Analyse van de afwijzing van het voorstel tot LFR 2026 in het licht van het Plan voor economisch en sociaal herstel (PRES) en oriëntaties
1. Feitenrelaas
Op 3 november 2026 heeft de Nationale Vergadering het wetsvoorstel nr. 40/2026 houdende de herziene begroting (LFR) voor 2026 verworpen, door middel van een motie van voorwaardelijke afwijzing die de behandeling van de tekst zonder inhoudelijk debat beëindigde.
De meerderheid baseerde haar afwijzing op het gebrek aan begrotingsgetrouwheid van de tekst: betwiste ramingen voor inkomsten en uitgaven, een aangekondigd tekort van 7,6% van het BBP dat als overschat werd beschouwd, ontoereikende informatie over de schuldenlast en de financieringsbehoefte, en ook de kwestie van de speciale fondsen. De minister van Economie, Financiën en Plan ziet hierin een politiek voorwendsel.
2. Lezing : van formele soevereiniteit naar substantiële soevereiniteit
Het begrotingsmandaat, een oprichtende prerogatief. De parlementaire goedkeuring van uitgaven en belastingen vormt het historische hart van de volkssoevereiniteit. Een stemming die enkel neerkomt op het registreren van reeds gemaakte afwegingen zou een puur formele soevereiniteit betekenen. Door te weigeren een als onoprecht beschouwde tekst te valideren, oefent de nationale vertegenwoordiging substantiële soevereiniteit uit: zij bevestigt dat begrotingskeuzes voor het volk en zijn gekozenen beslissen.
Een omgekeerde sequentie. De LFR is tot stand gekomen na de overeenkomst met het IMF, die nog onderhevig is aan goedkeuring door zijn Raad van Bestuur, voor een financiering van 2,2 miljard dollar. Wanneer grote evenwichten met een schuldeiser reeds zijn onderhandeld voordat ze aan het parlement worden voorgelegd, verliest het nationale debat zijn doel. De afwijzing herinnert eraan dat buitenlandse voorwaardelijkheid nooit de democratische deliberatie kan substitueren.
Transparantie van de schuldenlast en gedeelde verantwoordelijkheid. Na de onthulling van de verborgen schuld is de eis voor volledige informatie over de schuldenlast geen houding van achterdocht: het is een vereiste voor geloofwaardigheid. Deze eis geldt zowel voor de Staat als voor zijn partners. Het IMF, waarvan de bewaking deze afwijkingen niet heeft kunnen detecteren, moet verantwoording afleggen voor zijn tekortkomingen voordat een nieuw aanpassingsprogramma wordt opgelegd: geen enkel akkoord mag worden gesloten zolang zijn verantwoordelijkheid niet is opgehelderd door een onafhankelijke evaluatie.
3. De LFR 2026 in het licht van het Plan voor economisch en sociaal herstel (PRES)
Geïntroduceerd op 1 augustus 2025 onder de naam « Jubbanti Koom », rust PRES op een centraal beginsel: Senegal financieren met Senegalese middelen. Ongeveer 90% van de financiering, geraamd op 5 667 miljard FCFA over drie jaar, zou uit eigen bronnen moeten komen, zonder de publieke schuld te vergroten en zonder concessies te doen aan natuurlijke of landbronnen. De LFR 2026 wijkt aanzienlijk af van deze trajectvooruitzichten.
Drie breuken met PRES. Ten eerste wordt de endogene component meer dan gehalveerd: de verwachte middelen uit PRES dalen van 703,6 naar 303,5 miljard FCFA, wat neerkomt op een daling van 400,1 miljard. Ten tweede raakt de aanpassing de publieke investeringen, met een vermindering van 555 miljard (-19,8%), terwijl het loonbudget behouden blijft en de energiedouanesubsidies met 540,3 miljard toenemen: dit verzwakt de capaciteit voor economische transformatie. Ten derde wordt de financiering van het tekort, vastgesteld op 7,6% van het BBP, gebaseerd op een IMF-programma van 2,2 miljard dollar, waardoor de afhankelijkheid van externe financiering opnieuw wordt ingevoerd, terwijl PRES juist die afhankelijkheid wilde verminderen.
Wat PRES heeft aangetoond. De resultaten van 2025 bevestigen dat interne mobilisatie mogelijk is: de DGID heeft circa 2 915 miljard FCFA geïnd (+12%), de binnenlandse btw is met ongeveer 20% gestegen en de Douanes hebben hun doelstellingen overschreden met 1 286 miljard FCFA. De LFR 2026 registreert echter een daling van 453,3 miljard FCFA in de fiscale inkomsten, zonder dat de oorzaken van deze bezuiniging of de corrigerende maatregelen van PRES worden verklaard.
Conclusie. Het afwijzen van de LFR kan gelezen worden als een daad van trouw aan PRES: de meerderheid weigert dat een extern overeengekomen aanpassing het kader van soevereins herstel van het land kan vervangen.
4. Risico’s en aandachtspunten
• Uitvoering van de begroting: De afwijzing brengt de uitvoering van de eindfase van het jaar niet in gevaar (lonen, leveranciers, gemeenten, mediaovereenkomsten). De regering beschikt over publiekelijk genoemde juridische opties, waaronder artikel 83 en continuïteitsdecreten. Zelfs bij afwijzing van de LFR beschikt de uitvoerende macht over stevige juridische instrumenten om het land draaiende te houden.
• Perceptie : De LFI 2027 kan dezelfde lotgevallen ondergaan. Het risico dat de afwijzing wordt opgevat als een institutionele crisis aan de top van de Staat in plaats van een parlementaire controle, is onacceptabel. Dit scenario speelt zich nu ook af in de Verenigde Staten met de resultaten van de tussentijdse verkiezingen die zojuist hebben plaatsgevonden. Niemand noemt in de VS een institutionele crisis. Elke staatsinstantie vervult haar rol zoals de grondwet voorschrijft. Zo gaat het ook in Senegal.
5. Aanbevolen richtlijnen
• Overgaan van afwijzing naar voorstel: publiceer snel een contra-voorstel met cijfers (verwachte inkomsten, het niveau van het tekort, de behandeling van de speciale fondsen), om het argument te versterken dat er een alternatief mogelijk is.
• Eis een volledige schuldensbijlage: stock, betalingsschema, schulden buiten begroting en garanties, als voorwaarde voor elk nieuw wetsvoorstel en voor de LFI 2027.
• Vraag een onafhankelijk evaluatiebureau van het IMF (BIE/IEO) voorafgaand aan elk akkoord: begin het proces om het BIE/IEO te betrekken bij de evaluatie van tekortkomingen in het toezicht van het Fonds rond de verborgen schulden. De revisies van programma’s, de haalbaarheidsanalyses en de evaluaties onder artikel IV hebben geen afwijkingen gedetecteerd; de verantwoordelijkheid van het IMF moet worden opgehelderd en publiek gemaakt. Het BIE zal zelf zijn werkprogramma vaststellen; dit moet formeel in de beraadslagingen van de Raad van Bestuur worden ingebracht door zowel de Senegalese Gouverneur bij het IMF als de vertegenwoordiger van Senegal in de Raad van Bestuur, zodat het in de notulen van de Raad wordt opgenomen en niet kan worden weggewuifd als een politieke claim.
• Weiger asymmetrie in verantwoordelijkheid : Senegal heeft zijn eigen verborgen schulden onthuld en gedocumenteerd; het zou onacceptabel zijn dat het volk van Senegal uitsluitend de kosten van de aanpassing draagt, terwijl de toezichthoudende instelling geen verantwoording hoeft af te leggen.
• Breng de eis internationaal onder de aandacht : mobiliseer Afrikaanse parlementariërs, maatschappelijke organisaties en partnerregeringen om de evaluatie door het BIE te laten uitgroeien tot een gezamenlijke voorwaarde, en niet tot een eenzijdige eis van Senegal.
• Open een oprechte dialoogkader : voorstel een formeel mechanisme voor dialoog tussen de Executieve macht en de Vergadering voor het indienen van een nieuw voorstel.
6. Taalgebruik
• « Het stemmen over het begrotingsvoorstel is geen ontvangstbewijs tekenen: het is, namens het volk, beslissen over het gebruik van zijn middelen.»
• « Na de verborgen schuld is transparantie niet onderhandelbaar, noch voor de Staat, noch voor zijn partners. »
• « Geen akkoord zonder waarheid: het IMF moet eerst verantwoording afleggen aan zijn eigen Bureau voor Evaluatie over wat het niet heeft gezien. »
• « Onze eis is geen blokkade: wij staan klaar om een oprechte, cijfermatige en gedragen begroting aan te nemen.»