd met de felle toon van de uitspraken tegen de zittende president door de entourage van de voormalige leider. Diezelfde avond vertelde Soudan Bazoum het zelf: “Issoufou denkt duidelijk dat je hem alles verschuldigd bent, wat voor hem een onuitwisbare schuld oplevert”, en voegde daaraan toe dat de entourage van zijn voorganger herhaalde dat hij ‘niet genoeg had bedankt voor het peperduur cadeau dat hij jou had gegeven: de macht’.
Het antwoord van Mohamed Bazoum, gerapporteerd in de nieuwsbrief, getuigt van zijn blindheid: “Ik weet dit allemaal. Maar Issoufou is geen man die zich laat manipuleren, laat staan te samenzweren. Hij zal niets tegen mij proberen.”
François Soudan onthult dat ook andere personen met betere informatie hem waarschuwden. Hassoumi Massaoudou, destijds minister van Buitenlandse Zaken, en generaal Abou Tarka zouden de president hebben gewaarschuwd dat de rancunes van het Issoufou-clan zouden samenvloeien met de verleidingen tot een staatsgreep door hogere officieren. Tevergeefs.
Het constitutionele mandaat van Mohamed Bazoum eindigde op 2 april jl. Sinds zijn afzetting blijft hij huisarrest in het presidentiële complex van Niamey, dienend, volgens Soudans woorden, als een ‘menselijk schild’ voor de militairen die hem hebben afgezet. “Omdat hij mijn vriend is en democratisch gekozen is geweest, zal ik blijven waarschuwen voor zijn lot”, schrijft de hoofdredacteur van Jeune Afrique, die de afgezette president typeert als iemand die ‘door naïviteit had gezondigd’.
Die naïviteit vergelijkt Soudan met de hoogmoed van Alpha Condé, een andere Afrikaanse leider die in 2021 werd afgezet en die, drie weken voor zijn val, tegen hem had geantwoord: “Je weet er niks van. Ze kunnen me vermoorden. Maar een staatsgreep, nooit!”
