Casamance: Terugkeer van ontheemden doet landconflicten oplaaien

Casamance: Terugkeer van ontheemden doet landconflicten oplaaien

19 november 2026

« In Senegal geldt juridisch gezien dat het land toebehoort aan degene die het exploiteert. » Deze regel, benadrukt door onderzoeker Paul Diédhiou, ligt in het hart van de spanningen die tegenwoordig verschillende dorpen in de Casamance in het zuiden van het land teisteren. Volgens een reportage van Marième Soumaré, gepubliceerd op 12 november in Jeune Afrique, zorgt de geleidelijke terugkeer van door het conflict verdreven bevolkingsgroepen voor het opnieuw oproepen van oude geschillen over landbezit.

Het conflict dat sinds 1982 woedt tussen het Mouvement des forces démocratiques de Casamance (MFDC) en het Senegalese leger heeft meer dan 800 doden en duizenden ontheemden geëist, zo herinnert Jeune Afrique zich. In de jaren negentig, op het hoogtepunt van de gevechten, werd de gemeente Boutoupa Camaracounda, in het departement Ziguinchor, nabij de grens met Guinee-Bissau, volledig onbewoond gemaakt. De terugkeer van de ontheemden, gestart in 2020 door de staat met de hulp van het leger, is nog niet voltooid. In deze gebieden die lang onder controle van de rebellen hebben gestaan, moet nog veel worden opgebouwd: waterputten, elektrificatie, paden, scholen, gezondheidszorgposten.

In Niaféna behoort Mariama Gomis, 65 jaar oud, tot de eerste vrouwen die terugkeerden. Ze heeft haar huis heropgebouwd nabij de ruïnes van dat van haar vader. Maar ze vertelt dat ze haar land heeft verloren na een geschil met meerdere families uit het dorp, dat uitmondde bij de gendarmerie: de autoriteiten gaven gelijk aan haar buren, terwijl zij zich als de legitieme eigenaar beschouwt. « Deze gronden waren van ons, maar ik heb geen plek meer om te cultiveren », aldus zij, terwijl ze jonge dorpsbewoners die na het vertrek van de bevolking geboren zijn, beschuldigt van plannen om de percelen van hun ouders terug te nemen.

Voor Paul Diédhiou, auteur van een studie over obstakels voor de terugkeer van ontheemden, heeft de oorlog oude rivaliteiten rondom landbezit doen herleven, die in sommige dorpen bevolkingsgroepen autochtonen en allochtonen tegenover elkaar plaatsen. De tweede groep bezet legaal gronden die de eerste opeisen op basis van het dorpsrecht. In Niaféna vertellen verschillende bewoners dat valleigronden aan nieuwkomers waren toegewezen nog vóór het begin van de strijd van MFDC, nadat dorpsbewoners de rijstvelden hadden verlaten om zich elders te richten. Tegenwoordig is de teelt van pinda en cashewnoten lucratiever dan rijst, waardoor sommigen ernaar streven terug te keren naar wat hun voorouders bezaten.

Een officiële bron uit Ziguinchor, genoemd maar zonder naam, schat dat het geschil wat betreft landbezit fundamenteel is, hoewel de dorpsbewoners culturele of religieuze factoren aanhalen. Zij stelt ook dat sommigen het conflict hebben misbruikt voor persoonlijke doeleinden, door buren aan te geven bij het MFDC of bij het leger om hun land terug te krijgen, en dat dit wantrouwen de spanningen nog steeds voedt.

De journalist Cheikh Cissé ziet in deze conflicten een strijd om de controle over natuurlijke hulpbronnen. Casamance, gezien als de graanschuur van Senegal, is een vruchtbaar gebied met een onderbenut agrarisch potentieel, wat de rivaliteiten nog verergert. Hij noemt het voortzetten van deze geschillen een «tikkende tijdbom» in een regio waar de vrede nog niet verzekerd is.

Nadia Vermeer

Nadia Vermeer

Ik ben Nadia Vermeer, adjunct-hoofdredacteur bij AfrikaNieuws. Mijn passie voor journalistiek is ontstaan uit de drang om verhalen te vertellen die verder gaan dan cijfers en feiten, en de mensen en context achter het nieuws te laten zien. Bij AfrikaNieuws wil ik bijdragen aan een eerlijker, rijker en menselijker beeld van Afrika, in de taal van onze lezers.