Isolatie, gebrek aan gezondheidszorg, een onstabiel telefoonnetwerk, geen internet en afname van visbestanden: op Mar Wandié leven de bewoners in een opeenstapeling van moeilijkheden. Een verslag van een dag op dit eiland in het deltagebied van de Saloum, in gezelschap van parlementariërs en de ngo Syndev.
In het diepe deltagebied van de Saloum leeft Mar Wandié in isolement. Als een van de vier eilanden van de “Mar”, is dit kleine dorpje met zo’n tweehonderd inwoners schijnbaar tussen land en water opgeheven, ver verwijderd van de meest basale voorzieningen. Om er te komen, moet men geduld hebben. Vanaf Ndagane Sambou duurt het enkele minuten met een pirogue om de archipel te bereiken. Daarna volgt een andere beproeving: wandelen, gevolgd door de oversteek van een brug die bij elke passage dreigt te bezwijken. Tussen Mar Lodj en Mar Wandié verzorgen karren de verbinding, maar hun kosten zijn voor veel bewoners onbereikbaar. Ze worden vooral door toeristen gebruikt. Voor de lokale bevolking betekent dit dat men ongeveer tien kilometer moet lopen om aan een paar dagelijkse bezigheden toe te komen. In Mar Wandié is isolatie dus geen abstract begrip. Het bepaalt de dagelijkse gang, de verplaatsingen en maakt de toegang tot school, zorg en economische activiteiten lastig.
EEN BRUG DIE ONDER DE STAPPEN TREINTELT
In dit eilanddorp is het dagelijkse leven ver verwijderd van de privileges. De stenen huizen, soms zonder omheining en met een dak van zink, vormen de meest voorkomende woning. Enkele gebouwen die eigendom zijn van buitenlanders die percelen hebben verworven voor residentieel gebruik contrasteren met de bescheidenheid van het dorp. Maar het meest opvallende symbool van dit isolement blijft de brug. Oorspronkelijk gefinancierd met eigen middelen door de inwoners, verkeert het bouwwerk nu in een vergevorderd stadium van verval. Bij elke passage trilt de constructie onder de voeten van de reizigers.
Bewoners schrijven deze achteruitgang toe aan aanpassingen die aan het oorspronkelijke ontwerp zouden zijn gedaan door een welvarende buur met een speedboot, om het passage van zijn vaartuig te vergemakkelijken. Amy Bopp, bewoner van het eiland, vertelt het dagelijkse leed van de bevolking. Ze verduidelijkt dat het hen vrijwel onmogelijk maakt de overkant te bereiken zonder dit inmiddels sterk verzwakte bouwwerk te gebruiken. In reactie op deze situatie vragen de inwoners om tussenkomst van de staat om de brug te rehabiliteren en hen in veiligere omstandigheden te kunnen laten circuleren.
OM NAAR SCHOOL TE GAAN, MOET MEN EERST DOOR HET WATER WAADEN
In Mar Wandié is naar school gaan al een avontuur op zich. Leerlingen moeten soms door het water waden, met hun rugzakken en schoolspullen op het hoofd. Kleding voor een snelle omkleding wordt aan de andere kant van de lagune in een teil achtergelaten, zodat ze zich na de oversteek kunnen omkleden. Marie Bopp vertelt dat men al om zes uur ’s ochtends moet opstaan om om acht uur in de klas aanwezig te kunnen zijn.
Aangekomen bij de brug wassen de leerlingen zich en wisselen ze van kleding voordat ze hun tocht voortzetten. Maar de terugweg kan net zo moeilijk zijn. Na de lessen kan het tij hoog staan. Kinderen dragen dan emmers mee waarin ze hun schrift en schoolmateriaal beschermen. Deze omstandigheden hebben directe gevolgen voor hun schoolloopbaan. Vertragingen komen veel voor en volgens Marie Bopp worden sommige leerlingen soms van de les gestuurd of worden hun ouders opgeroepen. Het meest moeilijk, zo betreurt zij, is dat hun situatie niet altijd door het onderwijzend personeel wordt begrepen.
WANNEER BEVALTING EEN BEPROEVING WORDT!
Als de toegang tot onderwijs al problematisch is, geldt dit nog sterker voor de toegang tot gezondheidszorg. Mar Wandié beschikt niet over een gezondheidscentrum of apotheek. Voor basiszorg moeten de bewoners naar Mar Lodj of Djirnda, twee naburige plaatsen op ongeveer tien kilometer afstand. Om er te komen moet men lopen of een pirogue nemen. Voor zwangere vrouwen kan deze afstand bijzonder zwaar zijn. Op het eiland worden verhalen over bevallingen onderweg, aan de rand van het water of thuis verteld, als gevolg van het ontbreken van vervoermiddelen.
Adama Thiam, voorzitster van de vrouwen en hulpverpleegkundige in Mar Wandié, geeft aan meerdere bevallingen onderweg te hebben meegemaakt. Zij vertelt over een vrouw die onderweg beviel van kinderen die nu volwassen en getrouwd zijn. Ze noemt ook een andere vrouw die een tweeling baarde terwijl ze probeerde de zee over te steken; haar baby’s stierven aan de kou. Voor Adama Thiam illustreert dit de risico’s van bevallingen onder prekair omstandigheden. De grootste moeilijkheid doet zich voor wanneer de bevalling laat op gang komt en er geen kar beschikbaar is, aldus Menda Bopp. De bewoners vragen de jonge mannen in het dorp om de vrouw te begeleiden te voet tot buiten het eiland.
VROUWEN GEDWONGEN HUN ROUTE VOORT TE ZETTEN NA DE BEVALLING
Fatou Ndiaye draagt nog altijd de pijnlijke herinnering aan haar zus, die zes jaar geleden bij de bevalling overleed. Ze vertelt dat het soms voorkomt dat vrouwen onderweg bevallen en daarna toch gedwongen worden lopend door te blijven naar het gezondheidscentrum van Mar Lodj. Deze situaties zijn volgens haar zo frequent geworden dat ze deel uitmaken van het dagelijkse leven van de vrouwen. Ze meent dat een nabijgelegen gezondheidsvoorziening zou helpen om sommige van deze situaties te voorkomen. Maar het probleem ligt niet alleen in het ontbreken van een gezondheidscentrum. Het gaat ook om het ontbreken van geschikte transportmiddelen. “Soms wachten we op een kar, roepen we de jongeren op, of moeten we gewoon lopen.” Door deze beproevingen lijken de bewoners een zekere berusting te hebben ontwikkeld.
NIEUWE GEBORENEN VERVOERD IN BASSINES
In Mar Lodj kent Mama Ndiemé Ndong, verantwoordelijke voor de vrouwen, ook de moeilijkheden die Mar Wandié-families tegenkomen. Ze vertelt dat bewoners soms kinderen in bassines moesten vervoeren om ze naar Mar Lodj te krijgen. Wanneer de bevalling begint en er geen vervoermiddel beschikbaar is, blijft er voor sommige gezinnen geen andere keus dan thuis te bevallen.
Na de bevalling moet de moeder soms met haar pasgeborene in moeilijke omstandigheden naar het district Mar Lodj reizen voor de benodigde zorg. Voor Mama Ndiemé Ndong is het verbeteren van de vervoersmiddelen daarom onontbeerlijk om de toegang tot zorg te vergemakkelijken en de risico’s voor zwangere vrouwen en hun pasgeborenen te verkleinen. Babacar Bopp, een ervaren dorpsbewoner, verwijst ook naar een lang meegesleept probleem. Mar Wandié beschikt tegenwoordig over begraafplaatsen. Maar vroeger moesten de overledenen met een pirogue tot Djirnda worden gebracht om begraven te worden. In tijden van rouw moesten families zo een laatste oversteek maken, een laatste verplaatsing die werd opgelegd door de isolatie van hun dorp. De aanleg van begraafplaatsen ter plaatse heeft deze last geërfd, maar het probleem blijft bestaan. Het dorp heeft geen elektriciteit, wat de bouw van een morgue onmogelijk maakt.
EEN EILAND GEZWAKT DOOR KLIMAATVERANDERING EN OFFSHORE EXPLOITATIE
Op dit eiland gaat de zon elke dag op en onder en dompelt de eilandbewoners dagelijks onder in een moeilijke realiteit. Naast isolatie en het ontbreken van een systeem van gezondheidszorg, blijft er ook gebrek aan toegang tot een stabiel telefoonnetwerk. Internet is er niet en de bestaansmiddelen worden steeds schaarser. De bewoners, hoofdzakelijk vissers, worden geconfronteerd met een afname van de visbestanden en veranderingen in hun mariene omgeving, veranderingen die zij toeschrijven aan klimaatverandering en aan de exploratie van het Sangomar-gasveld. Geconfronteerd met deze onbeantwoorde moeilijkheden lijken de eilandbewoners zich neer te leggen bij hun lot. ’s Nachts blijven de nguel-zingen en Seereer-zang een van de weinige troostrijke momenten. Onder de dwingende ritmes van tams-tams en gambs laten de vrouwen zich meevoeren. In dit bestaan, getekend door beperkingen, biedt de dorpssolidariteit ook wat licht in de sombere dagen.
